หัวใจของคนเราที่มีขนาดเท่ากำปั้นมือ อยู่ภายในกลางทรวงอกค่อนไปทางด้านซ้ายนั้น ประกอบไปด้วยกล้ามเนื้อซึ่งพันกันไปมามีรูปร่างดูภายนอกคล้ายๆ ดอกบัวตูม ภายในแบ่งออกเป็นห้อง 4 ห้อง
หัวใจห้องด้านล่างซ้ายซึ่งสูบฉีดเลือดออกไปเลี้ยงส่วนของอวัยวะต่างๆ นั้นมีกล้ามเนื้อที่แข็งแรงมาก เพราะมีหน้าที่ปั้มเลือดออกจากหัวใจให้ได้เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย
กล้ามเนื้อของหัวใจนี้ คล้ายๆ กับ กล้ามเนื้อที่อยู่ตามขาขาต่างกันที่ต้องทำงานหดรัดตัวเป็นจังหวะตามสัญญาณกระแสไฟ ที่มากระตุ้นรอยู่ตลอด เวลา ไม่มีเวลาได้พักผ่อนเหมือนที่แขนขา กล้ามเนื้อเหล่านี้ต้องมีความแข็งแกร่ง (คือทำงานได้อย่างต่อเนื่อง เพราะสามารถทำหน้าที่สูบฉีดเลือดออกจากหัวใจได้มากถึง 5-7 ลิตรต่อนาที ซึ่งนับว่าเป็นปริมาณมากโขอยู่สำหรับอวัยวะเล็กๆ เท่ากำปั้นมือ
มีโรคหลายๆ ชนิดของหัวใจซึ่งทำให้กล้ามเนื้อหัวใจทำงานไม่ได้ปกติ อ่อนแรงลง ไม่สามารถสูบฉีดเลือดออกไปได้ตามความต้องการของร่างกาย ซึ่งมีผลกระทบทำให้เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวตามมา...
คนไข้รายหนึ่งมีปัญหาภาวะหัวใจล้มเหลวจากกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงได้รับการวินิจฉัยมาจากที่อื่นแล้ว แต่ผู้ป่วยต้องการมาปรึกษา เพราะหมอคนเดิมที่รักษาอยู่ไม่ใช่แพทย์เฉพาะทางหัวใจ ไม่สามารถหาสาเหตุของภาวะหัวใจล้มเหลวกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงที่เกิดขึ้นได้
คนไข้มีประวัติเพิ่มเติมว่า ปกติแข็งแรงดี อายุเกือบ 50 ปี อยู่ๆ มาวันหนึ่ง ขณะที่ไปประชุมในต่างประเทศอากาศเย็นจัด ขณะที่กำลังเดินช้อปปิ้งอยู่ เกิดมีอาการเหนื่อยหอบขึ้นอย่างกะทันหันโดยที่ไม่มีอาการเจ็บหรือแน่นหน้าอกร่วมด้วย จนต้องกลับไปนอนพัก ที่โรงแรม และเมื่อพักสักระยะหนึ่งอาการดีขึ้นบ้างแต่ยังรู้สึกเพลียและไม่ค่อยมีแรง จึงไม่ได้ออกไปเทียวต่อ...ทนอยู่อีกวันสองวันจนได้กลับเมืองไทยก็สังเกตว่าอาการเหนื่อยนั้นไม่ดีขึ้น ยังมีอาการเหนื่อยง่าย บางครั้งเดินออกกำลังเพียงแค่ระยะสั้นๆ ก็ต้องหยุดพัก ซึ่งไม่เคยเห็นเช่นนี้มาก่อนและก่อนที่จะพบกัน 5-6 วันเริ่มมีอาการเหนื่อยหอบกลางดึกหลังจากเข้านอนไปแล้ว เมื่อลุกขึ้นนั่งก็รู้สึกว่าอาการดีขึ้น
คนไข้รายนี้ไม่มีประวัติไขมันในเส้นเลือดสูง เบาหวาน ความดันหิต หรือประวัติครอบครัวที่เป็นโรคหัวใจ แต่มีประวัติสูบบุหรี่ค้อนข้างจัดมาหลายสิบปี
ก่อนพบผม 2 วัน คนไข้ไปตรวจที่โรงพยาบาลอีกแห่งหนึ่ง ได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะหัวใจล้มเหลวจากกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรง ซึ่งเมื่อรับประทานยาขับปัสสาวะอาการต่างๆ ก้อดีขึ้นบ้าง เหลืออาการเหนื่อยหอบเล็กน้อย แต่ยังนอนราบไม่ค่อยได้
ผมได้ทำการตรวจร่างกายพบว่า หัวใจเต้นเร็วว่าปกติเล็กน้อย 104 ครั้ง/นาที แต่สม่ำเสมอดี ความตันโลหิต 110/50 มิลลิเมตรปรอท การตรวจฝังเสียงปอดไม่มีเสียงน้ำคั่งในปอดหรือภาวะปอดบวมตามขาทั้งสองข้าง ซึ่งอาจจะพบได้ในผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลว แต่อย่างไรก้อดี ผลเอ็กซเรย์ปอด และ หัวใจคอนข้างโต หารตรวจ Echo Cardiogream หรืออัลตร้าซาวด์ของหัวใจก็ยืนยันว่าหัวใจโตและมีการบีบตัวของหัวใจลดน้อยลงมาก ค่าความแรงการบีบตัวของหัวใจคนทั่วๆ ไปจะอยู่ที่ประมาณ 50 - 70% แต่ในรายนี้มีค่าการบีบตัวของหัวใจเพียง 30% เท่านั้น
ผมจึงอธิบายให้คนไข้ทราบว่า เขามีภาวะหัวใจล้มเหลวจากกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงจริงตามที่เขาได้รับการตรวจมานั้นถูกต้องแล้ว ส่วนสาเหตุที่ทำให้กล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงลงนั้นอาจเกิดได้หลายสาเหตุ จากการตรวจแค่นี้ยังไม่สามารถบอกได้
สาเหตุ ที่พบบ่อยในผู้ชายอายุขนาดนี้คือภาวะของกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ซึ่งเกิดจากหลอดเลือดของกล้ามเนื้อหัวใจตีบ หรือตันทำให้กล้ามเนื้อหัวใจบางส่วนตายหรือ อ่อนแรง การบีบตัวของหัวใจจึงเบาลงตามไปด้วย
อีกสาเหตุหนึ่งของภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงคือภาวะขาดวิตามินบีบางประเภท โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ดื่มสุราจัด หรือผู้ป่วยบางรายที่ดื่มสุราแล้วแพ้สุรา ก็จะเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงลงจากสุราโดยตรงได้ (Alcoholic Cardiomyopathy) ภาวะต่อมไทรอยด์(อวัยวะที่เป็นก้อนอยู่ที่บริเวณคอ) เป็นพิษ หรือต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยกว่าปกติ (คือตรงข้ามกับภาวะไทรอยด์เป็นพิษ) ทั้งสองชนิดนี้อาจจะทำให้การบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจลดลงได้ เช่นเดียวกับภาวะติดเชื้อไวรัส บางประเภทซึ่งมีผลโดยตรงต่อกล้ามเนื้อหัวใจ เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบจากเชื้อไวรัส (Virus Myocarditis) ก็จะทำให้หัวใจอ่อนแรงลง
นอกจากนี้ สาเหตุของภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงอื่นๆ ซึ่งอาจพบได้นาน ๆ ครั้งหนึ่ง ความผิดปกติทางกรรมพันธุ์ของกล้ามเนื้อ โรคกล้ามเนื้อบางประเภทหรือผลข้างเคียงจากการรักษายารักษาโรคมะเร็งบางชนิดก็อาจมีผลกล้ามเนื้อหัวใจได้
แต่ในคนไข้รายนี้เป็นผู้ชาย อายุเกือบ 50 ปี มีประวัติสูบบุหรี่จัด อยู่ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงที่จะมีโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดจากหลอดเลือดหัวใจตีบตัน ซึ่งน่าจะเป็นสาเหตุของกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงมากที่สุด
เพื่อเป็นการยืนยันการวินิจฉัยดังกล่าว พร้อมกับประเมินความรุนแรงของโรคด้วย ผมจึงได้ทำการฉีดสีเอ็กซเรย์ดูหลอดเลือดหัวใจตีบตัน ซึ่งน่าจะเป็นไปตามคาดคือพบหลอดเลือดหัวใจตีบทั้ง 3 เส้น จึงได้แนะนำให้ทำการผ่าตัดบายพาส ( Bypass) เพื่อที่จะแก้ไขภาวะกล้ามเนื้อหัวใจยาดเลือด และหวังว่ากล้ามเนื้อหัวใจบางส่วนจะกลับทำงานขึ้นมาได้อีกครั้งหนึ่ง
คนไข้ค่อนข้างดื้อ กลัวการผ่าตักมากไม่อยากมีแผลยา ๆ ที่กลางหน้าอก และ ไม่อยากเสี่ยงต่อการดมยาสลบ จึงปฏิเสธการผ่าตัดและขอให้รักษาด้วยการขยายหลอดเลือดโดยใช้ลวดชนิดพิเศษซึ่งมียาเคลือบแทน เนื่องจากขยายหลอดเลือด โดยใช้ขดลวดชนิดพิเศษนี้สามารถลดโอกาสตีบซ้ำใหม่ของหลอดเลือดหัวใจลงไปได้เหลือน้อย กว่า 1% ที่ระยะเวลาประมาณ 1 ปี (ซึ่งดีกว่าผลของการผ่าตัด !! แต่ทำไม่ได้ในทุกรายไป)
เมื่อคุยให้เข้าใจผลดีและผลเสียของการรักษาด้วยวิธีนี้แล้วผมจึงได้ใส่ขดลวดเคลือบยาให้ไปในหลอดเลือดทั้ง 3 เส้นพร้อมทั้งแนะนำให้หยุดสูบบุหรี่ด้วย ซึ่งคนไข้ก็ให้ความร่วมมือเป็นนอย่างดีรวมทั้งยังได้ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมออีก (เพระกลัวตาย !!!) หลังจากกลับบ้านไปได้สองเดือนเศษก็กลับมาเพื่อให้ผมดูผลการรักษาที่ทำไป ผลการตรวจพบว่า การบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจดีขึ้นจนเกือบปกติแล้ว (ยังไม่ปกติ) และสามารถออกกำลังกายโดยวิ่งเบาๆ ได้เวลา 30 นาทีทุกวัน
ผลเลยไม่แน่ใจว่า คนไข้ดีขึ้นจากผลการขยายหลอดเลือดหรือเพราะปฏิบัติดีคือออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและเลิกสูบบุหรี่??... หรือเพราะทั้งสองอย่าง!!!
จากหนังสือเรื่องของโรคหัวใจ(เล่ม 2)...รักษา (หัว) ใจ
ศ.นพ.นิธิ มหานนท์
| 
