คราวนี้จะเล่าให้ฟังเกี่ยวกับเรื่องการออกกำลังล้วนๆ ว่าจะมีผลดีและผลเสียต่อหัวใจของเราอย่างไรบ้าง
ใครที่ไม่เคยออกกำลัง...ไม่ชอบออกกำลัง... เกลียดการมีเหงื่อท่วมตัว แล้วคิดว่าชาตินี้จะไม่ขอเหนื่อยจากการออกกำลัง...ไม่ต้องอ่านเรื่องนี้ด้วยครับ!!!
ด้วยความที่อยากให้คนไข้มีสุขภาพร่างกายโดยเฉพาะสุขภาพของหัวใจแข็งแรง ผมจึงยอมเสียเวลาชักชวน อธิบาย เกลี้ยกล่อม บังคับ และบางครั้งขู่เข็ญ ( ทั้งๆ ที่คนอ้วนมากๆจนเข็นเท่าไหร่ก็ไม่เขยื้อน ) ให้คนออกกำลังกายอยู่เสมอ ซึ่งก็ได้ผลบ้างไม่ได้ผลบ้าง คำตอบที่ได้รับอยู่เสมอ ๆ คือ
ไม่มีเวลา (สงสัยพวกนี้นาฬิกาเดินเร็วกว่าปกติ)
เวลาทำงานก็ออกกำลังอยู่แล้ว เพราะเดินไปเดินมาตลอดเวลา (เดินๆ หยุดๆ ไม่นับครับ ต้องเดินอย่างต่อเนื่องไม่หยุดอย่างน้อย 20-30 นาที)
งานมาก (แต่คนอื่นเขาทำงานวันละ 10-12 ชั่วโมง ยังมีเวลาออกกำลังเลยครับ)
กลับบ้านดึกแล้ว (ก็ออกกำลังตอนเช้าได้นี่นา)
เพราะต้องออกจากบ้านไปทำงานแต่เช้า (แล้วตอนเย็นรีบกลับบ้านมาออกำลังกาย ทำดีให้หัวใจตัวเองได้หรือเปล่า) และอื่นๆ อีกมากมาย
ไม่รู้เหมือนกันว่าทำไมคนไข้อีกส่วนหนึ่งไม่ว่าจะเป็นเจ้าของร้านก๋วยเตี๋ยว ช่างตัดผม ลูกจ้างพนักงานธนาคาร/บริษัท เล่นกล นักการเมือง เจ้าของธุรกิจร้อยล้านพันล้าน บางท่านเคยเป็นรัฐมนตรีหรือนายกรัฐมนตรี ซึ่งน่าจะ ไม่มีเวลา... เดินไปเดินมาทั้งวัน งานมาก และมักจะออกจากบ้านแต่เช้าแล้วกลับบ้านดึก แต่ยังมีเวลาออกกำลังกายสม่ำเสมอ หรือว่าจะมีเวลาในวันหนึ่งมากกว่า 24 ชั่วโมง หรือไม่เคยต้องเจอรถติดในกรุงเทพฯ
คราวนี้ไม่ขออธิบายในรายละเอียดของวิธีการออกกำลังกายที่จะให้ได้ประโยชน์กับหัวใจ เพราะเพียงทำแค่เดินครั้งละ 30 นาทีอย่างต่อเนื่องกันให้ได้อาทิตย์ละ 3-4 ครั้งก็พอแล้ว...ฟังดูไม่ยากเลยใช่ไหมครับ ยิ่งถ้าลองนึกดูว่า ในวันๆหนึ่งถึงแม้เราจะเหนื่อยล้าจากการทำงานหรือเดินทางเพียงใด แต่เราก็ต้องหาเวลาอาบน้ำ แปรงฟัน และแต่งตัวก่อนเข้านอนก็ใช้เวลาร่วมเกือบครึ่งชั่วโมงเหมือนกัน ดังนั้น ถ้าถือว่าการออกำลังกายเป็นกิจวัตรประจำวันชนิดหนึ่ง (เหมือนการอาบน้ำแปรงฟัน) ก็น่าจะทำได้ทุกๆวันเช่นกัน (บางคนเข้าห้องส้วมยังใช้เวลานานกว่านี้ด้วยซ้ำ)
เคยมีข่าวนักกีฬาฟุตบอลระดับโลกเสียชีวิตขณะยังแข่งขันอยู่ ซึ่งสาเหตุที่ทำให้เสียชีวิตอย่างเฉียบพลันเช่นนั้น ร้อยเปอร์เซ็นต์น่าจะมีสาเหตุจากโรคหัวใจแน่ๆ
จึงทำให้คนไข้ของผมมีเหตุผลเพิ่มขึ้นอีกที่จะไม่ออกกำลัง...
คนที่ไม่ชอบออกกำลัง ถ้าอ่านถึงตรงนี้แล้วคิดว่าต่อไปจะไม่โดนหมอตื้อว่าให้ออกกำลัง ก็ขอให้อ่านต่อไปอีกสักหน่อยนะครับ (อย่าเพิ่งดีใจจนออกหน้า-หรือออกพุงก็ไม่ทราบ)
การออกกำลังกายที่สม่ำเสมออย่างถูกวิธีนั้นมีประโยชน์ต่อหัวใจเป็นอย่างยิ่ง สามารถป้องกันโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด และยังสามารถช่วยลดความดันโลหิต และระดับน้ำตาลและลดระดับไขมันในเลือดได้เป็นอย่างดี ที่สำคัญไปกว่านั้นก็ยังจะควบคุมน้ำหนักตัวของผู้ที่ออกกำลังกาย (ถ้าไม่รับประทานมากจนเกินไปนัก) อยู่ในเกณฑ์ปกติ ซึ่งจะเป็นตัวช่วยลดโอกาสเกิดโรคหัวใจอีกทางหนึ่งด้วย
อย่างไรก็ดี ต้องยอมรับว่าไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนว่าการออกำลังกายหักโหมจะส่งผลดีต่อการป้องกันโรคหัวใจด้วย แต่กลับมีรายงานว่า การออกกำลังกายอย่างหักโหมและไม่ถูกวิธีนั้น จะทำให้มีโอกาสเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน และ เสียชีวิตกะทันหันได้ มีข้อมูลจากต่างประเทศ ว่า ร้อยละ 10-17 ของผู้ที่มีหัวใจหยุดเต้นกะทันหันนั้น มักเกิดในขณะที่ออกกำลังกายหรือช่วงหลังจากออกกำลังกายไม่นานนัก แต่ในรายงานนี้ไม่ได้บ่งบอกถึงระดับความหนักเบาของการออกกำลังกายร่วมด้วย ซึ่งรายงานนี้สอดคล้องกับข้อมูลที่เราทราบกันดีในหมู่แพทย์หัวใจว่า ประมาณ 1 ใน 5000 ของผู้ที่ได้รับการตรวจสมรรถภาพหัวใจด้วยการวิ่งสายพาน มีโอกาสที่หัวใจจะหยุดเต้นกะทันหันได้โดยที่ไม่เคยมีประวัติโรคหัวใจใจมาก่อน (แต่ว่าในผู้ที่เกิดหัวใจหยุดเต้นกะทันหันจากการเดินสายพานนี้มักไม่เสียชีวิต เนื่องจากได้รับการช่วยชีวิตทันท่วงทีในสถานพยาบาลที่มีความพร้อม)
ในทางตรงกันข้าม มีการวิจัยอีกมากมายที่ยืนยันว่า การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและถูกวิธี สามารถป้องกันโรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันและหัวใจหยุดเต้นอย่างกะทันหันได้เป็นอย่างดี และที่สำคัญคือ ผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำๆ จะมีชีวิตที่ยืนยาวกว่าและแข็งแรงกว่าคนไม่ออกกำลัง และคนที่เป็นโรคหัวใจไม่ว่าโรคหลอดเลือดหัวใจหรือภาวะหัวใจวาย การออกำลังที่ถูกต้องจะทำให้อายุยืนยาวขึ้น และอาการต่างๆ ลดน้อยลงมาก
ส่วนการเสียชีวิตอย่างเฉียบพลันของนักกีฬานั้น ในประเทศสหรัฐอเมริกาซึ่งมีการเล่นกีฬาอาชีพมากกว่าในประเทศเรานั้น มีรายงานการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับการเล่นกีฬาอยู่ประมาณ 10-20 ราย/ปี และ มีรายงานการเสียชีวิตกะทันหันขณะที่ฝึกหนักของทหารเกณฑ์ ประมาณ 1 ใน 200,000 ราย/ปี ซึ่งให้เคียงกับกลุ่มนักวิ่งมาราธอนที่มีอายุน้อยและออกกำลังกายอย่างหักโหม
ผู้ที่อายุน้อยและเสียชีวิตอย่างกะทันหันนี้มักมักจะมีความผิดปกติของหัวใจร่วมอยู่ด้วย ส่วนใหญ่เกิดจากการที่กล้ามเนื้อหัวใจหนา และมีเป็นส่วนน้อยที่เป็นความผิดปกติของหลอดเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ ต่างจากการเสียชีวิตในนักกีฬาที่อายุมากกว่า 35 ปี ซึ่งจะมีสาเหตุมาจากความผิดปกติของโรคหลอดเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ
ที่เล่ามาให้ฟังทั้งหมดนี้ ไม่ใช่จะขู่และทำให้กลัวไม่อยากออกกำลังกายกัน แต่กลับชี้ให้เห็นว่าการออกกำลังกายที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาพร่างกายและอายุมีความจำเป็นอย่างยิ่ง และจะทำให้หัวใจของเราแข็งแรงอีกด้วย
ปัจจุบันนี้มีแพทย์เชี่ยวชาญทางโรคหัวใจมีความชำนาญในการฟื้นฟูและส่งเสริมสมรรถภาพความแข็งแรงของหัวใจ ทั้งในคนที่ยังไม่มีโรคและคนที่เป็นโรคแล้ว แพทย์เหล่านี้จะใช้เวลาในการศึกษา
ข้อมูลส่วนตัวและโรคของแต่ละบุคคล เพื่อวางแผนในการออกกำลังกายและรับประทานอาหารที่เหมาะสมเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงของโรคหัวใจ และพัฒนาหัวใจให้แข็งแรงขึ้นด้วยการออกกำลังกาย ทำให้ทุกๆคนสามารถออกกำลังกายได้
โดยออกกำลังกายแต่ไม่ต้องเหนื่อย (นัก)
และควบคุมอาหาร (เพื่อไม่ให้อ้วน) โดยไม่ต้องหิวมาก
ที่สำคัญ...จะมีโปรแกรมการออกกำลังกายที่สนุกสนานไม่น่าเบื่ออีกด้วย
ใครที่อยากมีหัวใจและสุขภาพแข็งแรงก็ออกกำลังกายกันมากๆ (บ่อยๆ) นะครับ
จากหนังสือเรื่องของโรคหัวใจ(เล่ม 2)...รักษา (หัว) ใจ
ศ.นพ.นิธิ มหานนท์
| 
