หากเลือกได้ก็คงไม่มีใครอยากให้ข้อเสื่อมจนต้องผ่าตัด แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้ว การเลือกวิธีการผ่าตัดที่เหมาะสมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ก็จะช่วยคืนคุณภาพชีวิตที่ดีได้ วันนี้ พล.อ.ต.นพ. จำรูญเกียรติ ลีลเศรษฐพร ศัลยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดข้อเข่าเทียม และข้อสะโพกเทียม ด้วยระบบคอมพิวเตอร์ โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์ จะมาให้ความรู้เกี่ยวกับการผ่าตัดข้อเข่าเทียมโดยใช้เทคโนโลยีระบบคอมพิวเตอร์และเทคนิคการผ่าตัดแผลเล็กกัน
คุณภาพ & อายุการใช้งาน…ความคาดหวังในทุกการผ่าตัด
ในการผ่าตัดข้อเข่าเทียมนั้น คุณหมอบอกว่าเราจะให้ความสำคัญเรื่องการใช้งานข้อเข่าได้ดีและมีอายุใช้งานได้นาน ซึ่งต้องอาศัย 3 ปัจจัย คือ ฝีมือแพทย์ อุปกรณ์เครื่องมือที่ช่วยให้แพทย์ทำการผ่าตัดเพื่อให้ได้ผลที่แม่นยำที่สุด และการเลือกชนิดของข้อเทียม “ในการวางตำแหน่งข้อ จะมีการวัดมุมระหว่างผ่าตัด ซึ่งถ้าได้ตำแหน่งที่ถูกต้อง ก็จะทำให้ข้อนั้นมีคุณภาพ และมีอายุการใช้งานได้นาน แต่ปัญหาคืออุปกรณ์ที่ใช้ ที่เรียกว่า Conventional Technique อุปกรณ์วัดมุมด้วยสายตา ที่แม้จะได้มาตรฐาน แต่ก็พบว่าโอกาสที่จะได้ตำแหน่งข้อที่ดีนั้น เฉลี่ยอยู่ที่ 60-70% เท่านั้น นั่นแปลว่าหากมีการคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น จากที่ข้อควรจะมีอายุการใช้งานอยู่ที่ 20-30 ปี คนไข้ก็อาจจะต้องได้รับการผ่าตัดใหม่ภายใน 2-3 ปี”
“ระบบคอมพิวเตอร์” เพิ่มความแม่นยำและเที่ยงตรง
“ระบบนี้จะช่วยวัดมุมให้เราเห็นเป็นตัวเลข แทนที่จะเล็งด้วยสายตา และสิ่งที่สำคัญคือช่วยให้เราสามารถเห็นแบบ Real-time ได้ ถ้าพบมีการคลาดเคลื่อนจากการตกแต่งกระดูกเกิดขึ้น ก็สามารถแก้ไขได้ทันที จนได้มุมที่ต้องการ ซึ่งพบว่าเมื่อนำเทคโนโลยีนี้เข้ามาใช้ สามารถทำให้เกิดความแม่นยำและเที่ยงตรงได้สูงสุดถึง 95%” แต่ข้อจำกัดของวิธีนี้คือระบบคอมพิวเตอร์ต้องอาศัยการฝึกฝนเพื่อให้เกิดความชำนาญ ซึ่งระยะเวลาในการผ่าตัดนั้นแทบไม่แตกต่างกันกับการผ่าตัดแบบเดิม หรืออย่างมากก็แค่ 3-4 นาที” ซึ่งเมื่อเทียบกับความแม่นยำที่เพิ่มขึ้นแล้ว คงตัดสินใจได้ไม่ยาก
“เส้นเอ็น” จุดสำคัญที่ต้องลงรายละเอียด
นอกจากเรื่องของความแม่นยำแล้ว การเคลื่อนไหวเข่ายังต้องอาศัยความตึงของเส้นเอ็นด้วย “เวลาผ่าตัดปกติถ้าไม่ได้ใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วย จะต้องอาศัยความรู้สึกของแพทย์ในการประเมินว่า ตึงไปหรือหลวมไปหรือไม่ เพราะถ้าหลวมไป คนไข้ก็รู้สึกไม่มั่นคง แต่ถ้าตึงไป ก็จะทำให้คนไข้เหยียดขาได้ไม่สุด” ซึ่งคอมพิวเตอร์สามารถช่วยแก้ปัญหาในจุดนี้ได้ “ถ้าเป็นคอมพิวเตอร์ ตัวเลขมันจะบอกได้เลย เช่น ถ้าจะให้หลวมนิดๆ ประมาณ 1 องศา ไม่เกิน 2 องศา ซึ่งเวลาพูดอาจจะดูเหมือนง่าย แต่พอทำแล้วยาก แต่ตรงจุดนี้คอมพิวเตอร์สามารถทำได้ เพราะฉะนั้นโอกาสที่ได้จากการใช้ระบบคอมพิวเตอร์คือ นอกจากได้มุมที่ต้องการแล้ว ขาที่เคยโก่งก็จะกลับมาตรงได้ ถึงไม่ 100% แต่ก็มากกว่า 95%”
MIS เทคนิคผ่าตัดแผลเล็ก…เจ็บน้อย ฟื้นตัวเร็ว
จริงๆ เทคนิคนี้มีมาตั้งแต่ปี 2000 ซึ่งในช่วงนั้นอาจจะมองเรื่องของความสวยงาม เนื่องจากขนาดแผลลดลง แต่ความจริงแล้วเทคนิคนี้สร้างประโยชน์มากกว่านั้น “ขนาดแผลมาตรฐานจะอยู่ที่ 13-15 cm ซึ่งการผ่าตัดแผลเล็กจะทำให้ลดขนาดแผลลงมาได้ที่ 10 cm ถึงจะดูไม่เยอะ แต่ประเด็นอยู่ที่กล้ามเนื้อข้างใน เพราะการผ่าตัดข้อเข่าต้องผ่าผิวหนัง ผ่าชั้นกล้ามเนื้อเข้าไปในข้อ ซึ่งจะใช้วิธีอ้อม ไม่ได้ตัดกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อไม่ช้ำ อาการปวดก็น้อยลง และถึงแม้เทคนิคผ่าตัดจะยากขึ้น แต่พบว่าหลังผ่าตัดคนไข้ฟื้นตัวได้เร็ว เดินได้เร็ว จากเมื่อก่อน 2-3 วันเดิน เดี๋ยวนี้บางทีวันเดียวก็เดินได้” ทำให้คนไข้สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมีความสุข
ซึ่งเมื่อนำทั้ง 2 เทคนิคนี้มาร่วมกันในการผ่าตัด จะทำให้คนไข้ได้รับประโยชน์ทั้งในระยะสั้นจากเทคนิค MIS คือฟื้นตัวเร็ว แผลเล็ก เจ็บน้อย และระยะยาวจากการใช้ระบบคอมพิวเตอร์ที่เมื่อมีความแม่นยำ ก็ส่งผลให้การผ่าตัดข้อเข่านั้นมีคุณภาพ มีอายุการใช้งานที่ดี และนาน คุณภาพชีวิตของคนไข้ก็ดีตามไปด้วย
พล.อ.ต.นพ. จำรูญเกียรติ ลีลเศรษฐพร
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดข้อเข่าเทียม และข้อสะโพกเทียม
ศูนย์กล้ามเนื้อ กระดูกและข้อ โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์
