รู้ ‘ใจ’ เท่า ‘ไต’

เคยถามตัวเองไหมคะว่ารู้จัก ‘หัวใจ’ ตัวเองแค่ไหน? หัวใจที่เป็นก้อนเนื้อเท่ากำปั้นที่เต้นตุบ ตุบ อยู่ตรงอกด้านซ้ายนี่แหละค่ะ รวมถึง ‘ไต’ อวัยวะภายในที่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็นแต่ไม่มีก็ไม่ได้

Body detective ฉบับนี้ เราไปขอความรู้จากคุณหมอนิธิพล ปิยะศิริศิลป์ อายุรแพทย์โรคหัวใจ ประจำศูนย์โรคหัวใจโรงพยาบาลพญาไท 2 และคุณหมอวสันต์ สุเมธกุล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านอายุรศาสตร์โรคไต โรงพญาบาลพญาไท 2 มาให้รู้จัก ‘ใจ’ และ ‘ไต’ กันมากขึ้น               
คุณหมอนิธิพล ปิยะศิริศิลป์
อายุรแพทย์โรคหัวใจประจำศูนย์โรคหัวใจ โรงพยาบาลพญาไท 2
คนไทยเป็นโรคหัวใจประเภทไหนกันมากที่สุดคะ?

สาเหตุของการเป็นโรค ภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบ มาจากอะไรคะ?

สาเหตุของโรคนี้เราพบว่าเป็นความเสื่อมของหลอดเลือด ซึ่งเป็นผลมาจากหลายๆ อย่าง เช่น อายุ, กรรมพันธุ์ หรือเป็นผลจากโรคอื่นๆ ที่มีผลทำให้เส้นเลือดเสื่อมมากขึ้น เช่นโรคเบาหวาน, ความดันโลหิตสูง และภาวะคอลเรสเตอรอลในเลือดสูง

ถ้าอย่างนี้ส่วนมากคนที่เป็นก็คือผู้สูงอายุใช่ไหมคะ?

ครับ โดยทั่วไปของคนไทย เราจะพบภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบในผู้ชายที่มีอายุ 45 ปีขึ้น ผู้หญิงก็ 55 ปีขึ้นไป แต่อายุน้อยกว่านั้นก็สามารถเป็นได้ แต่โอกาสเป็นจะไม่เยอะ

คนที่เป็นโรคภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบจะมีอาการอย่างไรบ้างคะ?

เจ็บแน่นหน้าอกรุนแรงเฉียบพลันขึ้นมา เจ็บจนเหงื่อแตกนะครับ และเจ็บอยู่นานหลายนาที อย่างนี้ถือว่าเป็นอาการเจ็บเฉียบพลัน เพราะมีอาการอุดตันของหลอดเลือดอย่างเฉียบพลันขึ้นมา กรณีนี้จะต้องมาโรงพยาบาลโดยด่วน แต่ถ้าเป็นกรณีฉับพลันซึ่งพอจะรอได้ ก็ต้องขยายเส้นเลือดหัวใจแต่ไม่ต้องฉับพลันทันที
อีกกลุ่มหนึ่งคือ กลุ่มที่เป็นเรื้อรัง คือเดินหรือออกแรงแล้วเจ็บแน่นหน้าอก ไม่ได้เจ็บหน้าอกรุนแรงเฉียบพลันขึ้นมาเอง แต่ขบวนการของมันจะค่อยๆ เกิด พอถึงจุดหนึ่งปุ๊บ เลือดจะเริ่มไปเลี้ยงหัวใจไม่พอ ก็จะเกิดอาการเจ็บแน่นหน้าอกขึ้น ซึ่งอาการอย่างนี้ก็เป็นตัวเตือนว่า เส้นเลือดหัวใจของคุณตีบ ควรได้รับการรักษา

คนแบบไหนที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเป็นภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบได้ง่ายคะ?

กลุ่มแรกเลยคือ คนที่สูบบุหรี่ คนกลุ่มนี้จะมีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหัวใจเยอะเลย ถัดมาก็คือคนที่เป็นโรคอ้วน เช่น โรคเบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, คอลเรสเตอรอลในเลือดสูง ถัดมาคือเกิดจากกรรมพันธุ์ และสุดท้ายก็เป็นเรื่องของอายุ เมื่อเราอายุมากอวัยวะที่เราใช้มานานก็จะมีความเสื่อมไปตามอายุได้

ภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบ เป็นโรคหัวใจที่ส่วนมากจะเจอในผู้สูงอายุ แล้วสำหรับเด็กหรือกลุ่มที่ยังไม่เข้าสู่วัยสูงอายุล่ะคะ มีโอกาสเป็นโรคหัวใจได้ไหม? 

ได้ครับ อย่างกลุ่มวัยเด็ก ส่วนใหญ่ก็จะเป็นโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด ซึ่งแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม คือ เป็นตั้งแต่กำเนิด หรือคลอดมาแล้วมีปัจจัยบางอย่าง เช่น มีการติดเชื้อ และมีผลต่อเส้นเลือดหัวใจทำให้ลิ้นหัวตีบ เป็นต้น

สำหรับโรคหัวใจที่เป็นในเด็ก เราสามารถรักษาให้หายขาดได้ไหมคะ?

โดยทั่วไปกลุ่มภาวะโรคหัวใจตีบในเด็กที่เป็นมาแต่กำเนิดสามารถรักษาให้หายขาดได้ครับ แต่บางกรณีซึ่งเป็นความผิดปกติที่รุนแรง หรือเป็นมานาน การรักษาก็อาจจะไม่ถึงกับทำให้หายขาดได้ แต่ทำให้อาการโดยรวมดีขึ้นได้

โดยทั่วไปคนจะเห็นว่าหัวใจเป็นอวัยวะที่สำคัญมาก ตรงนี้อยากให้คุณหมอช่วยแนะนำการดูแลตัวเองให้ไม่อยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการเป็นโรคหัวใจได้ค่ะ?

หมออยากจะแนะนำเรื่องการทานอาหาร ควรเลือกทานอาหารที่เหมาะสม สารอาหารครบ 5 หมู่ ทานอาหารที่มีไขมันต่ำ, เกลือต่ำ, หวานน้อย รวมทั้งควรทานผัก ผลไม้ให้เยอะขึ้น แล้วก็ออกกำลังกายอย่างน้อยวันเว้นวัน หรือทุกวันได้ก็ดีครับ ครั้งหนึ่งประมาณ 20-30นาทีขึ้นไป แล้วก็หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ และตรวจสุขภาพปีละครั้ง หรือตามความเหมาะสมของแต่ละช่วงอายุ

คุณหมอวสันต์ สุเมธกุล
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านอายุรศาสตร์โรคไต โรงพญาบาลพญาไท 2
ถ้าพูดถึงโรคเกี่ยวกับไตที่คนไทยเป็นกันเยอะ คือโรคอะไรคะ?

ก่อนอื่นต้องบอกก่อนว่า โรคไตมี 2 ชนิด คือโรคไตที่เกิดจากภาวะแทรกซ้อนจากโรคอื่น เช่น เบาหวาน, ความดันสูง และโรคไตที่ไม่ได้เกิดจากภาวะแทรกซ้อน ซึ่งก็จะแบ่งเป็นกลุ่มย่อยๆ ได้อีก คือ หนึ่ง โรคไตอักเสบ, สอง ไตวายเฉียบพลัน, สาม ไตวายเรื้อรัง และ สี่ คือชนิดอื่นๆ
คนไทยจะเป็นสามชนิดแรกกันเยอะ แต่ที่เป็นปัญหาของคนไทยเลยก็คือ โรคไตวายเรื้อรัง เพราะอาการจะค่อยๆ เป็น ค่อยๆ ไป ซึ่งคนที่เป็นโรคนี้ หากไม่เป็นคนช่างสังเกตก็จะไม่รู้ว่าร่างกายเปลี่ยนไป เพราะเป็นโรคที่ใช้เวลานาน ห้าปีสิบปีกว่าจะมีอาการเด่นชัด แต่ถ้าสังเกตดีๆ จะพบว่าร่างกายมีความผิดปกติเกิดขึ้น เช่น ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะตอนกลางคืน ปัสสาวะเป็นฟอง และมีอาการบวมตามตัว ความดันโลหิตสูง เหนื่อยง่าย

สาเหตุของโรคไตวายเรื้อรังเกิดจากอะไรได้บ้างคะ?

โรคไตวายเรื้อรังเกิดขึ้นได้จาก 2 สาเหตุอย่างที่พูดไปแล้วคือ เป็นโรคแทรกซ้อนจากโรคที่เป็นอยู่แล้ว และสองคือเป็นได้เอง ซึ่งเป็นได้จากกรรมพันธุ์ และเป็นภูมิแพ้

เราจะมีวิธีวิธีป้องกันไม่ให้เป็นโรคไตวายเรื้อรัง (แบบที่ไม่ได้เป็นโรคแทรกซ้อนมาจากโรคอื่น) อย่างไรได้บ้างคะ?

จริงๆ แล้วไม่มีวิธีนะ แต่เราสามารถคอยสำรวจตัวเองได้ว่าเรามีโอกาสป่วยเป็นโรคไตหรือเปล่า ยกตัวอย่างเช่น มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคไตวาย หรือกินยาที่ทำให้เกิดไตวายได้อยู่เป็นประจำ เช่น ยาปฏิชีวนะบางอย่าง หรือยาแก้ปวดหลัง ปวดกระดูก ซึ่งไม่ควรซื้อกินเอง หากต้องกินยาเป็นประจำควรไปพบแพทย์ อาจจะต้องกินยาในระยะเวลาที่แพทย์กำหนด
รวมทั้งมีพฤติกรรมการกินอาหารบางชนิด เช่น กินเค็มมาก โดยเฉพาะผู้ที่มีความดันโรหิตสูงอยู่แล้ว ถ้ายิ่งกินเค็มมาก ก็ทำให้คุมความดันได้ยาก และเกิดโรคแทรกซ้อนทางไตได้

ส่วนมากคนไข้ที่เป็นโรคไตวายเรื้อรังจะมีอายุเท่าไหร่คะ?

ไม่จำกัดอายุเลยครับ เจอได้บ่อยๆ ตั้งแต่ 20 ปีขึ้นไป บางคนอายุน้อยกว่านี้ก็มี

คนเป็นไตวายเรื้อรังจะมีอาการอย่างไรคะ?

ขึ้นอยู่กับระยะของโรคด้วยนะครับ โรคไตวายเรื้อรังปัจจุบันเราแบ่งได้เป็น 5 ระยะ
ระยะ 1-2 จะยังไม่ค่อยมีอาการ แต่ถ้ามาตรวจก็จะพบว่าในปัสสาวะมีเม็ดเลือดขาวรั่ว หรือมีความดันสูง ส่วนตั้งแต่ระยะที่ 3 เป็นต้นไป จะเริ่มสังเกตว่ามีตัวบวม เหนื่อยง่าย เพลีย ระยะที่ 4 อาการจะแรงขึ้น ตัวบวมมากขึ้น ความดันสูงมาก และระยะที่ 5 เป็นระยะที่ต้องรักษาด้วยการล้างไต ฟอกเลือด ซึ่งปัจจุบันเราเรียกว่าปลูกถ่ายไต