เอกซเรย์ฟันเป็นการตรวจที่หลายคนคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็นก่อนทำฟัน จัดฟัน หรือผ่าฟันคุด แต่เมื่อแพทย์แนะนำให้ตรวจภาพเอกซเรย์เพิ่มเติมแบบ 3 มิติ คำถามที่มักเกิดขึ้นคือ “จำเป็นแค่ไหน?” และ “ภาพแบบเดิมไม่พอจริงหรือ?” ความจริงแล้ว เอกซเรย์ฟันแต่ละแบบให้ข้อมูลไม่เหมือนกัน และการเลือกใช้ขึ้นอยู่กับลักษณะปัญหาของแต่ละคน

เอกซเรย์ฟันแบบ 2 มิติ เห็นอะไรได้บ้าง?

ภาพเอกซเรย์ฟันแบบ 2 มิติ เป็นการตรวจพื้นฐานที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย และเพียงพอสำหรับการประเมินทางทันตกรรมในหลายกรณี เช่น

ตรวจฟันผุและสภาพฟันทั่วไป
ดูแนวการเรียงตัวของฟัน
ประเมินฟันคุดในเบื้องต้น
ช้ประกอบการรักษาทางทันตกรรมทั่วไป

อย่างไรก็ตาม ภาพ 2 มิติจะไม่สามารถบอก “ความลึก” หรือความสัมพันธ์ของฟันกับโครงสร้างรอบข้างได้ทั้งหมด โดยเฉพาะในกรณีที่ฟันฝังอยู่ในกระดูกหรืออยู่ใกล้เส้นประสาท ในบางสถานการณ์ ภาพเอกซเรย์แบบ 2 มิติอาจยังไม่ให้ข้อมูลเพียงพอสำหรับการวางแผนรักษา เช่น

ไม่สามารถบอกได้ชัดว่าฟันอยู่ใกล้เส้นประสาทแค่ไหน
ไม่เห็นความลึกหรือแนวโค้งของรากฟัน
โครงสร้างหลายส่วนอาจซ้อนทับกันในภาพเดียว

เมื่อข้อมูลจากภาพ 2 มิติยังไม่ชัดเจน แพทย์อาจพิจารณาใช้การตรวจเพิ่มเติมเพื่อให้เห็นรายละเอียดของโครงสร้างภายในมากขึ้น

ภาพเอกซเรย์ฟันแบบ 3 มิติ ต่างอย่างไร?

ภาพเอกซเรย์ฟันแบบ 3 มิติ (CBCT) เป็นการถ่ายภาพที่ช่วยให้เห็นฟัน กระดูก และเส้นประสาทในมุมมองรอบด้าน ไม่ใช่ภาพเพียงมุมเดียว จึงช่วยให้แพทย์เห็นรายละเอียดเชิงลึกของโครงสร้างภายในได้มากขึ้น โดยเฉพาะในเคสที่มีความซับซ้อน ข้อมูลที่ได้จากภาพ 3 มิติ เช่น

ความลึกของฟันที่ฝังอยู่ในกระดูก
ความสัมพันธ์ระหว่างฟันกับเส้นประสาท
ความหนาและปริมาณกระดูกโดยรอบ
รูปร่างและความโค้งของรากฟัน

นอกจากให้ข้อมูลที่ละเอียดขึ้นแล้ว การตรวจภาพเอกซเรย์ฟันแบบ 3 มิติยังมีข้อดีที่ช่วยให้ผู้ป่วยสบายใจมากขึ้น ได้แก่

ใช้เวลาในการตรวจไม่นาน
ใช้ปริมาณรังสีในระดับต่ำเมื่อเทียบกับการตรวจ CT ทางการแพทย์ทั่วไป
ช่วยให้แพทย์วางแผนการรักษาได้รอบคอบขึ้นตั้งแต่แรก
ลดความจำเป็นในการคาดเดาหรือปรับแผนระหว่างการรักษา

ด้วยเหตุนี้ ภาพเอกซเรย์ฟันแบบ 3 มิติจึงมักถูกนำมาใช้ประกอบการวางแผนรักษาในกรณีที่ต้องการข้อมูลมากกว่าที่ภาพ 2 มิติสามารถให้ได้

กรณีใดบ้างที่แพทย์มักแนะนำให้ตรวจภาพ 3 มิติ

แม้ไม่ใช่ทุกคนที่จำเป็นต้องถ่ายภาพ 3 มิติ แต่ในบางกรณี แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจเพิ่มเติม เช่น

ฟันคุดที่ฝังตัวลึกหรืออยู่ใกล้เส้นประสาท
การเตรียมวางแผนผ่าฟันคุดที่มีความเสี่ยง
การจัดฟันที่มีฟันฝัง ฟันเกิน หรือโครงสร้างขากรรไกรซับซ้อน
การเตรียมฝังรากฟันเทียม
การประเมินโครงสร้างขากรรไกรและใบหน้าในบางแผนการรักษา

ในเคสที่ต้องการข้อมูลเชิงลึก ศูนย์ทันตกรรมของ โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์ ให้บริการถ่ายภาพเอกซเรย์ฟันแบบ 3 มิติด้วยเครื่อง CT Bright ซึ่งช่วยให้เห็นรายละเอียดของฟัน กระดูก และเส้นประสาทได้อย่างชัดเจน เหมาะสำหรับใช้ประกอบการประเมินและวางแผนการรักษาในเคสที่มีความซับซ้อน ช่วยให้แพทย์สามารถเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

การเลือกใช้ภาพเอกซเรย์แบบ 2 มิติหรือ 3 มิติ ไม่มีคำตอบตายตัว แต่ขึ้นอยู่กับลักษณะปัญหาของฟันและการพิจารณาของแพทย์ การประเมินอย่างเหมาะสมตั้งแต่ต้น ช่วยให้การรักษามีความปลอดภัยและสอดคล้องกับสภาพของผู้ป่วยในระยะยาว หากท่านใดมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการตรวจเอกซเรย์ฟัน หรือกำลังอยู่ระหว่างการวางแผนรักษาทางทันตกรรม สามารถเข้ารับคำแนะนำและการประเมินได้ที่ศูนย์ทันตกรรม โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์

เอกซเรย์ฟันแบบไหนที่แพทย์เลือกใช้ และใช้ต่างกันอย่างไร