|
 การฟื้นฟูสมรรถภาพและการบริหารข้อเข่า
หลังผ่าตัดเปลี่ยนผิวข้อเข่า
|
|
| โดย
นพ. ทวีเกียรติ รัศมีสุนทรางกูล |
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมได้ผลดีขึ้นเรื่อยๆ
เนื่องจากวงการแพทย์มีการพัฒนาเทคโนโลยีในการเปลี่ยนข้อเข่าอย่างต่อเนื่อง
แต่สิ่งที่สำคัญอย่างหนึ่ง คือ การฟื้นฟูสมรรถภาพและการบริหารข้อเข่า
ทีมแพทย์ให้การรักษาจะให้คำแนะนำในการปฏิบัติ เพื่อให้ผู้ป่วยใช้ระยะเวลารักษาภายในโรงพยาบาลสั้นที่สุด
และสามารถกลับไปใช้ชีวิตในสภาพปกติอย่างเร็วที่สุด
ผู้ป่วยควรฝึกบริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้าอย่างสม่ำเสมอและฝึกการงอเหยียดข้อเข่าอย่างต่อเนื่อง
โดยทั่วไปการเหยียดข้อเข่ามีการเปลี่ยนแปลงได้มากใน
6 สัปดาห์แรกหลังจากการผ่าตัด ในช่วงเวลาดังกล่าวจึงเป็นเวลาที่ควรฝึกบริหารอย่างต็มที่
และควรงอเข่าได้อย่างน้อย 100 องศา ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดทุกคนจะรู้สึกขาตึง
และปวดข้อเข่า ขณะพยายามงอข้อเข่าใน 2-3 วันแรก แต่เมื่อปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอแล้วอาการปวดและตึง
จะลดลงจนหายไป |
| ท่าบริหารข้อเข่า |
1.
กระดกข้อเท้าขึ้น
- ลง นอนหงายกระดกข้อเท้าขึ้น ค้างไว้
3 วินาที แล้วกระดกข้อเท้าลง 3 วินาที ทำซ้ำได้จนรู้สึกกล้ามเนื้อล้า
การบริหารท่านี้ช่วยทำให้การไหลเวียนเลือดของขาดีขึ้น
และทำให้กล้ามเนื้อขามีความยืดหยุ่นมากขึ้น |
|
2.
การบริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า
2.1 นอนเหยียดขา ใช้ผ้ารองใต้ข้อเท้า
ไม่ให้ส้นเท้าสัมผัสกับเตียง พยายามเกร็งกล้ามเนื้อกดข้อพับเข่าให้สัมผัสกับเตียงเกร็งขาค้างไว้
5 10 วินาที พัก 1 นาที แล้วเริ่มทำซ้ำใหม่ จนรู้สึกกล้ามเนื้อล้า
ถึงค่อยหยุด |
|
| 2.2
นอนราบบนเตียง ใช้หมอนหรือผ้าหนุนใต้ข้อพับข้างที่ผ่าตัดให้เข่างอ
30 45 องศา แล้วพยายามเหยียดเข่าให้ตรง |
|
| 2.3
นอนเหยียดขา วางมือข้างลำตัว เกร็งกล้ามเนื้อต้นขา ให้ยกขาขึ้นสูงจากพื้น
6 นิ้ว แล้วค่อยๆวางขาช้าๆ ทำซ้ำประมาณ 5 10 ครั้ง |
|
3
การบริหารพิสัยการเคลื่อนไหวของข้อเข่า
ความสามารถในการเคลื่อนไหวของข้อเข่า
มีความสำคัญต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน ถ้าข้อเข่าสามารถงอได้
90 องศา ผู้ป่วยจะสามารถประกอบกิจวัตรประจำวัน โดยส่วนใหญ่ได้
เช่น การเดินปกติ การขึ้นลงบันได การลุกจากเก้าอี้ เป็นต้น
3.1 นอนงอเข่า นอนราบบนเตียง ค่อยๆเลื่อนข้อเท้าข้างที่ผ่าตัดเข้าหาตัวให้มากที่สุดเท่าที่จำทำได้
งอข้างไว้ 5 10 วินาที แล้วค่อยๆ เหยียด ทำซ้ำๆ จนรู้สึกกล้ามเนื้อล้า |
|
| 3.2
นั่งงอเข่า นั่งบนเตียง หรือ เก้าอี้ วางขาข้างที่ไม่ได้ทำผ่าตัดทับขาข้างที่ผ่าตัด
ใช้แรงกดให้ขาข้างที่ทำผ่าตัด งอเข่าให้ได้มากที่สุด
แล้วผ่อนออก ทำซ้ำๆจนรู้สึกกล้ามเนื้อล้า แล้วให้หยุดพัก |
|
4
การเดิน
ผู้ป่วยสามารถเดินลงน้ำหนักได้เต็มที่หลังผ่าตัด
โดยใช้อุปกรณ์พยุงเดิน ( walker) ในระยะ 2 4 สัปดาห์แรก
จากนั้นถ้าผู้ป่วยมีกล้ามเนื้อต้นขาแข็งแรงขึ้น ก็สามารถเปลี่ยนมาใช้ไม้เท้า
( cane ) โดยใช้มือข้างตรงข้ามกับเข่าที่รับการผ่าตัด
ประมาณ 2 3 เดือน ผู้ป่วยจะเดินได้ใกล้เคียงปกติ |
|
5
การฝึกขึ้นลงบันได
ให้ก้าวขึ้นลงบันได ทีละขั้น ใช้ไม้เท้าด้านตรงข้ามกับเข่าที่ได้รับการผ่าตัด
- การขึ้นบันได ให้ก้าวขาข้างที่ไม่ผ่าตัดขึ้นก่อน แล้วตามด้วยขาข้างที่ผ่า
จากนั้นจึงยกไม้เท้าตามมา |
|
| -
การลงบันได เริ่มจากใช้ไม้เท้าลงก่อน ตามด้วยขาข้างที่ผ่าแล้วจึงก้าวข้างที่ไม่ได้ผ่าตาม |
|
**
การขึ้นลงบันได ควรทำเมื่อเดินบนพื้นราบได้คล่อง ในระยะแรกต้องมีผู้ดูแลและต้องระวังอุบัติเหตุ |
| โปรแกรมในการทำกายบริหารเข่าหลังผ่าตัด |
| 1. ระยะหลังผ่าตัดใน 24 ชั่วโมงแรก |
-
นอนเหยียดขาในท่าตรง สามารถงอเข่าได้เป็นครั้งคราว
- กระดกข้อเท้า ขึ้น ลง
- เริ่มบริหารกล้ามเนื้อต้นขา ด้านหน้า โดยเหยียดข้อเข่าตรง
และกดให้ข้อพับเข่าติดพื้นเตียง
- ประคบความเย็นบ่อยๆ |
| 2.
ระยะหลังผ่าตัดวันที่ 1 |
- ให้ปฏิบัติเหมือน 24 ชั่วโมงแรก แต่ให้เพิ่มความถี่ในการบริหาร
- สามารถลุกนั่งบนเตียง
- เริ่มบริหารงอ และ
เหยียดเข่าบนเตียง
- หัดยืน และ หัดเดินโดยใช้อุปกรณ์พยุงเดิน |
| 3.
ระยะหลังผ่าตัดวันที่ 2 |
-
ให้ปฏิบัติตัวเหมือนวันก่อนหน้านี้
- สามารถลุกนั้งได้
20 30 นาที วันละ 3 4 ครั้ง
- เดิน 5 10
เมตร วันละ 2 3 ครั้ง
- เริ่มบริหารพิสัยการเคลื่อนไหวของเข่า
โดยการงอเข่าข้างขอบเตียง ให้ผู้ป่วยฝึกงอเข่าจนพิสัยการเคลื่อนไหวได้อย่างน้อย
0 60 องศา
- บริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า
โดยการเหยียดเข่ายกขาได้ |
| 4.
ระยะหลังผ่าตัดวันที่ 3 |
-
ให้ปฏิบัติเหมือนวันก่อนหน้านี้
- เดิน 5 10
เมตร จำนวน 3 4 ครั้ง/วัน
- งอเข่าจนพิสัยการเคลื่อนไหวอย่างน้อย
0 70 องศา |
| 5.
ระยะหลังผ่าตัดวันที่ 4 |
-
ให้ปฏิบัติตัวเหมือนวันก่อนหน้านี้
- หัดเดินบ่อยขึ้น
เพิ่มระยะทางเป็น 10 20 เมตร/ครั้ง
- งอเข่าจนพิสัยการเคลื่อนไหวได้อย่างน้อย
0 80 องศา |
| 6.
ระยะหลังผ่าตัดวันที่ 5 |
-
ให้ปฏิบัติตัวเหมือนวันก่อนหน้านี้
- สามารถลุกจากเตียงและเดินได้อย่างคล่องมากขึ้น
- งอเข่าจนพิสัยการเคลื่อนไหวได้อย่างน้อย 0
90 องศา |
| 7.
ระยะ 2 - 6 สัปดาห์ หลังผ่าตัด |
-
เดินโดยใช้ไม้เท้าช่วยพยุงได้มากขึ้น ค่อยๆเพิ่มครั้งละ
50 100 เมตร
- พิสัยการเคลื่อนไหวของข้อเท้า
0 110 องศา
- ฝึกการขึ้นลงบันไดด้วยตนเอง |
| 8.
ระยะ 6 สัปดาห์ ถึง 3 เดือน หลังผ่าตัด |
-
สามารถเดินโดยไม่ต้องใช้ไม้เท้าได้บ้าง
- สามารถทำงานช่วยเหลือตนเองได้
โดยไม่ต้องพึ่งพิงคนอื่น |
| 9.
ระยะ 3 เดือน หลังผ่าตัด |
-
เน้นเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและสามารถใช้ชีวิตอย่างปกติ
- การออกกำลังกายที่สามารถทำได้ เช่น ว่ายน้ำ
, แอโรบิก/การเดินในน้ำ , ขี่จักรยานอยู่กับที่
, กอล์ฟ และเต้นรำ เป็นต้น
- ควรหลีกเลี่ยงการวิ่ง
ฟุตบอล , บาสเกตบอล , เทนนิส , แบดมินตัน และ
การกระโดดเป็นต้น |
|
 |
