គ្រុនក្ដៅមិនស្រក មិនញ៉ាំបាយ ស្រពិចស្រពិលខុសធម្មតា អស់កម្លាំងងាយ… សញ្ញានៃ “ជំងឺឆ្លង” ដែលមិនគួរនៅរង់ចាំមើលរោគសញ្ញានៅផ្ទះឡើយ
ជំងឺឆ្លង គឺជាស្ថានភាពដែលអាចកើតឡើងលើមនុស្សគ្រប់ភេទគ្រប់វ័យ ហើយជាញឹកញាប់ក៏មិនមានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់ជាក់លាក់ដែលបញ្ជាក់ថាជាការឆ្លងរោគ ១០០% នោះទេ ប៉ុន្តែនឹងមានក្រុមរោគសញ្ញាដែលនាំឱ្យ “សង្ស័យ” ថាអាចកើតមាន ស្ថានភាពឆ្លងរោគ នៅក្នុងរាងកាយរួចទៅហើយ មិនថាជា គ្រុនក្ដៅ ខ្ពស់ខុសធម្មតា មិនញ៉ាំ អាហារ ស្រពិចស្រពិល ជាងមុន ឬ អស់កម្លាំង ងាយទាំងដែលមិនបានបញ្ចេញកម្លាំងច្រើននោះឡើយ។
មានគ្រុនក្ដៅ – មិនញ៉ាំ – ស្រពិចស្រពិល – អស់កម្លាំង រោគសញ្ញាទាំងនេះគឺជាសញ្ញាព្រមានដែលវេជ្ជបណ្ឌិតតែងតែសង្កត់ធ្ងន់ជានិច្ចថា “កាន់តែមកឆាប់ កាន់តែមានឱកាសជាសះស្បើយឆាប់ កាន់តែទុកយូរ កាន់តែប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិត” ការយល់ដឹងអំពីលក្ខណៈរោគសញ្ញា ថាតើបែបណាដែលគួរប្រញាប់ទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត អាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរបាន។
តើជំងឺឆ្លងគឺជាអ្វី ហេតុអ្វីបានជាវាគ្រោះថ្នាក់ជាងការគិត
ជំងឺឆ្លង (Infectious Disease) គឺជាក្រុមរោគសញ្ញាឈឺថ្កាត់ដែលកើតឡើងដោយមិនជាក់លាក់ អ្នកជំងឺ ឬសាច់ញាតិច្រើនតែគិតថាគ្រាន់តែជាជំងឺផ្ដាសាយធម្មតា ទើបនៅរង់ចាំមើលរោគសញ្ញានៅផ្ទះ ទាំងដែលតាមការពិត ប្រសិនបើរាងកាយមិនអាចគ្រប់គ្រងមេរោគបានទាន់ពេលវេលា ការឆ្លងរោគអាចរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សរហូតដល់ក្លាយជាស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរដែលប៉ះពាល់ដល់សរីរាង្គសំខាន់ៗបាន។
រោគសញ្ញាសង្ស័យ “ឆ្លងរោគប្រាកដណាស់” ដែលគួរតាមដានមើល
ទោះបីជាជំងឺឆ្លងមិនមានរោគសញ្ញាជាក់លាក់ផ្ទាល់ខ្លួនដែលបង្ហាញចេញមកភ្លាមៗក៏ដោយ ប៉ុន្តែនឹងមានក្រុមរោគសញ្ញារួមផ្សំដែលវេជ្ជបណ្ឌិតប្រើជាសញ្ញាព្រមានឱ្យសង្ស័យថាអាចកើតមាន ស្ថានភាពឆ្លងរោគ ឡើងហើយ ជាពិសេសនៅពេលដែលរោគសញ្ញាទាំងនេះកើតឡើងដំណាលគ្នាជាច្រើនមុខ។
១. គ្រុនក្ដៅខ្ពស់ រងាញាក់
គ្រុនក្ដៅដែលបណ្ដាលមកពីការឆ្លងរោគច្រើនតែកើនឡើងខ្ពស់ភ្លាមៗ អាចឡើងដល់ ៣៩-៤០ អង្សាសេ ហើយច្រើនតែមានអាការរងាញាក់រួមជាមួយផងដែរ ខុសប្លែកពីគ្រុនក្ដៅពីមូលហេតុផ្សេងទៀតដែលច្រើនតែជាគ្រុនក្ដៅស្ទាវៗ ឬគ្មានគ្រុនក្ដៅសោះ។ ប្រសិនបើមានគ្រុនក្ដៅខ្ពស់ជាប់ៗគ្នាជាច្រើនថ្ងៃ ឬកម្ដៅមិនស្រកសូម្បីតែលេបថ្នាំបញ្ចុះកម្ដៅហើយក៏ដោយ គួរតែប្រញាប់ទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត។
២. មិនញ៉ាំអាហារ មិនឃ្លានអាហារខុសធម្មតា
នៅពេលដែលរាងកាយកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេរោគ ប្រព័ន្ធផ្សេងៗនឹងធ្វើការធ្ងន់ឡើងដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺច្រើនតែមានអារម្មណ៍មិនឃ្លានអាហារ ញ៉ាំបានតិចជាងមុនយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត។ ប្រសិនបើទុកចោលយូរ អាចនាំឱ្យមានស្ថានភាពខ្វះជាតិទឹក និងធ្វើឱ្យរាងកាយកាន់តែទន់ខ្សោយទៅទៀត ដែលកាន់តែបន្ថែមឱ្យការឆ្លងរោគកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។
៣. ស្រពិចស្រពិល មិនស្រស់ស្រាយដូចមុន
អាការស្រពិចស្រពិល យឺតយ៉ាវជាងធម្មតា គឺជាសញ្ញាដ៏សំខាន់បំផុតមួយ ហើយច្រើនតែត្រូវបានមើលរំលង ជាពិសេសចំពោះមនុស្សចាស់ដែលមានការឆ្លងរោគ ច្រើនតែបង្ហាញចេញតាមរយៈអាការស្រពិចស្រពិលជាងមុនជាចម្បង ជំនួសឱ្យការមានគ្រុនក្ដៅខ្ពស់ច្បាស់លាស់ដូចយុវវ័យ។ ប្រសិនបើសាច់ញាតិកត់សម្គាល់ឃើញថាមនុស្សចាស់នៅផ្ទះនិយាយតិចជាងមុន ឆ្លើយតបយឺតជាងមុន ឬវង្វេងវង្វាន់ច្រើនជាងធម្មតា គួរតែប្រញាប់នាំទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំឱ្យមានគ្រុនក្ដៅខ្ពស់នោះឡើយ។
៤. អស់កម្លាំងងាយ ល្ហិតល្ហៃខុសធម្មតា
ភាពអស់កម្លាំងដែលកើតឡើងទាំងដែលមិនបានបញ្ចេញកម្លាំងច្រើន ឬហត់ដង្ហក់ងាយជាងធម្មតា អាចបញ្ជាក់ថារាងកាយកំពុងប្រើប្រាស់ថាមពលយ៉ាងច្រើនក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឆ្លងរោគ ឬអាចជាសញ្ញាបង្ហាញថាប្រព័ន្ធរបត់ឈាមរត់ និងប្រព័ន្ធដង្ហើមចាប់ផ្ដើមរងផលប៉ះពាល់ហើយ។
ហេតុអ្វីបានជា “មកឆាប់ កាន់តែជាសះស្បើយឆាប់” គឺជាបេះដូងនៃការព្យាបាលជំងឺឆ្លង
គោលការណ៍ណែនាំក្នុងការព្យាបាលជំងឺឆ្លងបច្ចុប្បន្នមានគោលការណ៍ច្បាស់លាស់គឺ កាន់តែទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងចាប់ផ្ដើមព្យាបាលបានឆាប់រហ័សប៉ុណ្ណា ឱកាសជាសះស្បើយ និងវិលត្រឡប់មករស់នៅជីវិតធម្មតាក៏កាន់តែខ្ពស់ឡើងប៉ុណ្ណោះ។
វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងអាចយកសំណាកទៅពិនិត្យ កំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទមេរោគ និងជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណដែលសមស្របបានទាន់ពេលវេលា មុនពេលដែលមេរោគរាលដាលទៅបំផ្លាញសរីរាង្គផ្សេងៗ។
ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើបណ្ដែតបណ្ដោយឱ្យអ្នកជំងឺមានរោគសញ្ញានៅផ្ទះយូរពេកដោយមិនទទួលបានការព្យាបាល ស្ថានភាពឆ្លងរោគអាចរាលដាលរហូតដល់ពិបាកគ្រប់គ្រង និងបង្កើនហានិភ័យនៃការបាត់បង់ជីវិតកាន់តែខ្ពស់។
ស្ថានភាពឆ្លងរោគធ្ងន់ធ្ងរ (Sepsis) នៅពេលការឆ្លងរាលដាលរហូតដល់បំផ្លាញសរីរាង្គ
ផលវិបាកដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយនៃជំងឺឆ្លង គឺស្ថានភាពឆ្លងរោគក្នុងចរន្តឈាម ឬស្ថានភាពពុលដោយសារការឆ្លងរោគ (Sepsis) ដែលកើតឡើងនៅពេលរាងកាយឆ្លើយតបនឹងការឆ្លងរោគយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររហូតបង្កជាការរលាកពាសពេញរាងកាយ និងរាលដាលទៅបំផ្លាញមុខងារនៃសរីរាង្គសំខាន់ៗ។
ចំណុចដែលគួរឱ្យខ្លាចនៃស្ថានភាពនេះ គឺវាកម្រមានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់ជាក់លាក់ណាស់ ប៉ុន្តែនឹងសន្សឹមៗបង្ហាញលទ្ធផលតាមរយៈភាពមិនប្រក្រតីនៃសរីរាង្គផ្សេងៗ ដូចជា៖
- សួត – ដកដង្ហើមញាប់ ដង្ហក់ ឬពិបាកដកដង្ហើម
- តម្រងនោម – ទឹកនោមចេញតិចជាងមុន ឬតម្រងនោមដំណើរការមិនប្រក្រតី រហូតដល់ដំណាក់កាលខ្សោយតម្រងនោម
- ខួរក្បាល – ស្រពិចស្រពិល វង្វេងវង្វាន់ មិនដឹងខ្លួនដូចមុន ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងររ៉ាំរ៉ៃអាចនាំឱ្យមានស្ថានភាពរួញខួរក្បាល
ដំណឹងល្អគឺ ប្រសិនបើទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាលតាំងពីដំណាក់កាលដំបូងៗនៃស្ថានភាពឆ្លងរោគ ឱកាសដែលមិនបាត់បង់មុខងារសរីរាង្គនោះគឺមានខ្ពស់ខ្លាំងណាស់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើបណ្ដោយឱ្យរាងកាយឆ្លងរោគយូរដោយមិនទទួលបានការព្យាបាល ការខូចខាតចំពោះសរីរាង្គដែលបានកើតឡើងហើយនោះ ប្រហែលជាមិនអាចវិលត្រឡប់មករកសភាពដើមវិញបានឡើយ។ នេះហើយជាហេតុផលសំខាន់ដែលវេជ្ជបណ្ឌិតណែនាំថា នៅពេលសង្ស័យថាខ្លួនឯង ឬមនុស្សជិតស្និទ្ធមានរោគសញ្ញាចូលក្នុងកម្រិតឆ្លងរោគ មិនគួរនៅរង់ចាំមើលរោគសញ្ញានៅផ្ទះយូរពេកនោះទេ។
តើពេលណាគួរប្រញាប់នាំទៅមន្ទីរពេទ្យជាបន្ទាន់?
គួរប្រញាប់នាំអ្នកជំងឺទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតដោយមិនបង្អង់យូរ ប្រសិនបើឃើញមានរោគសញ្ញាទាំងនេះរួមជាមួយ៖
- គ្រុនក្ដៅលើសពី ៣៩ អង្សាសេ រួមជាមួយអាការរងាញាក់ ឬចេញញើសច្រើន ហើយកម្ដៅមិនស្រកចុះក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង
- ដកដង្ហើមញាប់ ដកដង្ហើមដង្ហក់ ឬមានអារម្មណ៍ឈឺទ្រូងនៅពេលដកដង្ហើម
- ស្រពិចស្រពិលខុសធម្មតា វង្វេងវង្វាន់ និយាយស្ដីមិនដឹងរឿង ឬដាស់ឱ្យភ្ញាក់ពិបាកជាងធម្មតា (ជាពិសេសចំពោះមនុស្សចាស់ និងកុមារតូច)
- មិនញ៉ាំអាហារ ឬទឹកទាល់តែសោះក្នុងរយៈពេលយូរ រហូតប្រឈមនឹងស្ថានភាពខ្វះជាតិទឹក
- បត់ជើងតូចចេញតិចខ្លាំង ឬការបត់ជើងតូចមានភាពមិនប្រក្រតី ដូចជា ផ្សា ទាស់ ឬមានឈាមលាយ
- មានកន្ទួលឡើងលើរាងកាយ ឬមានស្នាមអុចឈាមក្រហមក្រោមស្បែក
ប្រសិនបើមានរោគសញ្ញាទាំងនេះ កុំនៅរង់ចាំឱ្យគ្រប់ចំណុចទាំងអស់ឡើយ គ្រាន់តែមានសញ្ញាសង្ស័យត្រឹមតែ ១-២ ចំណុចរួមជាមួយគ្រុនក្ដៅ ក៏គួរតែនាំទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតដើម្បីពិនិត្យធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឱ្យប្រាកដប្រជាដែរ។
វិធីកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការឆ្លងរោគក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ
ការការពារតែងតែប្រសើរជាងការព្យាបាលជានិច្ច។ វិធីសាមញ្ញៗដែលជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺឆ្លង រួមមាន៖
- លាងសម្អាតដៃជាមួយសាប៊ូ ឬជែលអាល់កុលឱ្យបានទៀងទាត់ ជាពិសេសមុនពេលញ៉ាំអាហារ និងបន្ទាប់ពីចេញពីបន្ទប់ទឹក
- ទទួលថ្នាំបង្ការការពារជំងឺឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់តាមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត
- ជៀសវាងការប៉ះពាល់ជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកដែលមានរោគសញ្ញាក្អក កណ្ដាស់ ឬមានគ្រុនក្ដៅ
- ទទួលទានអាហារដែលចម្អិនឆ្អិនស្អាត និងផឹកទឹកស្អាត
- សម្រាកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដំណើរការបានពេញលេញនូវប្រសិទ្ធភាព
FAQ សំណួរដែលសួរញឹកញាប់អំពីជំងឺឆ្លង
Q: តើគ្រុនក្ដៅពីការឆ្លងរោគ ខុសប្លែកពីជំងឺផ្ដាសាយធម្មតាយ៉ាងដូចម្ដេច?
A: គ្រុនក្ដៅពីការឆ្លងរោគច្រើនតែកើនឡើងខ្ពស់ភ្លាមៗ ៣៩-៤០ អង្សាសេ រួមជាមួយអាការរងាញាក់ និងឈឺចុកចាប់តាមរាងកាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈដែលជំងឺផ្ដាសាយធម្មតាច្រើនតែមានគ្រុនក្ដៅស្ទាវៗ ឬគ្មានគ្រុនក្ដៅសោះ ហើយរោគសញ្ញារួមទាំងមូលមិនធ្ងន់ធ្ងរដូចនោះឡើយ។
Q: មនុស្សចាស់ឆ្លងរោគ ហេតុអ្វីបានជាមិនសូវមានគ្រុនក្ដៅខ្ពស់ដូចយុវវ័យ?
A: ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់មនុស្សចាស់ច្រើនតែឆ្លើយតបនឹងការឆ្លងរោគមិនបានពេញលេញដូចវ័យក្មេងឡើយ ដូច្នេះអាចមិនបង្ហាញគ្រុនក្ដៅខ្ពស់ច្បាស់លាស់ទេ ប៉ុន្តែនឹងបង្ហាញចេញតាមរយៈអាការស្រពិចស្រពិល មិនឃ្លានអាហារ ឬវង្វេងវង្វាន់ច្រើនជាងមុនជំនួសវិញ។ ដូច្នេះ សាច់ញាតិគួរតែសង្កេតមើលការផ្លាស់ប្ដូរខាងផ្នែកអាកប្បកិរិយាជាចម្បង ច្រើនជាងការគ្រាន់តែរង់ចាំមើលតួលេខកម្ដៅក្ដៅ។
Q: តើស្ថានភាពឆ្លងរោគក្នុងចរន្តឈាម និង Sepsis គឺជាស្ថានភាពតែមួយ ឬទេ?
A: ស្ថានភាពឆ្លងរោគក្នុងចរន្តឈាមគឺជាមូលហេតុមួយដែលនាំឱ្យកើត sepsis ដែលជាស្ថានភាពរាងកាយឆ្លើយតបនឹងការឆ្លងរោគយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររហូតប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការនៃសរីរាង្គផ្សេងៗពាសពេញរាងកាយ ដោយចាត់ទុកថាជាស្ថានភាពសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រដែលត្រូវតែទទួលបានការព្យាបាលឱ្យបានឆាប់រហ័សបំផុត។
Q: តើការលេបថ្នាំប្រឆាំងការរលាកដោយខ្លួនឯងនៅផ្ទះ ជួយព្យាបាលអាការឆ្លងរោគបានដែរឬទេ?
A: ថ្នាំប្រឆាំងការរលាកក្រុមបំបាត់ការឈឺចាប់ និងបញ្ចុះកម្ដៅមិនមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់មេរោគទេ ដូច្នេះមិនអាចព្យាបាលដើមហេតុនៃការឆ្លងរោគបានឡើយ។ ចំណែកឯថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកវិញ ក៏ប្រើប្រាស់បានតែចំពោះមេរោគបាក់តេរីប៉ុណ្ណោះ។ ការទិញថ្នាំមកលេបដោយខ្លួនឯងដោយមិនដឹងប្រភេទមេរោគ អាចបណ្ដាលឱ្យកើតមានមេរោគស៊ាំនឹងថ្នាំ និងធ្វើឱ្យរោគសញ្ញាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងបាន ដូច្នេះគួរតែឱ្យវេជ្ជបណ្ឌិតជាអ្នកធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំឱ្យបានសមស្រប។
Q: តើគួរនាំទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ប្រសិនបើសង្ស័យថាឆ្លងរោគ?
A: ប្រសិនបើមានរោគសញ្ញាសង្ស័យច្បាស់លាស់ ដូចជា គ្រុនក្ដៅខ្ពស់ ស្រពិចស្រពិល ឬមិនញ៉ាំអាហារទាល់តែសោះ មិនគួររង់ចាំលើសពី ១-២ ថ្ងៃឡើយ។ កាន់តែនាំទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតឆាប់ប៉ុណ្ណា ឱកាសព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយ និងការពារផលវិបាកក៏កាន់តែខ្ពស់ឡើងប៉ុណ្ណោះ។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន៖ ស្ថានភាពឆ្លងរោគ ដែលមិនគួរមើលរំលង
ជំងឺឆ្លង អាចមិនមានរោគសញ្ញាជាក់លាក់ដែលបញ្ជាក់បានភ្លាមៗថាជាប្រាកដណាស់នោះទេ ប៉ុន្តែក្រុមរោគសញ្ញាដូចជា គ្រុនក្ដៅខ្ពស់ មិនញ៉ាំអាហារ ស្រពិចស្រពិល និងអស់កម្លាំងងាយ គឺជាសញ្ញាដែលគួរឱ្យការយកចិត្តទុកដាក់ ជាពិសេសចំពោះមនុស្សចាស់ដែលច្រើនតែបង្ហាញចេញតាមរយៈអាការស្រពិចស្រពិលច្រើនជាងគ្រុនក្ដៅខ្ពស់។
ប្រសិនបើបណ្ដែតបណ្ដោយឱ្យ ស្ថានភាពឆ្លងរោគ បន្តកើតមានដោយមិនទទួលបានការព្យាបាល ក៏មានឱកាសរាលដាលរហូតដល់ក្លាយជាស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរដែលបំផ្លាញសរីរាង្គសំខាន់ៗដូចជា សួត តម្រងនោម និងខួរក្បាល។
គោលការណ៍ដែលគួរចងចាំជានិច្ចគឺ កាន់តែមកជួបវេជ្ជបណ្ឌិតឆាប់ កាន់តែមានឱកាសជាសះស្បើយឆាប់ និងមានសុវត្ថិភាព។ ប្រសិនបើសង្ស័យថាខ្លួនឯង ឬមនុស្សជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នកមានរោគសញ្ញាចូលក្នុងកម្រិតទាំងនេះ កុំរង់ចាំឡើយ គួរតែប្រញាប់នាំទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតដើម្បីទទួលការពិនិត្យធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឱ្យបានឆាប់រហ័សបំផុត។
