โรคใบหน้ากระตุกครึ่งซีก หมายถึง
อาการที่กล้ามเนื้อที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของใบหน้าครึ่งซีกมีการกระตุก
พบได้ในวัยผู้ใหญ่ อายุเฉลี่ย 45-50 ปี พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย
อาการเริ่มต้นมักกระตุกที่หนังตามาก่อน หลังจากนั้นก็กระจายไปครึ่งใบหน้า
จนบางครั้งผู้ป่วยตาปิดไปรบกวนการมองเห็น และอาจมีมุมปาก
และ กล้ามเนื้อใต้ผิวหนังที่คอ (platysma) กระตุกร่วมด้วย
อาการจะเป็นมากขึ้นถ้าเครียด ทำให้รบกวนชีวิตประจำวันเป็นอย่างมากอาการอาจมากขึ้นอย่างช้าๆ
มักจะไม่หายขาดและก่อความรำคาญให้แก่ผู้ป่วย แต่ไม่ได้ก่อให้เกิดความสูญเสียต่อชีวิตแต่อย่างใด
Modified from N
Engl J Med 2004;351:1323-1331.
สาเหตุ
เชื่อว่าเกิดจากเส้นเลือดที่เลี้ยงก้านสมองเกิดคดเคี้ยวและไปกดเบียด
เส้นประสาทสมองเส้นที่7 ทำให้เกิดการนำกระแสประสาทที่ผิดปกติขึ้นมา
การวินิจฉัย
ทำได้โดยการซักถามอาการและการตรวจร่างกาย
ส่วนการตรวจเพิ่มเติมเช่น CT scan หรือ MRI scan ของสมอง
จะทำในกรณีที่แพทย์ตรวจได้ความผิดปกติเพิ่มเติมกว่าใบหน้ากระตุกที่พบทั่วไป
หรือสงสัยว่าอาจมีสาเหตุจากโรคเช่นเนื้องอกเล็กๆกดเบียดเส้นประสาทสมองเส้นที่7
ซึ่งพบได้น้อย
การรักษา
ในยุคก่อนการฉีดโบทูลินัมทอกซิน มีการรักษาทางยาและ
การผ่าตัด ในอดีตยาที่ใช้มีหลายชนิด เช่น carbamazepine
gabapentin clonazepam baclofen ได้ผลบ้างแต่ก็ไม่ดีนัก
และมีผลข้างเคียง เช่นง่วง และ แพ้ยา
การผ่าตัดในสมัยก่อนเรียก microvascular
decompression โดยต้องเปิดเข้าไปในกระโหลกศีรษะและทำให้เส้นเลือดที่เบียดเส้นประสาทอยู่แยกห่างจากกัน
แต่ก็มักกลับมาเป็นซ้ำได้อีก และยังมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดได้
ปัจจุบันจึงไม่เป็นที่นิยม
ในปัจจุบันการฉีดโบทูลินัมทอกซินเพื่อรักษาอาการใบหน้ากระตุกครึ่งซีกเป็นที่ยอมรับว่าได้ผลดี
แต่ราคาสูงมากและต้องทำการฉีดซ้ำทุก 3-6 เดือน
หลักการของการใช้โบทูลินัมทอกซินก็คือยาจะไปยับยั้งการนำกระแสประสาทที่สั่งการไปที่กล้ามเนื้อ
ทำให้กล้ามเนื้อทำงานได้น้อยลง ทำให้การกระตุกลดลง
จะเริ่มเห็นผลการรักษาสองสัปดาห์หลังจากฉีด แต่ยาจะออกฤทธิ์อยู่นาน3-6
เดือนเท่านั้น ผลข้างเคียงระยะสั้น เช่น หนังตาตก ปิดตาไม่สนิท
ตาแห้ง แต่ก็จะหายไปเมื่อยาหมดฤทธิ์ ระยะยาวนั้นผู้ป่วยอาจมีภูมิต้านทานต่อโบทูลินัมทอกซินทำให้การตอบสนองต่อยาลดลง
กล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดฝ่อหรือเกิดพังผืด
นอกจากนั้นถ้าใบหน้ากระตุกครึ่งซีกเกิดจากสาเหตุทีชัดเจน
เช่นเนื้องอกก็รักษาตามสาเหตุ แต่ก็พบได้น้อย
สรุป
โรคใบหน้ากระตุกครึ่งซีก เป็นโรคที่เรื้อรัง
มักไม่หายขาด และ ก่อให้เกิดความรำคาญแก่ผู้ป่วย แต่ไม่ใช่โรคที่อันตรายร้ายแรง
การรักษาในปัจจุบันทำโดยการฉีดโบทูลินัมทอกซินซึ่งราคาสูงมาก
ไม่หายขาด ต้องฉีดซ้ำทุก 3-6 เดือน และนานไปการตอบสนองอาจลดลง
ดังนั้นแพทย์จึงจะเลือกกรณีที่เหมาะสม เช่นอาการกระตุกรบกวนผู้ป่วยมากเท่านั้นในการฉีดยา |
