โรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง ภัยเงียบจากฮอร์โมนผิดปกติ

เนื้องอกต่อมใต้สมอง (Pituitary tumor) ภัยเงียบที่เริ่มจากอาการ เล็ก ๆ แต่เปลี่ยนชีวิตได้ทั้งระบบ

บางครั้ง “ความเหนื่อย” ไม่ได้เกิดจากพักผ่อนน้อย
บางครั้ง “ปวดหัว” ไม่ได้เกิดจากความเครียด
และบางครั้ง “มองเห็นแคบลง เดินชนของบ่อย” ไม่ใช่ความซุ่มซ่าม

อาการเล็ก ๆ ที่ค่อย ๆ เปลี่ยนไป เช่น อ่อนเพลียเรื้อรัง เหงื่อออกมากผิดปกติ น้ำหนักขึ้นลงโดยไม่ทราบสาเหตุ ประจำเดือนผิดปกติ หรือแม้แต่ใบหน้า มือ เท้า ที่ดูเปลี่ยนแปลงช้า ๆ อาจเป็นสัญญาณของ เนื้องอกต่อมใต้สมอง ซึ่งเป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับศูนย์ควบคุมฮอร์โมนของร่างกาย และอาจส่งผลต่อหลายระบบโดยไม่รู้ตัว แต่ข่าวดีคือ โรคนี้สามารถตรวจพบได้ และในหลายกรณีสามารถรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากได้รับการประเมินตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

ต่อมใต้สมองคืออะไร ทำไมถึงสำคัญ ?

ต่อมใต้สมอง (Pituitary gland) เป็นต่อมขนาดเล็กที่อยู่บริเวณฐานสมอง แม้จะมีขนาดเพียงเล็กน้อย แต่มีบทบาทสำคัญในการควบคุมฮอร์โมนของร่างกายหลายระบบ เช่น

• ฮอร์โมนการเจริญเติบโต (Growth Hormone)
• ฮอร์โมนเพศ และการสืบพันธุ์
• ฮอร์โมนไทรอยด์ และการเผาผลาญ
• ฮอร์โมนที่ควบคุมต่อมหมวกไต และการตอบสนองต่อความเครียด
• ฮอร์โมนที่เกี่ยวกับการตั้งครรภ์และการให้นมบุตร

เมื่อมีเนื้องอกต่อมใต้สมอง ส่วนใหญ่มักเป็นชนิดไม่ร้ายแรง ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “ความร้ายแรงแบบมะเร็ง” เสมอไป แต่อยู่ที่

1. ฮอร์โมนหลั่งมากหรือน้อยผิดปกติ
2. ก้อนเนื้อกดเบียดเส้นประสาทตาและโครงสร้างสำคัญในสมอง

ทำไมโรคนี้ถึงถูกมองข้ามบ่อย ?

เนื่องจากอาการมักค่อย ๆ เกิดขึ้น และคล้ายกับภาวะทั่วไป เช่น ความเครียด ฮอร์โมนแปรปรวน หรือความอ่อนล้าจากการทำงาน ทำให้หลายคนไม่ได้รับการตรวจประเมินตั้งแต่ระยะแรก

สัญญาณเตือนที่พบบ่อย

1. กลุ่มอาการจากฮอร์โมนผิดปกติ

อาการบางอย่างอาจกระทบ “บุคลิกภาพ ความมั่นใจ และภาพลักษณ์” จนหลายคนไม่กล้าเข้าสังคม ทั้งที่ต้นเหตุอาจเป็นเรื่องที่รักษาได้ เช่น

• • เหนื่อยง่าย อ่อนเพลียเรื้อรัง
  • น้ำหนักขึ้นหรือลดผิดปกติ
  • ประจำเดือนผิดปกติ มีบุตรยาก
  • น้ำนมไหลผิดปกติในผู้หญิงที่ไม่ได้ตั้งครรภ์
  • อารมณ์แปรปรวน นอนไม่หลับ
  • มือ เท้า หรือใบหน้าโตขึ้นเรื่อย ๆ ลักษณะเข้ากับภาวะฮอร์โมนการเจริญเติบโตสูง

2. กลุ่มอาการจากการกดเบียดเส้นประสาทตา สมอง

• • ปวดศีรษะเรื้อรัง หรือปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ
  • ตามัว เห็นภาพซ้อน
  • มองด้านข้างลดลง ลานสายตาแคบลง จนเริ่มเดินชนสิ่งของบ่อย
  • เดินชนสิ่งของบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ

อาการที่ควรรีบพบแพทย์โดยเร็ว

• ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันผิดปกติ
• การมองเห็นลดลงรวดเร็ว
• อาเจียนมาก ซึมลง หรืออาการทรุดเร็ว

อาการดังกล่าวอาจสัมพันธ์กับภาวะเลือดออกในก้อนเนื้องอก (Pituitary apoplexy) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการประเมินทันที

ตรวจวินิจฉัยอย่างไรให้  “เจอไว”

สิ่งสำคัญคือโรคนี้ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งจัดการได้ตรงจุดเพราะก่อนเกิดผลกระทบถาวรต่อการมองเห็นหรือสมดุลฮอร์โมน การรักษามักได้ผลดีกว่า การประเมินที่ได้มาตรฐานมักประกอบด้วย

• การตรวจเลือดดูระดับฮอร์โมน เพื่อหาความผิดปกติที่เป็นต้นเหตุของอาการ
• การตรวจ MRI สมอง เพื่อเห็นขนาด ตำแหน่ง และลักษณะก้อนอย่างละเอียด
• ในหลายกรณี แพทย์อาจพิจารณาตรวจสายตา ลานสายตา เพื่อประเมินผลต่อเส้นประสาทตา

แนวทางการรักษา

แนวทางรักษาจะขึ้นกับชนิดของเนื้องอก ขนาด อาการ และระดับฮอร์โมน การรักษาจึงมีหลายวิธี ได้แก่

• การใช้ยา ในบางชนิด ยาเป็นการรักษาหลักและได้ผลดี
• การผ่าตัด เพื่อเอาก้อนออกหรือคลายการกดเบียด
• การฉายแสง-รังสีศัลยกรรม ในกรณีที่เหมาะสม
• การติดตามอาการและตรวจซ้ำ ในรายที่ก้อนเล็กและยังไม่กระทบระบบสำคัญ
• การปรับสมดุลฮอร์โมน-ฮอร์โมนทดแทน เมื่อจำเป็น

การผ่าตัดส่องกล้องผ่านโพรงจมูก (Endoscopic Transsphenoidal Surgery)

อีกหนึ่งแนวทางการรักษาที่มีบทบาทสำคัญในปัจจุบันคือ การผ่าตัดส่องกล้องผ่านโพรงจมูก ซึ่งเป็นเทคนิคที่ช่วยให้ศัลยแพทย์สามารถเข้าถึงต่อมใต้สมองได้โดยไม่ต้องเปิดกะโหลกศีรษะ ลดการกระทบกระเทือนต่อเนื้อเยื่อสมองโดยรอบ และในหลายกรณีสามารถช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้รวดเร็วกว่าวิธีผ่าตัดแบบดั้งเดิม จุดเด่นของวิธีการนี้ ได้แก่

• • ไร้แผลผ่าตัดภายนอก
  • ลดโอกาสกระทบต่อสมองส่วนอื่น
  • เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะก้อนกดเบียด และมีข้อบ่งชี้ในการผ่าตัดเพื่อนำก้อนออก

เนื้องอกต่อมใต้สมอง เป็นโรคที่อาการอาจดูไม่รุนแรงหรือไม่ชัดเจนในช่วงแรก แต่แท้จริงแล้วมีความสำคัญและไม่ควรมองข้าม หลายคนทนอยู่กับความผิดปกติของร่างกายและความมั่นใจที่ค่อย ๆ ลดลง…ทั้งที่จริงแล้ว แค่เริ่มตรวจให้ถูกทาง อาจเปลี่ยนเส้นทางชีวิตได้

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการเข้าข่ายหลายข้อ โดยเฉพาะอาการฮอร์โมนผิดปกติร่วมกับปวดหัวเรื้อรังหรือการมองเห็นเปลี่ยนไป ควรเข้ารับการประเมินกับแพทย์เฉพาะทาง

โรงพยาบาลพญาไท 2 พร้อมดูแลผู้ป่วยโรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง ด้วยทีมแพทย์เฉพาะทางด้านระบบประสาทและต่อมไร้ท่อ ครอบคลุมการตรวจวินิจฉัยด้วย MRI ที่ได้มาตรฐาน การประเมินฮอร์โมนอย่างละเอียด และแนวทางการรักษาที่เหมาะสมเฉพาะราย เพื่อช่วยฟื้นฟูสมดุลฮอร์โมน การมองเห็น และคุณภาพชีวิตในระยะยาว

นพ. เสริมเกียรติ หล่อลักษณ์
ศัลยแพทย์ระบบประสาทและสมอง
โรงพยาบาลพญาไท 2