ในยุคที่โรคติดเชื้ออุบัติใหม่เกิดขึ้นทั่วโลก ไวรัสนิปาห์ (Nipah virus) เป็นหนึ่งในไวรัสที่องค์การอนามัยโลกจัดให้อยู่ในกลุ่มโรคที่ต้องเฝ้าระวังสูง แม้จะพบการระบาดไม่บ่อย แต่เป็นโรคที่มีอัตราการเสียชีวิตสูง และยังไม่มียารักษาเฉพาะหรือวัคซีนป้องกันโดยตรง

บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักไวรัสนิปาห์ ตั้งแต่แหล่งที่มา วิธีการติดต่อ อาการ ไปจนถึงแนวทางป้องกัน เพื่อให้รู้เท่าทัน และลดความเสี่ยงในชีวิตประจำวัน

ไวรัสนิปาห์คืออะไร ?

ไวรัสนิปาห์เป็นไวรัสในกลุ่ม Henipavirus พบครั้งแรกในปี พ.ศ. 2541 จากการระบาดในประเทศมาเลเซีย โดยมีค้างคาวผลไม้เป็นแหล่งรังโรคตามธรรมชาติ ไวรัสชนิดนี้สามารถติดต่อจากสัตว์สู่คนและจากคนสู่คนได้ ไวรัสนิปาห์สามารถทำให้เกิด ภาวะสมองอักเสบเฉียบพลัน และ ระบบทางเดินหายใจล้มเหลว หากไม่ได้รับการดูแลรักษาอาจนำไปสู่การเสียชีวิต

ไวรัสนิปาห์ติดต่อได้อย่างไร ?

การติดเชื้อไวรัสนิปาห์สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายช่องทาง ได้แก่

สัมผัสสารคัดหลั่งของค้างคาวผลไม้ เช่น น้ำลาย ปัสสาวะ มูล
การบริโภคอาหารปนเปื้อน เช่น น้ำหวานจากต้นอินทผลัมดิบ (raw date palm sap) หรือผลไม้ที่ถูกค้างคาวกัดกิน
สัมผัสสัตว์ติดเชื้อ โดยเฉพาะสุกร ม้า
การติดต่อจากคนสู่คน ผ่านสารคัดหลั่ง เช่น น้ำลาย เสมหะ หรือเลือด

อาการของการติดเชื้อไวรัสนิปาห์

อาการแสดงภายใน 4–14 วันหลังได้รับเชื้อ โดยมีอาการตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง

อาการระยะแรก

- ไข้สูง
- ปวดศีรษะ
- ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
- อ่อนเพลีย
- เจ็บคอ

อาการรุนแรง

- หายใจลำบาก ไอรุนแรง
- ซึม สับสน
- ชัก
- สมองอักเสบ หมดสติ หรือโคม่า
- อัตราการเสียชีวิตจากไวรัสนิปาห์รายงานได้ตั้งแต่ 40–75% ขึ้นกับสายพันธุ์และความพร้อมของระบบสาธารณสุข

การวินิจฉัยและการรักษา

การวินิจฉัยต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการเฉพาะทาง เช่น การตรวจสารพันธุกรรมของไวรัส (RT-PCR) หรือการตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อไวรัสนิปาห์จากในเลือดหรือน้ำไขสันหลัง ปัจจุบันยังไม่มียารักษาเฉพาะหรือวัคซีน สำหรับไวรัสนิปาห์ การรักษาจึงเป็นแบบประคับประคอง (Supportive care) เช่น

ควบคุมอาการไข้และอาการชัก
ดูแลระบบทางเดินหายใจ
เฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนทางสมองอย่างใกล้ชิด

วิธีป้องกันไวรัสนิปาห์ในชีวิตประจำวัน

แม้จะเป็นโรคที่พบไม่บ่อย แต่เนื่องจากเป็นโรคที่มีอัตราการเสียชีวิตสูง ทั้งยังไม่มียารักษาและวัคซีนป้องกัน การป้องกันถือเป็นหัวใจสำคัญ โดยมีคำแนะนำดังต่อไปนี้

หลีกเลี่ยงการรับประทานผลไม้ที่มีร่องรอยถูกสัตว์กัด
ล้างผลไม้ให้สะอาด ปอกเปลือกก่อนรับประทาน
หลีกเลี่ยงการสัมผัสค้างคาวหรือสัตว์ป่วย
หลีกเลี่ยงการเดินทางไปยังแหล่งที่มีการระบาด
บุคลากรทางการแพทย์ควรใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลอย่างเหมาะสม ตามคำแนะนำ
หากมีอาการผิดปกติหลังเดินทางไปพื้นที่เสี่ยง ควรรีบพบแพทย์ทันที

ไวรัสนิปาห์เป็นโรคติดเชื้อจากสัตว์สู่คนที่มีความรุนแรงสูง แม้จะพบการระบาดไม่บ่อย แต่เมื่อเกิดขึ้นอาจส่งผลต่อ ระบบประสาทและระบบทางเดินหายใจอย่างเฉียบพลัน และมีอัตราการเสียชีวิตสูง ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาเฉพาะ ทำให้การดูแลรักษาต้องอาศัยการประคับประคองและการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

การป้องกันจึงเป็นหัวใจสำคัญ ตั้งแต่การเลือกบริโภคอาหารอย่างปลอดภัย หลีกเลี่ยงผลไม้หรือเครื่องดื่มที่อาจปนเปื้อนจากค้างคาวหรือสัตว์ป่วย ไปจนถึงการสังเกตอาการผิดปกติของตนเอง หากมีไข้ ปวดศีรษะ ซึม หรือหายใจลำบากหลังอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ควรรีบพบแพทย์ทันที

นพ. ฐาปกรณ์ ศิระวัฒนชัย

อายุรแพทย์เฉพาะทางโรคติดเชื้อ

โรงพยาบาลพญาไท 2

ไวรัสนิปาห์ (Nipah Virus) ภัยเงียบจากสัตว์สู่คน ที่อาจรุนแรงถึงชีวิต