ฝีคัณฑสูตร…รักษาหายขาดได้

       “ฝีคัณฑสูตร” คืออะไร นี่คงเป็นคำถามที่หลายคนต้องพูดถึงเมื่อได้ยินประโยคนี้เป็นแน่ มาทำความรู้จัก
ชื่อนี้ ที่ดูน่ากลัวกันว่า โรคที่ไม่คุ้นหู ผู้คนในยุคนี้มากนัก ไม่เหมือนกับคนในยุคก่อน ๆ ที่รู้จักกันเป็นอย่างดี
เพราะเป็นแล้วทรมานมาก จะนั่งจะนอนทีก็แสนลำบาก สร้างความทรมานเป็นอย่างยิ่ง ฝีคัณฑสูตร พบได้ทั้ง
ในผู้หญิงและผู้ชาย แต่อัตราส่วนผู้ชายจะพบได้มากกว่าประมาณ 3 ต่อ 1 โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่จะอยู่ในวัยกลาง
คนไปถึงสูงอายุ ระหว่าง 30-50 ปี

       ฝีคัณฑสูตร (Fistula-in-ano ) เกิดจากการติดเชื้อของต่อมชนิดหนึ่งที่อยู่ภายในผนังทวารหนัก ซึ่งปกติ
จะมีหน้าที่สร้างเมือกหล่อลื่นขณะขับถ่าย  เมื่อต่อมนี้เกิดการอับเสบและติดเชื้อจนกลายเป็นฝีทวารหนัก
(Anorectal abscess)  แล้วกัดเซาะไปโดยรอบ  อาจแตกเองหรือไม่แตกเองก็ได้

       ระยะแรกจะมีอาการปวด อาจมีไข้ต่ำร่วมด้วย  มักปวดตลอดเวลา  ถ้าแตกก็จะยุบลงและหายปวด  ถ้ายัง
ไม่แตกจะมีอาการปวดมากขึ้น  ในกรณีที่ไม่แตกเองแพทย์จะเจาะให้แตกก่อน เป็นการรักษาขั้นแรกเพื่อให้
หายปวดและไม่ให้กัดเซาะไปตำแหน่งอื่น  ประมาณ 50 เปอร์เซ็นต์ฝีที่เจาะแล้วจะหายเองได้ แต่ประมาณ 50
เปอร์เซ็นต์จะกลายเป็นฝีคัณฑสูตร  ทำให้มีรูหนองไหลออกบริเวณริมทวารหนัก อาจซึมตลอดเวลาหรือเป็นๆ
หายๆ ก็ได้  และอาจเป็นฝีแบบเป็นๆ หายๆ โดยแตกออกทางรูเดิม

รูปฝีทวารหนัก

       ฝีคัณฑสูตรจะมีรูเชื่อมต่อ 2 รู  รูหนึ่งอยู่ในทวารหนัก อีกรูหนึ่งอยู่นอกทวารหนักซึ่งเป็นรูที่ฝีแตก ออกมา
ภายนอกเองหรือแพทย์เจาะระบายหนองไว้  มีอาการปวดและมีหนองไหลเป็นๆ หายๆ  ไม่สามารถหายเองได้ 
จำเป็นต้องผ่าตัดเอาท่อดังกล่าวออกอีกครั้งหนึ่ง

รูปท่อฝีคัณฑสูตร

       โดยทั่วไปฝีคัณฑสูตรจะมี 2 ชนิดคือ  ชนิดอยู่ตื้นและชนิดอยู่ลึก  ชนิดอยู่ตื้นรักษาง่ายกว่าและมีโอกาส
กลับเป็นใหม่น้อยกว่าชนิดอยู่ลึก ถ้าเป็นฝีคัณฑสูตรชนิดตื้น การผ่าตัดจะทำได้ง่ายและเกือบไม่มีผลแทรก
ซ้อนใดๆ เลย แต่ถ้าเป็นฝีคัณฑสูตรชนิดลึก แนวทางฝีมักจะผ่านกล้ามเนื้อหูรูด การผ่าตัดจำเป็นต้องใช้เทค
นิคพิเศษต่างๆ เพื่อเก็บรักษากล้ามเนื้อหูรูดเอาไว้เพื่อให้ความสามารถในการกลั้นอุจจาระยังทำได้อยู่ เช่น การ
ใช้ไหมแบบไม่ละลายผูกกล้ามเนื้อหูรูดจนเกิดพังผืดรัด แล้วจึงตัดผ่านกล้ามเนื้อหูรูด สำหรับการดูแลหลังผ่า
ตัดก็ขึ้นอยู่กับวิธีการผ่าตัด  แต่มักจะมีแผลเปิดที่ขอบทวารหนัก  การทำความสะอาดแผลทุกวันจะเป็นการดี
ที่สุดซึ่งสามารถทำเองได้ง่ายที่บ้านโดยการแช่ก้นด้วยน้ำอุ่นประมาณ 15 นาที วันละ 2-3 ครั้ง  กว่าแผลจะหาย
ใช้เวลาประมาณ 6 สัปดาห์  แต่ในขณะที่มีแผลก็สามารถทำงานได้ตามปกติ  โอกาสกลับมาเป็นใหม่ พบได้ 10
-50 เปอร์เซ็นต์ขึ้นอยู่กับชนิดของฝี

                                                                                                รศ.นพ.บรรลือ เฉลยกิตติ
ศัลยแพทย์ระบบลำไส้ใหญ่และทวารหนัก
                                                คลินิกโรคลำไส้ใหญ่และทวารหนัก  รพ.พญาไท 2