នៅក្មេងអាចធ្វើអោយតានតឹង! មកស្គាល់ PTSD ដែលជាជំងឺផ្លូវចិត្ត..បន្ទាប់ពីជួបប្រទះគ្រោះមហន្តរាយធ្ងន់ធ្ងរក្នុងជីវិត។

ស្គាល់និងយល់ដឹងអំពីជំងឺ PTSD

PTSD (Post-traumatic Stress Disorder) ឬជំងឺបញ្ហាសតិ្តចិត្តបន្ទាប់ពីការរងគ្រោះ គឺជាស្ថានភាពបញ្ហាអារម្មណ៍ដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីបានជួបប្រទះព្រឹត្តិការណ៍ហិង្សា អាចកើតឡើងដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល គឺកើតឡើងជាមួយនឹងអ្នកដែលបានជួបប្រទះហេតុការណ៍អាក្រក់ដោយខ្លួនឯង ឬជាអ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នោះ និងបានឃើញព្រឹត្តិការណ៍ហិង្សានោះដោយផ្ទាល់ ឬជាអ្នកជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកដែលបានជួបហេតុការណ៍ និងបានទទួលដឹងព័ត៌មានលម្អិតអំពីព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើង ដល់កម្រិតបង្កើតសតិ្តចិត្ត និងមានអាកប្បកិរិយាមួយចំនួនដែលប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ បន្ទាប់មក។ អ្នកដែលទទួលរងរបួសផ្លូវចិត្តពីហេតុការណ៍ទាំងនេះត្រូវការការព្យាបាល។

ពេលកុមារជាជំងឺ PTSD

វេជ្ជបណ្ឌិតស្រី ចន្នីផា បុត្រវង្ស ជាអ្នកជំនាញផ្នែកចិត្តវិទ្យាកុមារ និងយុវវ័យ បានពន្យល់ថា ភាពខុសគ្នារវាងជំងឺ PTSD នៅកុមារ និងមនុស្សពេញវ័យ គឺបញ្ហាអំពីការប្រាស្រ័យទាក់ទង និងការបង្ហាញអារម្មណ៍។ នៅពេលដែលរោគសញ្ញានេះកើតឡើងនៅមនុស្សពេញវ័យ នឹងមានការបង្ហាញរោគសញ្ញាដែលច្បាស់លាស់ អាចសង្កេតឃើញពីអាកប្បកិរិយា និងអាចពន្យល់អំពីអារម្មណ៍ គំនិត រូបភាព ឬអារម្មណ៍ដែលកំពុងមាន។

ប៉ុន្តែពេលជំងឺ PTSD កើតឡើងនៅកុមារ ទោះបីមានការបង្ហាញរាងកាយដូចមនុស្សពេញវ័យ ការប្រាស្រ័យទាក់ទង និងការពន្យល់អំពីរោគសញ្ញានៅកុមារមានភាពលំបាក ព្រោះកុមារមិនទាន់យល់ដឹងអំពីជំងឺ មិនយល់ពីស្ថានភាពរបស់ខ្លួន និងមិនដឹងថាត្រូវប្រាស្រ័យអំពីរោគសញ្ញារបស់ខ្លួនយ៉ាងដូចម្តេច។ ដូច្នេះ អ្នកថែទាំអាចវិនិច្ឆ័យជំងឺពីការសង្កេតអាកប្បកិរិយារបស់កុមារ ដែលភាគច្រើននឹងឃើញថាកុមារបាត់បង់ជំនាញអភិវឌ្ឍន៍ខ្លះៗដែលធ្លាប់អាចធ្វើបាន និងមានការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយមនុស្សជុំវិញតិចជាងមុន។

ស្គាល់អំពីរោគសញ្ញារបស់អ្នកជំងឺ PTSD

អ្នកដែលបានជួបហេតុការណ៍ហិង្សាដែលបង្កការភ្ញាក់ផ្អើល នឹងមានរោគសញ្ញាចេញពី ២ ដំណាក់កាល

• ដំណាក់កាលទី ១ កើតឡើងក្នុងរយៈពេល ១ ខែបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ ហៅថា Acute Stress Disorder (ASD) ឬជំងឺសតិ្តចិត្តតានតឹងភ្លាមៗ។ អ្នកជំងឺនៅក្នុងដំណាក់កាល ASD អាចជាសះស្បើយដោយខ្លួនឯង ឬមិនមានអ្វីកើតឡើងនៅខែដំបូង ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍បាន ១ ខែហើយរោគសញ្ញានេះមិនបានបាត់បង់ នោះហៅថា PTSD។
• ដំណាក់កាលទី ២ គឺបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍បាន ១ ខែហើយ ហៅថា PTSD អាចបង្ហាញរោគសញ្ញាចេញជា ៣ ក្រុមធំៗ
  • ព្រឹត្តិការណ៍នោះតាមមករំខាន និងបង្កការភ្ញាក់ផ្អើល (re-experiencing)

អ្នកដែលរស់រានមានជីវិតចេញពីហេតុការណ៍ផ្សេងៗដូចជា គ្រោះធម្មជាតិ ទឹកជំនន់ ដីធ្លាក់ រត់គេចពីសង្គ្រាម រត់គេចពីមនុស្សដែលតាមធ្វើអំពើហិង្សា នឹងនៅតែមានអារម្មណ៍ថាព្រឹត្តិការណ៍នោះកំពុងត្រូវកើតឡើងម្តងទៀត មានអារម្មណ៍ដូចជាកំពុងស្ថិតនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នោះ ហើយភ្ញាក់ផ្អើល ឬពេលបិទភ្នែកក៏នៅតែឃើញរូបភាពនោះ។

• • រោគសញ្ញាភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំងពេក (hyperarousal)

សម្រាប់អ្នកជំងឺជំងឺនេះ ទោះបីព្រឹត្តិការណ៍គួរឱ្យភ័យខ្លាចបានបញ្ចប់ទៅហើយ ក៏រាងកាយនៅតែមិនចង់ឈប់ភ្ញាក់ផ្អើល ធ្វើឲ្យយើងនៅតែមានអារម្មណ៍កង្វល់ មិនស្ងប់ស្ងាត់ ចងចាំចលនា បេះដូងរហ័ស ភ្ញាក់ផ្អើលងាយ ស្ទាក់ស្ទើរ ឥតអាចផ្តោតចិត្តបាន ងាយតានតឹងចំពោះរឿងធម្មតា ជាពិសេសពេលមានអ្វីមួយរំខានឲ្យនឹកឃើញព្រឹត្តិការណ៍នោះ។

• • ជៀសវាងអ្វីដែលរំឮកឲ្យនឹកឃើញព្រឹត្តិការណ៍ (avoidance) ឬមានអារម្មណ៍ធម្មតា ឬអារម្មណ៍ស្ងប់ស្ងាត់ (emotional numbing)

មនុស្សជាច្រើនព្យាយាមជៀសវាងការនិយាយ ឬនឹកឃើញព្រឹត្តិការណ៍ដែលធ្វើឲ្យខ្លាច ដូចជា បានជួបគ្រោះធម្មជាតិ ដូច្នេះមិនហ៊ានមើលព័ត៌មាននេះតាមទូរទស្សន៍ ឬមិនហ៊ានទៅកន្លែងដែលមានហេតុការណ៍ ដោយសារតែពេលឃើញនោះនឹងធ្វើឲ្យមានអារម្មណ៍កង្វល់ឡើងវិញ។

ក្រៅពីនេះ អ្នកជំងឺ PTSD អាចមានរោគសញ្ញាផ្សេងទៀតដូចជា ឈឺចិត្ត ស្តាយខ្លួនឯងថាជាហេតុការណ៍អាក្រក់ ឬមានអារម្មណ៍ខុសថាបានរត់គេច (survivor guilt) កង្វល់ចិត្ត ធ្វើអ្វីម្តងម្ដង ញ៉ាំស្រាបៀរច្រើនជាងមុនដើម្បីបំបាត់អារម្មណ៍កង្វល់ ខឹងងាយ ធ្វើអំពើធ្វើឲ្យខ្លួនឯងរបួស ឬព្យាយាមសម្លាប់ខ្លួន។

តើធ្វើដូចម្តេច…ដើម្បីជាសះស្បើយពីជំងឺ PTSD

• ការព្យាបាលផ្នែកចិត្ត

កុមារដែលជំងឺភាគច្រើននឹងមានអាកប្បកិរិយាជៀសវាងដើម្បីការពារខ្លួនពីអារម្មណ៍ឈឺចាប់ និងមិនស្រួលចិត្តដែលប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅ ប្រហែលជាធ្វើឲ្យមើលទៅដូចជាកុមារមិនមានរោគសញ្ញា ហើយមិនមកទទួលការព្យាបាល។ ការព្យាបាលអាចធ្វើបានដោយផ្តល់ចំណេះដឹងអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្ត ការសម្រាកសុខភាពរាងកាយ និងអារម្មណ៍ ឲ្យកុមារប្រឈមមុខនឹងអ្វីដែលខ្លាចយ៉ាងតិចតួច ដោយកុមារទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលវិធីសាស្រ្តបង្កើតសុវត្ថិភាពផ្លូវចិត្ត ហើយបម្លែងគំនិតដែលបង្កការព្រួយបារម្ភ និងបណ្តុះបណ្តាលការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍។ នៅក្នុងអ្នកជំងឺកុមារ អាចប្រើវិធីគូររូបភាព ឬប្រើសិល្បៈជាឧបករណ៍បង្ហាញអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ហើយកុមារអាចប្រាប់រឿងព្រឹត្តិការណ៍បាន ប្រសិនបើកុមារចង់ប្រាប់ដោយខ្លួនឯង ដោយមិនព្យាយាមលើកទឹកចិត្តឲ្យកុមារប្រាប់រឿងម្តងម្ដង ប្រសិនបើកុមារមិនមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់។

នៅពេលដដែលនឹងមានការរៀបចំម៉ោងឲ្យអ្នកថែទាំចូលរួមផង ដោយសារតែឪពុកម្តាយ និងអ្នកថែទាំមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការជួយឲ្យកុមារជាសះស្បើយពីរោគសញ្ញា PTSD។ ប្រសិនបើឪពុកម្តាយមានចំណេះដឹង និងយល់ដឹងអំពីរោគសញ្ញាទាំងនេះ នឹងជួយកុមារប្រឈមមុខនឹងការប្រែប្រួល ធ្វើឲ្យកុមារមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព និងមានសុវត្ថិភាព បន្ថយអ្វីដែលរំខានបង្កការតានតឹង និងជាអ្នកប្រឹក្សាក្នុងស្ថានភាពដែលកុមារអាចមានការព្រួយបារម្ភ និងត្រូវការជំនួយ។

• ការព្យាបាលដោយថ្នាំ

ក្រៅពីការព្យាបាលផ្នែកចិត្ត វេជ្ជបណ្ឌិតផ្នែកចិត្តអាចផ្តល់ថ្នាំប្រភេទថ្នាំបំបាត់អារម្មណ៍ស្រក់ស្រួលរួមបញ្ចូលផង ដោយថ្នាំប្រភេទនេះត្រូវការពេលប្រហែល ២-៣ សប្តាហ៍ដើម្បីចាប់ផ្តើមមានប្រសិទ្ធភាព ហើយត្រូវបរិច្ឆេទថ្នាំជាបន្តបន្ទាប់រួមជាមួយការធ្វើចិត្តព្យាបាល។