ក្អករ៉ាំរ៉ៃបែបណា មានហានិភ័យមហារីកសួត? បែងចែកឱ្យបានច្បាស់រវាងអាឡែស៊ី និងជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ

ការក្អក ជារោគសញ្ញាដែលមនុស្សជាច្រើនមើលរំលង ហើយគិតថាជារឿងធម្មតា ជាពិសេសក្នុងសម័យដែលធូលី PM2.5 និងជំងឺអាឡែស៊ីកំពុងរាតត្បាតទូទាំងទីក្រុង។ ប៉ុន្តែតើអ្នកដឹងទេថា ការក្អករ៉ាំរ៉ៃដែលមិនបានព្យាបាលត្រឹមត្រូវ អាចជាសញ្ញាព្រមាននៃជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាមហារីកសួត ដោយយើងមិនដឹងខ្លួន?

ប៉ុន្តែបញ្ហាគឺ រោគសញ្ញានៃការក្អកដោយសារអាឡែស៊ី និងការក្អកដោយសារជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ជាញឹកញាប់មានលក្ខណៈដំបូងស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺជាច្រើនមិនយកចិត្តទុកដាក់ រហូតដល់ដឹងថាខ្លួនមានមហារីកសួត គឺជំងឺបានវិវត្តទៅដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរហើយ។

ដើម្បីឱ្យមានគុណភាពជីវិតល្អ ការបែងចែកសញ្ញាឱ្យបានច្បាស់ ការស្គាល់កត្តាហានិភ័យ និងការសម្រេចចិត្តថាពេលណាគួរទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត និងគួរធ្វើការពិនិត្យបែបណា គឺជាវិធីថែទាំសុខភាពដ៏ល្អ ព្រោះការរកឃើញជំងឺបានឆាប់ គឺជាឱកាសនៃការព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយ។

ការក្អកបែបណា ជាសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់?

មុននឹងដឹងថាការក្អកបែបណាមានគ្រោះថ្នាក់ ត្រូវស្គាល់ប្រភេទនៃការក្អកជាមុនសិន ព្រោះរយៈពេល និងលក្ខណៈនៃរោគសញ្ញា គឺជាព័ត៌មានសំខាន់ដែលវេជ្ជបណ្ឌិតប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃដំបូង។

ការក្អកស្រួចស្រាវ (Acute Cough) រយៈពេលក្អកតិចជាង 3 សប្តាហ៍ ជាញឹកញាប់បណ្តាលមកពីផ្តាសាយធម្មតា ផ្តាសាយធំ ឬការឆ្លងមេរោគផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ
ការក្អកពាក់កណ្តាលស្រួចស្រាវ (Subacute Cough) រយៈពេលក្អកប្រហែល 3–8 សប្តាហ៍ អាចជាការក្អកបន្ទាប់ពីជាសះស្បើយពីការឆ្លងមេរោគ (Post-Viral Cough) ឬមានការឆ្លងបាក់តេរីបន្ត
ការក្អករ៉ាំរ៉ៃ (Chronic Cough) ជាទូទៅមានរយៈពេលលើសពី 8 សប្តាហ៍ ចាំបាច់ត្រូវទទួលការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យពីវេជ្ជបណ្ឌិត ព្រោះមូលហេតុមានកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើន

ចំណុចគួរប្រុងប្រយ័ត្ន គឺការក្អកដែលមានរយៈពេលលើសពី 8 សប្តាហ៍ មិនថារោគសញ្ញាក្អកនោះធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង ឬស្រាលក៏ដោយ មិនគួរទុកចោលដោយមិនស្វែងរកមូលហេតុឡើយ។

ស្វែងយល់ពីមូលហេតុនៃការក្អករ៉ាំរ៉ៃ

ការក្អករ៉ាំរ៉ៃមិនមានមូលហេតុតែមួយទេ ប៉ុន្តែជាញឹកញាប់បណ្តាលមកពីក្រុមជំងឺសំខាន់ៗ 5 ដូចខាងក្រោម៖

ជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ ដូចជា

ជំងឺអាឡែស៊ីច្រមុះ (Allergic Rhinitis)
ស្លេស្មហូរចុះទៅបំពង់ក (Postnasal Drip Syndrome)
រលាកប្រហោងឆ្អឹងមុខរ៉ាំរ៉ៃ

ជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងក្រោម

ជំងឺហឺត (Asthma) ជួបញឹកញាប់ណាស់ ជាពិសេសចំពោះអ្នកដែលក្អកពេលយប់ ឬបន្ទាប់ពីហាត់ប្រាណ
ជំងឺស្ទះផ្លូវដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ (COPD)
រលាកទងសួតរ៉ាំរ៉ៃ

ជំងឺក្រពះ និងបំពង់អាហារ

ជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ (GERD)-អាស៊ីតពីក្រពះច្រាលឡើងមកធ្វើឱ្យរលាកបំពង់ដង្ហើម បណ្តាលឱ្យក្អក ទោះបីជាមិនតែងតែមានអារម្មណ៍ក្រហាយទ្រូងក៏ដោយ

ផលរំខានពីថ្នាំ ដូចជា

ថ្នាំក្រុម ACE Inhibitors ដែលប្រើព្យាបាលជំងឺលើសសម្ពាធឈាម អាចបណ្តាលឱ្យក្អកស្ងួតរ៉ាំរ៉ៃបាន

ជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជា

មហារីកសួត
របេងសួត
រលាកសួតរ៉ាំរ៉ៃ

ពិនិត្យរោគសញ្ញារួម នៅពេល ‘ក្អក’ មិនមែនមានត្រឹមតែ ‘សំឡេង’

អ្នកដែលក្អកយូរជាង 8 សប្តាហ៍ ហើយមានរោគសញ្ញាខាងក្រោមរួមជាមួយ មិនគួរទុកចោលឡើយ ព្រោះអាចជាសញ្ញាព្រមានដែលត្រូវទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតឱ្យបានឆាប់។

រោគសញ្ញាក្អកព្រមាន 3 កម្រិត ដែលមានហានិភ័យមហារីកសួត

1. រោគសញ្ញាព្រមានកម្រិតធ្ងន់ (គួរទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតភ្លាមៗ)

ក្អកមានឈាម ឬស្លេស្មមានពណ៌ផ្កាឈូក/ក្រហម/ត្នោត
ឈឺទ្រូងជ្រៅៗ ជាពិសេសពេលដកដង្ហើមចូល ឬពេលក្អក
ដកដង្ហើមខ្លី ហត់ខុសធម្មតាដោយគ្មានមូលហេតុច្បាស់លាស់
ស្អករ៉ាំរ៉ៃដោយមិនដឹងមូលហេតុ

2. រោគសញ្ញាព្រមានកម្រិតមធ្យម (គួរទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតក្នុងរយៈពេល 1–2 សប្តាហ៍)

ស្រកទម្ងន់ដោយអចេតនា ដោយមិនបានគ្រប់គ្រងអាហារ ឬហាត់ប្រាណ
បាត់បង់ចំណង់អាហារ អស់កម្លាំងរ៉ាំរ៉ៃ
កូនកណ្តុរនៅក ឬក្លៀករីកធំខុសធម្មតា
ក្តៅខ្លួនស្រាលៗរ៉ាំរ៉ៃ ជាពិសេសនៅពេលយប់

3. រោគសញ្ញាដែលត្រូវតាមដាន (គួរពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត ប្រសិនបើរោគសញ្ញាមិនធូរស្រាល)

ក្អកស្ងួតរ៉ាំរ៉ៃ ជាពិសេសចំពោះអ្នកដែលមិនមានប្រវត្តិអាឡែស៊ី
ក្អកមានស្លេស្មពណ៌លឿង ឬបៃតងរយៈពេលយូរ
មានអារម្មណ៍តឹងទ្រូង ដកដង្ហើមមិនបានពេញសួត

ទោះជាយ៉ាងណា មហារីកសួតនៅដំណាក់កាលដំបូង ជាញឹកញាប់មិនមានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់ទេ។ អ្នកជំងឺដែលក្អកជាប់ជាបន្តបន្ទាប់ គួរប្រញាប់ពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត។

ក្អកដោយសារអាឡែស៊ី VS ក្អកដែលមានហានិភ័យមហារីកសួត ខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច?

	ក្អកដោយសារអាឡែស៊ី	ក្អកដែលមានហានិភ័យមហារីកសួត
លក្ខណៈនៃការក្អក	ក្អកស្ងួត ជាញឹកញាប់ក្អកជាចង្កោម និងរមាស់បំពង់ក	ក្អកស្ងួត ឬមានស្លេស្ម ក្អកជាប់យូរអង្វែង
ពេលវេលា	ជាញឹកញាប់ធ្ងន់ឡើងតាមរដូវ ពេលព្រឹក-ល្ងាច	មិនអាស្រ័យលើរដូវ អាចកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់
ស្លេស្ម	ថ្លា ឬស មិនមានឈាមលាយ	អាចមានឈាមលាយ ឬស្លេស្មមានពណ៌ខុសធម្មតា
រោគសញ្ញារួម	ហៀរសំបោរ រមាស់ភ្នែក កណ្តាស់	ស្រកទម្ងន់ ងាយហត់ ឈឺទ្រូង
ការឆ្លើយតបចំពោះថ្នាំ	ធូរស្រាលនៅពេលប្រើថ្នាំប្រឆាំងអាឡែស៊ី	មិនធូរស្រាល ទោះបីបានប្រើថ្នាំប្រឆាំងអាឡែស៊ី ឬថ្នាំក្អកក៏ដោយ
កត្តាជំរុញ	ធូលី ភាគល្អិត លំអងផ្កា សត្វចិញ្ចឹម	គ្មានកត្តាច្បាស់លាស់
ទម្ងន់ខ្លួន	មិនមានការប្រែប្រួល	ស្រកដោយមិនដឹងមូលហេតុ
សំឡេងស្អក	គ្មាន ឬមានជាបណ្តោះអាសន្ន	អាចមានសំឡេងស្អករ៉ាំរ៉ៃ
កូនកណ្តុរ	ធម្មតា	អាចរីកធំខុសធម្មតា
អាយុដែលមានហានិភ័យ	គ្រប់វ័យ	កើនឡើងចំពោះអ្នកមានអាយុ 40 ឆ្នាំឡើងទៅ

ចំណាំ : ប្រសិនបើអ្នកកំពុងមានរោគសញ្ញាក្អក អាចប្រើតារាងប្រៀបធៀបនេះសម្រាប់សង្កេតរោគសញ្ញាដំបូង។ ប្រសិនបើមានការសង្ស័យ គួរពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត។

តើមហារីកសួតមានកត្តាហានិភ័យអ្វីខ្លះ?

មហារីកសួតមិនកើតឡើងតែចំពោះអ្នកដែលជក់បារីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានកត្តាហានិភ័យជាច្រើនទៀតដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនដឹងខ្លួន ដូចខាងក្រោម៖

កត្តាហានិភ័យខ្ពស់

ការជក់បារី ៖ ចាត់ទុកជាកត្តាហានិភ័យលេខ 1។ អ្នកជក់បារីមានហានិភ័យមហារីកសួតខ្ពស់ជាងអ្នកមិនជក់ 15–30 ដង។ càng ជក់យូរ និងជក់ច្រើន càng មានហានិភ័យខ្ពស់
ផ្សែងបារីពីអ្នកដទៃ (Second-hand Smoke) ៖ ការរស់នៅជាមួយអ្នកជក់បារីជាប្រចាំ អាចបង្កើនហានិភ័យដល់ 20–30%

កត្តាហានិភ័យពីបរិស្ថាន

ធូលី 5 ៖ ការប៉ះពាល់នឹងធូលីល្អិតរយៈពេលយូរ បង្កើនហានិភ័យមហារីកសួត
សារធាតុគីមីឧស្សាហកម្ម ៖ ដូចជា អាសេនិច ក្រូមីញ៉ូម នីកែល នៅក្នុងរោងចក្រឧស្សាហកម្ម

កត្តាផ្ទាល់ខ្លួន

អាយុ ៖ ហានិភ័យកើនឡើងតាមអាយុ ហើយជួបញឹកញាប់ចំពោះអ្នកមានអាយុ 40 ឆ្នាំឡើងទៅ
ប្រវត្តិគ្រួសារ ៖ មានសមាជិកក្នុងគ្រួសារកើតមហារីកសួត អាចបង្កើនហានិភ័យបាន
ជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃ ៖ អ្នកជំងឺ COPD ឬសួតមានស្នាមសរសៃ មានហានិភ័យខ្ពស់ជាងមនុស្សទូទៅ
ប្រវត្តិមហារីកផ្សេងទៀត ៖ អ្នកដែលធ្លាប់ព្យាបាលមហារីកប្រភេទផ្សេងដោយការព្យាបាលដោយកាំរស្មីនៅតំបន់ទ្រូង

ហេតុអ្វីការពិនិត្យសុខភាពសួតមានសារៈសំខាន់?

មហារីកសួតត្រូវបានហៅថា ឃាតករស្ងាត់ ព្រោះអ្នកជំងឺជាង 70% ទើបរកឃើញថាខ្លួនមានមហារីកនៅដំណាក់កាលទី 3 ឬ 4 ដែលពិបាកព្យាបាលជាងខ្លាំង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើរកឃើញនៅដំណាក់កាលដំបូង ឱកាសរស់រានមានជីវិតរយៈពេល 5 ឆ្នាំខ្ពស់ជាង 50–80%។

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យសុខភាពសួត

ការសាកសួរប្រវត្តិ និងពិនិត្យរាងកាយ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងសួរអំពីប្រវត្តិជក់បារី ប្រវត្តិគ្រួសារ មុខរបរ និងបរិស្ថានរស់នៅ ព្រមទាំងស្តាប់សំឡេងសួតដោយប្រើឧបករណ៍ស្តាប់ ដែលជួយវាយតម្លៃដំបូងថា តើមានភាពមិនប្រក្រតីនៅក្នុងសួតឬទេ
ការធ្វើតេស្តឈាម ការពិនិត្យតម្លៃឈាមជួយវាយតម្លៃមុខងាររាងកាយជាទូទៅ។ ក្នុងករណីខ្លះ អាចពិនិត្យរក Tumor Marker (សារសម្គាល់មហារីក) ដើម្បីជួយក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការថតកាំរស្មីអ៊ិចទ្រូង (Chest X-ray) ជាការពិនិត្យដំបូងដែលជួយឱ្យវេជ្ជបណ្ឌិតមើលឃើញភាពមិនប្រក្រតីនៅក្នុងទ្រូង និងសួត ដូចជា ការឆ្លងមេរោគ របេង រលាកសួត សភាពមានទឹកក្នុងសួត ឬភាពមិនប្រក្រតីនៃដុំ និងស្រមោលនៅក្នុងសួត។ ការពិនិត្យចំណាយពេលមិនយូរ មិនឈឺចាប់ និងមានបរិមាណកាំរស្មីទាបគួរសម។ ទោះជាយ៉ាងណា ការថតកាំរស្មីអ៊ិចទ្រូងអាចមានកម្រិតក្នុងការរកឃើញដុំមហារីកតូចៗ ឬភាពមិនប្រក្រតីនៅដំណាក់កាលដំបូង។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើមានហានិភ័យ ឬវេជ្ជបណ្ឌិតរកឃើញភាពមិនប្រក្រតី អាចណែនាំឱ្យពិនិត្យបន្ថែមដោយ Low-Dose CT Scan
ការថតស្កេនកុំព្យូទ័រដោយប្រើកាំរស្មីកម្រិតទាប (Low-Dose CT Scan) ជាបច្ចេកវិទ្យាពិនិត្យសួតដែលលម្អិតជាងការថតកាំរស្មីអ៊ិចធម្មតា (Chest X-ray) ដោយប្រើកាំរស្មីតិចជាង CT ធម្មតារហូតដល់ 5 ដង។ អាចរកឃើញដុំមហារីកតូចជាង 1 សង់ទីម៉ែត្រនៅដំណាក់កាលដំបូង ជួយកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់ពីមហារីកសួតបានរហូតដល់ 20% យោងតាមការសិក្សារបស់ National Lung Screening Trial (NLST)។ ការពិនិត្យចំណាយពេលត្រឹមតែ 10–15 នាទី មិនឈឺចាប់ និងមិនចាំបាច់ចាក់សារធាតុពណ៌។ ណែនាំសម្រាប់អ្នកមានអាយុ 50–80 ឆ្នាំ និងមានប្រវត្តិជក់បារីចាប់ពី 20 ឆ្នាំឡើងទៅ ឬមានកត្តាហានិភ័យខ្ពស់

គោលការណ៍ព្យាបាលការក្អករ៉ាំរ៉ៃ

ការព្យាបាលការក្អករ៉ាំរ៉ៃឱ្យបានត្រឹមត្រូវ គឺត្រូវស្វែងរកមូលហេតុពិតប្រាកដជាមុនសិន។ ការដោះស្រាយតែចុងបញ្ហា ដូចជាការបំបាត់រោគសញ្ញាក្អកដោយថ្នាំក្អក អាចមិនមែនជាដំណោះស្រាយទេ។ ការព្យាបាលតាមមូលហេតុមានដូចខាងក្រោម៖

ក្អកដោយសារអាឡែស៊ី/ស្លេស្មហូរចុះទៅបំពង់ក

ថ្នាំប្រឆាំងអាឡែស៊ី (Antihistamine) និងថ្នាំបាញ់ច្រមុះប្រភេទស្តេរ៉ូអ៊ីត
ជៀសវាងកត្តាជំរុញ ដូចជា ធូលី សត្វល្អិតក្នុងធូលី និងសត្វចិញ្ចឹម
អាចពិចារណាការព្យាបាលបង្កើនភាពស៊ាំ (Immunotherapy/Allergy Shots)

ក្អកដោយសារជំងឺហឺត

ថ្នាំបាញ់ពង្រីកទងសួត (Bronchodilator)
ថ្នាំបាញ់ស្តេរ៉ូអ៊ីតប្រភេទស្រូបចូល
គ្រប់គ្រងកត្តាជំរុញ និងហាត់ប្រាណឱ្យសមស្រប

ក្អកដោយសារជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ

ថ្នាំបន្ថយអាស៊ីត ក្រុម PPI (Proton Pump Inhibitor)
កែប្រែទម្លាប់ មិនគេងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីទទួលទានអាហារ កាត់បន្ថយអាហារខ្លាញ់ ហឹរ និងអាហារចៀន
ស្រកទម្ងន់ ប្រសិនបើមានទម្ងន់លើស

ក្អកដោយសារមហារីកសួត អាស្រ័យលើដំណាក់កាលជំងឺ។ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងពិចារណាការព្យាបាលជាលក្ខណៈបុគ្គល រួមមាន៖

ការវះកាត់ (Surgery) សមស្របសម្រាប់ដំណាក់កាលដំបូង
ការព្យាបាលដោយគីមី (Chemotherapy)
ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី (Radiation Therapy)
ថ្នាំកំណត់គោលដៅ (Targeted Therapy) ចំពោះអ្នកដែលមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនប្រភេទខ្លះ ដូចជា EGFR, ALK
ការព្យាបាលបង្កើនភាពស៊ាំ (Immunotherapy)

ក្អកដោយសាររបេង

ថ្នាំប្រឆាំងរបេងប្រភេទផ្សំ រយៈពេល 6 ខែ ត្រូវលេបជាបន្តបន្ទាប់ មិនត្រូវខកខាន

វិធីការពារមហារីកសួត

ការការពារតែងតែប្រសើរជាងការព្យាបាល ជាពិសេសចំពោះមហារីកសួត ដែលកត្តាហានិភ័យជាច្រើនអាចគ្រប់គ្រងបាន។ អ្វីដែលគួរអនុវត្តមានដូចខាងក្រោម៖

ឈប់ជក់បារី ទោះបីជាជក់មកយូរប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ការឈប់ជក់បារីនៅតែអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យបាន។ បន្ទាប់ពីឈប់ជក់ 10 ឆ្នាំ ហានិភ័យមហារីកសួតថយចុះមកនៅពាក់កណ្តាល បើប្រៀបធៀបនឹងអ្នកដែលនៅតែជក់
ជៀសវាងផ្សែងបារីពីអ្នកដទៃ ស្នើឱ្យអ្នកនៅជុំវិញជក់បារីនៅខាងក្រៅផ្ទះ និងជៀសវាងកន្លែងដែលមានផ្សែង
ការពារខ្លួនពីធូលី 5 ដោយពាក់ម៉ាស់អនាម័យ ឬ N95 នៅពេលចេញក្រៅផ្ទះក្នុងថ្ងៃដែលមានធូលីខ្ពស់។ ណែនាំឱ្យដំឡើងម៉ាស៊ីនបន្សុទ្ធខ្យល់នៅក្នុងផ្ទះ ឬកន្លែងធ្វើការ និងតាមដានតម្លៃ AQI តាមរយៈកម្មវិធីជារៀងរាល់ថ្ងៃ
ថែរក្សាសុខភាពទូទៅ ដោយហាត់ប្រាណជាប្រចាំ យ៉ាងហោចណាស់ 150 នាទីក្នុងមួយសប្តាហ៍ ទទួលទានបន្លែ និងផ្លែឈើដែលមានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម ដូចជា ប្រូខូលី ប៉េងប៉ោះ និងផ្លែឈើត្រកូលប៊ឺរី។ ជៀសវាងអាហារកែច្នៃ និងសាច់ក្រហមក្នុងបរិមាណច្រើន ហើយរក្សាទម្ងន់ឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតធម្មតា
ពិនិត្យសុខភាពសួតជាប្រចាំ ប្រសិនបើមានអាយុ 50 ឆ្នាំឡើងទៅ មានប្រវត្តិជក់បារី ឬមានកត្តាហានិភ័យ គួរធ្វើ LDCT រៀងរាល់ 1–2 ឆ្នាំ ទោះបីគ្មានរោគសញ្ញាក៏ដោយ។ ការពិនិត្យស្វែងរកជំងឺជាមុនជួយឱ្យរកឃើញជំងឺនៅដំណាក់កាលដំបូង
ប្រយ័ត្នសារធាតុគីមីនៅកន្លែងធ្វើការ ប្រសិនបើធ្វើការនៅរោងចក្រឧស្សាហកម្ម ការដ្ឋានសំណង់ ឬអណ្តូងរ៉ែ គួរពាក់ឧបករណ៍ការពាររាល់ពេល និងពិនិត្យសុខភាពប្រចាំឆ្នាំតាមច្បាប់កំណត់

FAQ សំណួរដែលសួរញឹកញាប់អំពីការក្អករ៉ាំរ៉ៃ

Q: តើការជក់បារីខ្លាំងមានហានិភ័យមហារីកសួតកម្រិតណា?

A: ការជក់បារីជាមូលហេតុចម្បងនៃមហារីកសួតប្រហែល 80–85% នៃអ្នកជំងឺទាំងអស់។ ហានិភ័យនឹងកើនឡើងតាម ចំនួនកញ្ចប់ក្នុងមួយថ្ងៃ × ចំនួនឆ្នាំដែលបានជក់។ សរុបឱ្យងាយយល់គឺ៖

អ្នកដែលជក់ 1 កញ្ចប់/ថ្ងៃ រយៈពេល 20 ឆ្នាំ = 20 pack-year → ហានិភ័យខ្ពស់ណាស់
អ្នកដែលជក់ 2 កញ្ចប់/ថ្ងៃ រយៈពេល 30 ឆ្នាំ = 60 pack-year → ហានិភ័យខ្ពស់ខ្លាំងដល់ខ្ពស់បំផុត

លើសពីនេះ បារីអេឡិចត្រូនិក (Vape/IQOS) កំពុងស្ថិតក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ប៉ុន្តែមានភស្តុតាងថា វាក៏អាចបង្កការខូចខាតដល់សួតបានដែរ។

Q: មិនបានជក់បារីទេ គ្រាន់តែប៉ះពាល់ផ្សែងបារី តើគ្រោះថ្នាក់កម្រិតណា?

A: ផ្សែងបារីពីអ្នកដទៃ (Second-hand Smoke) មានសារធាតុបង្កមហារីកជាង 70 ប្រភេទ និងមានសារធាតុពុលសរុបជាង 4,000 ប្រភេទ។ ការសិក្សាបានរកឃើញថា អ្នកមិនជក់បារី ប៉ុន្តែរស់នៅជាមួយអ្នកជក់ មានហានិភ័យមហារីកសួតកើនឡើង 20–30% បើប្រៀបធៀបនឹងអ្នកដែលមិនទទួលរងផ្សែង។ ដូច្នេះ ការរស់នៅក្នុងបរិស្ថានដែលមានផ្សែងបារីជាប្រចាំ ទោះបីមិនជក់ដោយខ្លួនឯងក៏ដោយ ក៏មិនមានសុវត្ថិភាព និងមានហានិភ័យខ្ពស់ដែរ។

Q: ក្អកមិនបាត់ តើគួរធ្វើយ៉ាងដូចម្តេច?

A: ជំហានដំបូងដែលសំខាន់បំផុត គឺមិនគួរទិញថ្នាំមកលេបដោយខ្លួនឯងជាបន្តបន្ទាប់ទេ ជាពិសេសថ្នាំក្អក ឬថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា ព្រោះវាអាចបាំងរោគសញ្ញា និងធ្វើឱ្យការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យកាន់តែពិបាក។

គោលការណ៍ត្រឹមត្រូវ

ទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីស្វែងរកមូលហេតុពិតប្រាកដ
ប្រាប់ប្រវត្តិទាំងអស់ ដូចជា រយៈពេលក្អក លក្ខណៈស្លេស្ម រោគសញ្ញារួម និងប្រវត្តិជក់បារី
អនុវត្តតាមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ មិនត្រូវឈប់ថ្នាំដោយខ្លួនឯងមុនពេលកំណត់
ទទួលទានទឹកឱ្យគ្រប់គ្រាន់ (យ៉ាងហោចណាស់ 8–10 កែវក្នុងមួយថ្ងៃ) ដើម្បីកុំឱ្យស្លេស្មខាប់

ក្អករ៉ាំរ៉ៃ គួរទទួលទានអ្វីទើបជាសះស្បើយ?

ការក្អករ៉ាំរ៉ៃមិនមានអាហារប្រភេទណាមួយដែលអាចព្យាបាលការក្អករ៉ាំរ៉ៃបានដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែការទទួលទានអាហារមួយចំនួនអាចជួយបន្ថយរោគសញ្ញា និងគាំទ្រមុខងារសួតបាន ដូចជា ទឹកឃ្មុំ ដែលមានលក្ខណៈប្រឆាំងបាក់តេរី និងជួយស្រោបបំពង់ក បន្ថយការរលាក។ ទឹកក្តៅលាយក្រូចឆ្មា ជួយឱ្យបំពង់កមានសំណើម និងមានវីតាមីន C ដែលជួយគាំទ្រប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។

អាហារដែលគួរជៀសវាង ដូចជា អាហារចៀន អាហារខ្លាញ់ ទឹកដោះគោ (អាចធ្វើឱ្យស្លេស្មខាប់ឡើងចំពោះមនុស្សមួយចំនួន) អាហាររសជាតិហឹរ និងគ្រឿងស្រវឹង។

សរុប កុំមើលរំលងការក្អករ៉ាំរ៉ៃ

ការក្អករ៉ាំរ៉ៃមិនមែនជារឿងធម្មតាដែលត្រូវអត់ធ្មត់ ឬមើលរំលងឡើយ ព្រោះវាអាចជាសញ្ញាព្រមានពីរាងកាយដែលកំពុងប្រាប់ថា មានអ្វីមួយមិនប្រក្រតី។ មិនថាជាអាឡែស៊ី ជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ ជំងឺហឺត ឬក្នុងករណីដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ដូចជាមហារីកសួត ក៏ដោយ ណែនាំឱ្យអនុវត្តនៅពេលមានការក្អករ៉ាំរ៉ៃ៖

សង្កេត ការក្អកលើសពី 8 សប្តាហ៍ ឬមានរោគសញ្ញារួមខុសធម្មតា កុំមើលរំលង
ទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកមូលហេតុពិតប្រាកដ ជាពិសេសអ្នកដែលស្ថិតក្នុងក្រុមហានិភ័យ។ នៅពេលរកឃើញភាពមិនប្រក្រតី អាចព្យាបាលបានទាន់ពេល និងកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់បាន

ឯកសារយោង

តើការក្អករ៉ាំរ៉ៃប្រភេទណាខ្លះដែលជាកត្តាហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកសួត? ការបែងចែកអាឡែហ្ស៊ីពីជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ។