มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก, ภัยเงียบที่ถูกมองข้าม

ในช่วงสิบกว่าปีที่ผ่านมานี้มะเร็งกลายเป็นโรคร้ายที่คร่าชีวิตประชากรโลก ไปมากที่สุดเป็นอันดับหนึ่ง และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มขึ้นทุกๆ ปี ถึงแม้ว่าอุบัติการณ์ของโรคมะเร็งจะต่ำกว่าโรคอุบัติเหตุหรือโรคหัวใจก็ตาม แต่การรณรงค์เพื่อป้องกันโรคหัวใจและอุบัติเหตุทำได้อย่างได้ผลดีทั่วโลก จึงทำให้การตายจากโรคทั้งสองนี้ลดลงอย่างเป็นที่น่าพึงพอใจ ต่างจากโรคมะเร็งที่สถิติจากองค์การอนามัยโลกแจ้งว่ามีคนตายจากโรคนี้ถึง 7.6ล้านคนในปี พ.ศ.2548 และจะเพิ่มเป็น 10 ล้านคนในอีก 10 ปีข้างหน้า ซึ่งสอดคล้องกับสถิติจากกระทรวงสาธารณสุขในประเทศไทย ที่ผู้เสียชีวิตจากโรคมะเร็งเพิ่มจากประมาณ 4 หมื่นคนในปี พ.ศ.2542 เป็นประมาณ 5 หมื่นคนในปี พ.ศ.2546 และก็คาดคะเนว่าจะเพิ่มเป็นเท่าตัวในอีก 10 ปีข้างหน้าเช่นเดียวกัน

โรคมะเร็งที่เป็นสาเหตุการตายของประชากรโลกมากที่สุด คือมะเร็งปอด รองลงมาคือมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก แต่ในประเทศไทยการตายจากมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักพบเป็นอันดับสาม รองจากมะเร็งตับและมะเร็งปอด โดยที่อุบัติการณ์ของมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักนั้นยังพบน้อยกว่ามะเร็งปากมดลูก มะเร็งเต้านม และมะเร็งต่อมลูกหมาก แต่ผลการรักษาและการป้องกันไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร จึงทำให้สาเหตุการตายจากโรคมะเร็งนี้สูงขึ้นกว่าที่ควรเป็น

ความจริงแล้วมะเร็งชนิดนี้สามารถป้องกันได้และรักษาให้หายขาดได้ ผู้ป่วยจำนวนมากที่เสียชีวิตจากโรคนี้ก่อนวัยอันสมควรเป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก เนื่องจากโรคนี้ในระยะแรกจะไม่มีอาการใดๆ ที่แสดงออกมาให้พบเห็นอย่างชัดเจน ต่อมาเมื่อมีอาการเลือดออกปนกับมูกและอุจจาระ หรือมีอุจจาระก้อนเล็กลง หรือมีอาการลำไส้ใหญ่อุดตัน ก็มักจะมีการกระจายของโรคมะเร็งออกไปสู่ต่อมน้ำเหลืองหรือไปที่ตับแล้ว ทำให้ผลการรักษาให้หายขาดอาจไม่สามารถทำได้ทุกราย

โดยธรรมชาติของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักจะใช้เวลานานมาก ในการเปลี่ยนแปลงจากเยื่อบุลำไส้ใหญ่ปกติไปเป็นมะเร็ง จึงมักพบผู้ป่วยโรคนี้ในอายุเฉลี่ยประมาณ 60 ปี โดยกลไกที่ทำให้เกิดโรคคือการผ่าเหล่า (mutation) ของเซลล์เยื่อบุลำไส้ใหญ่ขณะแบ่งตัว ซึ่งเริ่มแรกจะใช้เวลาเกือบ 50 ปี ในการเปลี่ยนเป็นเนื้องอกธรรมดาที่ไม่ใช่มะเร็ง (polyp) จากนั้นใช้เวลาอีกเป็นสิบปีที่เนื้องอกธรรมดานี้จะเปลี่ยนเป็นมะเร็ง

ดังนั้นแพทย์จึงมักแนะนำให้บุคคลที่อายุตั้งแต่ 50 ปี ขึ้นไป ตรวจลำไส้ใหญ่ตลอดความยาวซึ่งสามารถทำได้โดย

1. การส่องกล้อง (Colonoscope)
2. การสวนแป้งทางทวารหนัก (Barium enema)
3. X-Ray ด้วยคอมพิวเตอร์ความเร็วสูง (CT-Colonography)

การส่องกล้อง (Colonoscope)
เป็นการส่องกล้องเข้าไปตรวจลำไส้ใหญ่ตลอดความยาวโดยตรง ที่ปลายท่อจะมีกล้องวิดีโอติดอยู่เพื่อให้เห็นภาพภายในลำไส้ใหญ่และทวารหนักทั้งหมด วิธีนี้สามารถตัดเก็บชิ้นเนื้อที่สงสัยส่งตรวจทางพยาธิวิทยาได้ เป็นวิธีการตรวจที่แม่นยำที่สุด

รูปที่ 1. เนื้องอก polyp ที่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ถ้าทิ้งไว้จะเปลี่ยนเป็นมะเร็ง สามารถตรวจพบ และตัดออกโดยใช้กล้อง colonoscope ได้

รูปที่ 2 ภาพมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระยะที่หนึ่งซึ่งรักษาโดยการผ่าตัดเพียงอย่างเดียว ให้ผล หายขาดถึง 95 %