ហេតុបណ្ដាលដែលបង្កើតហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកដោះស្រាយ

ទោះបីជាវេជ្ជសាស្ត្រនាពេលបច្ចុប្បន្នមិនអាចសន្និដ្ឋានមូលហេតុនៃការកើតមហារីកដោះដូងបានទេ ប៉ុន្តែមានភស្តុតាងថាហូមូនអេស្ត្រូហ្សែន (Estrogen) ដែលជាហូមូនភេទស្រីនៅក្នុងរាងកាយស្ត្រីយើង គឺជាសារធាតុបង្កើតកោសិកាសាច់ដោះដូងឲ្យមានការបំបែកកោសិកាបន្ថែម ដោយនៅក្នុងស្ថានភាពធម្មតា រាងកាយពឹងផ្អែកលើហូមូន Estrogen សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងៗតាមដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់ដំណើរការប្រកបដោយផ្ទៃពោះដូចជាការចូលវ័យក្មេងស្រី  ការមានរដូវស្រ្តី ការមានផ្ទៃពោះ  ការចូលវ័យចាស់ជាដើម អាចនិយាយបានថា ធម្មជាតិបានកំណត់ឲ្យហូមូន Estrogen ជាហូមូនភេទស្រី មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការប្រតិបត្តិការរបស់រាងកាយ ដើម្បីអាចរក្សាប្រភេទជាតិឲ្យបន្តទៅមុខបាន

ដូច្នេះអាចនិយាយបានថា ប៉ារ៉ាម៉ែត្រដែលទាក់ទងនឹងការមានកម្រិតហូមូនអេស្ត្រូហ្សែនខ្ពស់នៅក្នុងរាងកាយ គឺជាឧបសគ្គសំខាន់នៃការកើតមហារីកដោះដូង

មាតិកាផ្នែកនេះនឹងបង្ហាញពីហានិភ័យនៃមហារីកដោះដូង ដែលអាចចែកបានជា 2 ក្រុម គឺ

1. ហានិភ័យដែលអាចជៀសវាងឬគ្រប់គ្រងបាន

• ស្ថានភាពធាត់ទម្ងន់ :  ស្ថានភាពធាត់ទម្ងន់នៅស្ត្រីវ័យបញ្ចប់រដូវស្រ្តី   ទោះបីជាផ្ទៃពោះបានឈប់ផលិតហូមូនអេស្ត្រូហ្សែនហើយ  ប៉ុន្តែត្រូវបានរកឃើញថានៅតែមានកម្រិតហូមូននៅកម្រិតទាបដែលផលិតពីកោសិកាថ្លើមនៅក្នុងរាងកាយ  ដូច្នេះបើមានស្ថានភាពធាត់ទម្ងន់ នឹងធ្វើឲ្យរាងកាយមានកម្រិតហូមូនអេស្ត្រូហ្សែនកើនឡើង ដូច្នេះបង្កើនហានិភ័យ    ស្ថានភាពធាត់ទម្ងន់នៅស្ត្រីវ័យមានរដូវស្រ្តីមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកជាហានិភ័យទេផ្ទុយទៅវិញ ការធាត់ទម្ងន់អាចបន្ថយហានិភ័យនៃមហារីកដោះដូងនៅស្ត្រីដែលនៅមានរដូវស្រ្តីបាន
• អាហារ :  គួរបរិភោគអាហារប្រភេទបន្លែ ផ្លែឈើ រួមជាមួយការជៀសវាងអាហារប្រភេទខ្លាញ់ សាច់សត្វ នឹងជួយបន្ថយហានិភ័យនៃមហារីកដោះដូងបាន
• ការហាត់ប្រាណ : ណែនាំឲ្យហាត់ប្រាណយ៉ាងទៀងទាត់ ៤៥-៦០ នាទី ៤-៥ ថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍
• ការផឹកភេសជ្ជៈអាល់កុល
• ការជក់បារី
• ការទទួលទានថ្នាំគ្រប់គ្រងការបង្ករភេទ
• ការទទួលទានថ្នាំបន្ថែមហូមូននៅស្ត្រីវ័យចាស់
• សំពាធចិត្ត

2. ហានិភ័យដែលនៅក្រៅការគ្រប់គ្រង

• អាយុ : អាយុដែលកើនឡើង គឺជាហានិភ័យមូលដ្ឋាននៃជំងឺមហារីកទូទៅរួចមកហើយ  មិនបានជាក់លាក់សម្រាប់មហារីកដោះដូងតែប៉ុណ្ណោះទេ
• មេរោគបុព្វហេតុ : ជំងឺមហារីកគ្រប់ប្រភេទគឺជាជំងឺមួយនៃកំហុសបំផ្លាញផ្នែកបុព្វហេតុ (genetic disease) មួយប្រភេទ គឺមូលហេតុនៃកំហុសនោះស្ថិតនៅការបំលែងបំផ្លាញនៃជីន ដែលស្ថិតនៅក្នុងខ្សែ DNA ដែលនៅក្នុងកោសិកា  ជីនបំលែងនោះអាចកើតឡើងពី

1. ការបញ្ជូនតាមសរសៃឈាមពីឪពុកម្តាយ  (hereditary)

2. កើតមានការបំលែងបំផ្លាញឡើងដោយខ្លួនឯងក្រោយមក (sporadic) ដូចជាការទទួលបានសារធាតុបង្កមហារីកប្រភេទផ្សេងៗដែលមាននៅក្នុងបរិស្ថាន

ពាក្យថា “ជីន” ជាពាក្យដែលប្រើសម្រាប់ហៅកូដបុព្វហេតុរបស់សត្វមានជីវិត (មិនថាជាដំណាំ ឬសត្វ) ជីនមានសម្រាប់បង្កើតសារធាតុប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងរាងកាយ   បើមានកំហុសឬការបំលែងបំផ្លាញនៃជីន រាងកាយនឹងទទួលបានផលិតផលប្រូតេអ៊ីនដែលខុសប្លែកពីជីនដែលខុសប្លែកនោះផ្ទាល់  ហើយប្រូតេអ៊ីនខុសប្លែកនោះនឹងបំពេញតួនាទីខុសប្លែកបន្តទៅ   សម្រាប់ករណីជំងឺមហារីក ប្រូតេអ៊ីនខុសប្លែកភាគច្រើនជាប្រភេទប្រូតេអ៊ីនដែលទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងការបំបែកកោសិកា មិនថាជាប្រភេទអង់ស៊ីមដែលជំរុញដំណើរការបំបែកកោសិកា រួមមាន  Growth factors, Growth factors receptors ឬ Ligands ផ្សេងៗ  ឬ អង់ស៊ីមដែលមានសកម្មភាពរារាំង (inhibit) ដំណើរការបំបែកកោសិកា នៅក្នុងមហារីកដោះដូង មានការស្វែងរកឃើញ ជីនដែលទាក់ទងនឹងការកើតមហារីកដោះដូង ដែលសំខាន់គឺ BRCA1 និង BRCA2  ដោយជីនទាំងពីរនេះមានតួនាទីក្នុងការគ្រប់គ្រងការបំបែកកោសិកា (tumor suppressor gene) មួយប្រភេទ រកឃើញថាមនុស្សដែលមានជីននេះខុសប្លែកនឹងមានឱកាសកើតមហារីកដោះដូងខ្ពស់ប្រហែល 70-80% ក្នុងអាយុកាល និងអាចបញ្ជូនតាមបុព្វហេតុទៅជំនាន់កូនចៅបាន

សម្រាប់មហារីកដោះដូង យើងបានឃើញថា អ្នកជំងឺតិចតួចប៉ុណ្ណោះដែលមានមូលហេតុចេញពីការបញ្ជូនតាមបុព្វហេតុ អ្នកជំងឺភាគច្រើនជាមហារីកដែលកើតឡើងដោយខ្លួនឯងដោយមិនទាក់ទងនឹងមានសាច់ញាតិជាមហារីកដោះដូងឡើយ  ដូចមាតិកាដូចខាងក្រោម

1. ប្រហែល 10% ជាប្រភេទដែលបញ្ជូនតាមបុព្វហេតុច្បាស់លាស់ (Hereditary breast cancer) ដោយទទួលបានជីន BRCA ពីគ្រួសារ

• បញ្ជូនតាមបុព្វហេតុច្បាស់លាស់ ប្រសិនបើមានសាច់ញាតិជាប់ស្រឡាយមានជំងឺនេះ គឺមានហានិភ័យខ្ពស់ ត្រូវទៅពិនិត្យជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតដើម្បីគ្រប់គ្រងហានិភ័យ គឺកោសិកាទាំងអស់ក្នុងរាងកាយនឹងមានជីនខុសប្លែកនេះ ដូច្នេះមានសិទ្ធិកើតមហារីកនៅក្នុងអង្គភាពគ្រប់អង្គភាពដែលជីននេះពាក់ព័ន្ធ ដែលជាទូទៅមានដូចជា ដោះដូង ផ្ទៃពោះ មាតុភូមិ ពោះវៀនធំ តម្រង់ពោះ បំពង់សួតនៅបុរស
• មិនទាន់មានព័ត៌មានថាមនុស្សថៃមានអ្នកផ្ទុកជីននេះច្រើនប៉ុណ្ណា ប៉ុន្តែជាតិសាស្ត្រដែលមានការរីករាលដាលខ្ពស់នៃជីននេះគឺជាជនជាតិយូដ (Ashkenazi Jews)
• នៅក្នុងប្រជាជនថៃ ប៉ុន្តែជឿជាក់ថាមិនច្រើន គឺប្រហែលជា 5-10 ភាគរយនៃប្រជាជន
• នៅក្នុងការអនុវត្តន៍ក៏បានឃើញអ្នកជំងឺដែលសង្ស័យថាជាប្រភេទនេះជាញឹកញាប់
• ការព្យាបាលអ្នកជំងឺដែលសង្ស័យថាជាក្រុមនេះ នឹងមានលក្ខណៈពិសេសជាងអ្នកជំងឺទូទៅ ព្រោះមានចំណុចត្រូវពិចារណាច្រើន មិនថាជាការព្យាបាលអ្នកជំងឺផ្ទាល់ទាំងការវះកាត់ តើជ្រើសរើសវិធីណា ការប្រើថ្នាំ ការត្រួតពិនិត្យមហារីកនៅអង្គភាពផ្សេងៗ  រួមទាំងការព្យាបាលសាច់ញាតិក្នុងគ្រួសារ

 2. ប្រហែល 20% ជាប្រភេទដែលទាក់ទងនឹងមានមនុស្សក្នុងគ្រួសារជាជំងឺមហារីកប្រភេទណាមួយ (Familial breast cancer)

• ភាគច្រើនខុសប្លែកនៅជីនដែលទាក់ទងនឹងការកើតជំងឺមហារីកប្រភេទផ្សេងៗ ដែលបានបញ្ជូនមកពីគ្រួសារ
• ជីនដែលបានស្គាល់មានច្រើនប្រភេទ ធ្វើឲ្យមានភាពមិនស្ថិតស្ថេរនៃខ្សែ DNA  ធ្វើឲ្យមានការបំលែងបំផ្លាញជីនផ្សេងៗតាមមកបានងាយស្រួល  មនុស្សនោះក៏ងាយជំងឺមហារីកឡើង

3. ប្រហែល 70% ជាប្រភេទដែលគ្មានប្រវត្តិបុព្វហេតុ ( Sporadic breast cancer)

• មានការបំលែងបំផ្លាញជីនដែលទាក់ទងនឹងការកើតមហារីកដោះដូងកើតឡើងក្រោយមក មិនទទួលបានការបញ្ជូនពីគ្រួសារ
• ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងការទទួលបានសារធាតុបង្កមហារីក ឬជីវិតដែលមានហានិភ័យនៃការជំងឺមហារីក
• អាស្រ័យលើហានិភ័យផ្សេងៗនៃការជំងឺមហារីកដោះដូង រួមមាន
  • ការមានរដូវស្រ្តីដំបូងរហូតមុនអាយុ 12 ឆ្នាំ
  • ការចូលវ័យបញ្ចប់រដូវស្រ្តីយឺតក្រោយអាយុ 55 ឆ្នាំ
  • ការមានកូនដំបូងយឺតក្រោយអាយុ 30 ឆ្នាំ
    

ព. ត. ត. នព. ហាសាន់ មូហាម៉ាត់
វេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសផ្នែកសាខាសាស្ត្រវះកាត់មហារីកវិទ្យា
មជ្ឈមណ្ឌលថែទាំដោះដូង មន្ទីរពេទ្យភយ៉ាថៃ ១