ข้อเคล็ด – ข้อแพลง (Sprain and Strain)

   เกิดจากมีการเคลื่อนไหวของข้อมากเกินปกติ หรือข้อนั้นเกิดการหมุน พลิก บิด จนทำให้เนื้อเยื่อและเอ็นยึดข้อฉีกขาด หรือทำให้กล้ามเนื้อและเส้นเอ็นยึดได้
สาเหตุ
1. แรงกระทำโดยตรง  เช่น ถูกตี  ถูกกระแทก
2. แรงกระทำทางอ้อม เช่น เดินพลาด เหยียบก้อนหิน
อาการ
   - ปวด
   - บวม
   - เจ็บ
   - เสียกำลัง
   - เคลื่อนไหวได้แต่ไม่ถนัด
การปฐมพยาบาล
1. ให้ข้อพักนิ่ง
2. ประคบด้วยความเย็นทันที หรือภายใน 24 ชั่วโมง
3. พันด้วยผ้ายืด
4.  ยกส่วนนั้นให้สูงเพื่อลดบวม
5.  ถ้าเป็นที่แขนและไหล่  ใช้ผ้าคล้องแขน
6.  ประคบด้วยความร้อน  หลังเกิดเหตุ 72 ชั่วโมง
7.  ภายใน 7 วัน อาการไม่ดีขึ้น ให้นำส่งโรงพยาบาล  

ข้อเคลื่อน (Dislocation) หมายถึง  ส่วนหัวหรือส่วนปลายของกระดูกเคลื่อนหรือหลุดออกจากที่เดิม
สาเหตุ     
1. แรงกระทำโดยตรง  เช่น ถูกดึงหรือกระชากอย่างแรง
2. แรงกระทำทางอ้อม เกิดร่วมกับกระดูกหัก หรือเกิดเนื่องจากการฉีก ขาด ของกล้ามเนื้อ พังผืด เป็นต้น
อาการ     
  - ปวด
  - บวม
  - เจ็บ
  - เสียกำลัง
  - เคลื่อนไหวได้แต่ไม่ถนัด
การตรวจพบ
    1. สภาพร่างกายบริเวณนั้นเปลี่ยนแปลง
    2. ข้อนั้นถูกยึดตรึงไว้เคลื่อนไหวไม่ได้
    3. อาจคลำหัวของกระดูกที่หลุดได้
ข้อห้าม     ห้ามดึงข้อนั้นเข้าที่เอง
การปฐมพยาบาล
     1. ให้ข้อพักนิ่ง
     2. ประคบความเย็นทันที หรือภายใน 24 ชั่วโมง
     3. ใช้เฝือกชั่วคราว
     4. พันผ้ายืด
     5. ยกส่วนนั้นให้สูงเพื่อลดบวม (แขนและขา)
     6. งดอาหาร น้ำและยาทุกชนิด
     7. นำส่งโรงพยาบาล
     8. ประคบความร้อนหลังเกิดเหตุ 72 ชั่วโมง