คุณแม่ทุกคนต้องมีความรู้สึกอยากแอบดูลูกในท้องสักครั้ง (หรือหลายครั้ง) บางคนอยากรู้ว่าลูกแข็งแรงไหม ร่างกายสมบูรณ์ครบถ้วนหรือไม่ บางคนก็อยากรู้ว่าลูกกำลังทำอะไรอยู่ บางคนก็คิดถึงอยากเห็นหน้าให้ชื่นใจ แต่คุณแม่บางคนก็ยังแอบมีความกังวลว่าการตรวจอัลตราซาวด์ขณะตั้งครรภ์นี้ จะมีผลเสียหรืออันตรายกับลูกหรือไม่ การตรวจอัลตราซาวด์บ่อยๆ จะมีรังสีแอลฟา แกมม่า หรือคลื่นแม่เหล็ก ที่ส่งผลกระทบให้ลูกพิการหรือมีความบกพร่องทางสมองในอนาคตหรือเปล่า
วันนี้คุณหมอ จะมาช่วยตอบข้อสงสัยให้คุณแม่มั่นใจว่า การตรวจอัลตราซาวด์มีประโยชน์ต่อการดูแลครรภ์ และมีความปลอดภัยต่อทั้งคุณแม่และลูก
การตรวจอัลตราซาวด์คืออะไร?
การตรวจอัลตราซาวด์ (Ultrasound) หรือ “การตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง” เป็นการตรวจที่ใช้ “คลื่นเสียง” ในการสร้างภาพลูกในท้องคุณแม่ โดยอุปกรณ์ที่ใช้ในการตรวจจะปล่อยคลื่นเสียงผ่านร่างกายคุณแม่ คลื่นเสียงนี้จะสะท้อนกับกล้ามเนื้อ ไขมัน อวัยวะในช่องท้อง และร่างกายของทารก รก น้ำคร่ำที่อยู่ในมดลูกของคุณแม่ แล้วสะท้อนกลับมายังอุปกรณ์ตรวจรับเพื่อแปลงเป็นภาพทางหน้าจออีกครั้ง
คุณแม่สามารถนึกถึงหลักการเดียวกันกับคลื่นเสียงที่ปลาโลมาหรือค้างคาวปล่อยออกไป และสะท้อนกลับมาแล้วแปลงเป็นภาพในสมองเพื่อหาตำแหน่งสิ่งต่างๆ ที่อยู่รอบตัว
ทำไมคุณแม่ต้องตรวจอัลตราซาวด์?
วัตถุประสงค์หลักของการตรวจอัลตราซาวด์ คือการตรวจประเมินสุขภาพของทารกในครรภ์ โดยสามารถแยกย่อยประโยชน์ของการตรวจได้ตามช่วงอายุครรภ์ ดังตารางต่อไปนี้
ตารางสรุปการตรวจอัลตราซาวด์ระหว่างการตั้งครรภ์
| อายุครรภ์ | วัตถุประสงค์ของการตรวจอัลตราซาวด์ |
|---|---|
| 6-8 สัปดาห์ |
|
| 10-14 สัปดาห์ |
|
| 18-22 สัปดาห์ |
|
| 28-36 สัปดาห์ |
|
คุณแม่ควรได้รับการตรวจอัลตร้าซาวด์ที่อายุครรภ์เท่าไร?
คุณแม่ควรได้รับการตรวจอัลตร้าซาวด์อย่างน้อย 1 ครั้ง ในช่วงอายุครรภ์ 18-22 สัปดาห์ โดยสูติแพทย์เฉพาะทางเวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์ (maternal-fetal medicine, MFM) เพื่อตรวจหาความพิการในทารก (anomaly scan) และติดตามพัฒนาการของทารก ปัจจุบันแนะนำว่าคุณแม่ควรได้รับการตรวจอัลตราซาวด์อย่างน้อย 1 ครั้งในทุกไตรมาส
สำหรับคุณแม่บางท่านที่มีภาวะแทรกซ้อนผิดปกติ เช่น ทารกน้ำหนักตัวน้อย น้ำคร่ำน้อย ครรภ์เป็นพิษ เบาหวาน ครรภ์แฝด เป็นต้น จะได้รับการตรวจอัลตราซาวด์ที่ถี่กว่าปกติและตรวจละเอียดมากขึ้น บางครั้งอาจต้องได้รับการตรวจทุกเดือน ทุกสัปดาห์ หรือทุกวัน
อัลตราซาวด์บ่อยๆ อันตรายหรือไม่?
จากข้อมูลที่มีอยู่ในปัจจุบัน ไม่พบว่าการตรวจอัลตราซาวด์มีอันตรายต่อคุณแม่และทารกในครรภ์ ทั้งในเรื่องของความพิการแต่กำเนิด พัฒนาการและการเจริญเติบโต โรคมะเร็ง โรคจิตเภท หรือความผิดปกติอื่นภายหลังการคลอด คุณแม่จึงสามารถมั่นใจในการตรวจอัลตราซาวด์ได้
การตรวจอัลตราซาวด์สามารถตรวจความพิการได้ทุกอย่างหรือไม่?
แม้การตรวจอัลตราซาวด์จะไม่สามารถเห็นความผิดปกติหรือความพิการทุกอย่างได้ แต่ด้วยความสามารถและประสบการณ์ของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยส่วนใหญ่จะสามารถตรวจความผิดปกติได้มากถึง 80-90%
ข้อจำกัดที่ทำให้การตรวจอัลตราซาวด์ไม่สามารถพบความผิดปกติได้ ประกอบด้วย การระบุชนิดของอวัยวะที่เกิดความผิดปกติ เช่น มือ-เท้า แขน-ขา ทางเดินหายใจ จะตรวจพบได้ยากมาก ท่าของทารกขณะการตรวจ (นอนคว่ำ ปิดหน้า หนีบขา) คุณแม่มีรูปร่างอ้วนหรือความผิดปกตินั้นเกิดขึ้นภายหลัง หรือมีความชัดเจนมากขึ้นภายหลังจากการตรวจอัลตราซาวด์ที่ทำไปในช่วงแรก คุณแม่จึงควรรับตรวจอัลตราซาวด์อย่างน้อยไตรมาสละ 1 ครั้ง (ทุก 3 เดือน)
ตารางถัดไปจะแสดงค่าประมาณความแม่นยำในการตรวจพบความพิการในแต่ละอวัยวะ
ความแม่นยำในการตรวจพบความพิการของทารก
| โรคหรือความพิการของอวัยวะ | ความแม่นยำในการตรวจพบ (%) |
|---|---|
| สมองและระบบประสาทส่วนกลาง | 53-84 |
| หัวใจ / หัวใจพิการชนิดรุนแรง | 9-13 / 50 |
| ปากแหว่ง เพดานโหว่ | 18-75 |
| ผนังหน้าท้องไม่ปิด | 80-98 |
| ไส้เลื่อนที่กระบังลม | 50-58 |
| ระบบทางเดินหายใจ | 20-50 |
| ระบบทางเดินอาหาร | 42-61 |
| ระบบทางเดินปัสสาวะ | 57-70 |
| กระดูก / กระดูกชนิดรุนแรง | 8-22 / 60 |
| แขน-ขา หรือ มือ-เท้า | 13-18 |
อ้างอิงจาก
- ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย: ความแม่นยำของคลื่นเสียงความถี่สูงเพื่อวินิจฉัยความพิการของทารกในครรภ์
- NHS Fetal Anomaly Screening Program, England, United Kingdom
