เคยเป็นมั้ย… “รู้สึกโล่งใจในเย็นวันศุกร์ แล้วหมดสนุกเมื่อถึงเช้าวันจันทร์”

ประโยคนี้ฟังดูเล่นคำ แต่คนที่เพิ่งกลับมาจากวันหยุดยาวมักเข้าใจดีว่าความรู้สึกนี้เกิดขึ้นจริง

โล่งใจตอนหยุด และหนักใจอีกทีเมื่องานเริ่มเข้าที่หลังกลับมาทำงานได้สักพัก ช่วงรอยต่อระหว่างวันหยุดกับวันทำงานคือช่วงที่ใจเรางงที่สุด เหมือนกำลังขยับจากโลกหนึ่งไปอีกโลกหนึ่งแบบไม่ทันให้โอกาสตัวเองปรับตัว ภาวะนี้มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า “ภาวะซึมเศร้าหลังวันหยุดยาว” (Post-Vacation Blues)

“จิตใจยังอยู่ทะเล แต่เดินตัวเซเข้าออฟฟิศ”

หลายคนมักคิดว่าแค่ “ขี้เกียจทำงาน” แต่จริง ๆ แล้วอาการที่เกิดขึ้นสัมพันธ์กับทั้งร่างกาย และอารมณ์ที่กำลังพยายามปรับจังหวะของชีวิตให้กลับมานิ่งอีกครั้ง

ช่วงวันหยุด เราใช้ชีวิตในแบบที่ควบคุมได้เอง พอวันหยุดหมด สมองต้องรีบปรับเข้าสู่โหมดที่เต็มไปด้วยหน้าที่ ความคาดหวัง และตารางเวลาที่เข้มงวดกว่าเดิม จึงไม่แปลกที่จะรู้สึกเฉา สภาพยังไม่พร้อมจะเริ่มต้นอะไรทั้งนั้นโดยเฉพาะในเรื่องการทำงาน

สาเหตุของภาวะนี้มีหลายข้อ และแต่ละข้อล้วนสะท้อนบางอย่างในชีวิตประจำวันของเราอย่างตรงไปตรงมา

1. จังหวะชีวิตที่เปลี่ยนกะทันหัน จากตื่นสาย ใช้ชีวิตช้า ๆ ไปสู่ตารางงานที่ต้องแม่นเป๊ะ ร่างกายจึงตอบสนองด้วยความง่วง อ่อนล้า หรือหัวตื้อแบบหาสาเหตุไม่เจอ
2. การเปลี่ยนแปลงของสารสื่อประสาท ช่วงพักผ่อนเต็มไปด้วยกิจกรรมที่ทำให้สมองหลั่งสารแห่งความสุขมากกว่าปกติ พอความสุขที่จับต้องได้จบลง ระดับฮอร์โมนตกฮวบตาม ทำให้รู้สึกโหวง ๆ หรือขาดแรงจูงใจได้ง่าย
3. ความกดดันจากงานที่รออยู่ ไม่ว่าจะเป็นงานค้าง ประชุม หรืออีเมลที่ยังไม่ได้ตอบ ทั้งหมดนี้เป็นเหมือนเงาที่ทาบทับอยู่ตั้งแต่คืนก่อนเปิดงาน ทำให้คนจำนวนมากกลับมาแล้วรู้สึกอยากเลื่อนทุกอย่างออกไปให้ไกลที่สุด
4. การเปรียบเทียบทางอารมณ์ ช่วงวันหยุดคือพื้นที่ที่เรามักได้เป็นตัวเองมากที่สุด พอกลับเข้าระบบที่ต้องใส่บทบาทต่าง ๆ กลับไป จึงรู้สึกเหมือนชีวิตยุบตัวลงนิดหนึ่งโดยไม่รู้ตัว

และอีกประเด็นที่ไม่ค่อยมีใครพูด แต่สำคัญมากคือ ภาวะนี้อาจกำลังบอกคุณว่า
“คุณไม่ได้มีความสุขกับงานเท่าเมื่อก่อนแล้ว”

บางคนอาจเพิ่งรู้ตัวในช่วงหลังหยุดยาวว่า พวกเขาไม่ได้กลัวการกลับมาทำงาน แต่กลัวความรู้สึกของตัวเองเวลาต้องกลับเข้ามาเจอกับระบบเดิม ๆ ที่ทำให้หมดพลังเกินไป การเกิดอาการหนักมากหลังวันหยุด อาจเป็นสัญญาณว่าเรากำลังฝืน หรือกำลังใช้พลังกับงานที่ไม่ได้เติมเต็มเหมือนที่เคยอีกต่อไป

อาการของภาวะนี้ มักเป็นภาพคุ้น ๆ เช่น

เหนื่อยง่ายแม้นอนเต็มที่
เบื่องานแบบจับต้นชนปลายไม่ถูก
หลับไม่ลึก
ขาดไฟ หรือไม่อยากคุยกับใคร

ทั้งหมดนี้ปกติ และมักดีขึ้นภายในหนึ่งถึงสามวัน แต่หากยืดเยื้อเกินสองสัปดาห์ หรือทำให้คุณไม่สามารถใช้ชีวิตตามปกติ การปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเป็นสิ่งที่ควรทำอย่างยิ่ง

ในด้านการดูแลใจ ตัวช่วยที่ง่ายที่สุดคือ “ให้เวลาตัวเองกลับเข้าสู่จังหวะเดิมอย่างไม่รีบร้อน” ปรับเวลานอนก่อนเริ่มงาน 2–3 วัน วางแผนงานวันแรกแบบเบา ๆ จัดโต๊ะทำงานใหม่ เติมสิ่งที่ทำให้รู้สึกชอบวันจันทร์มากขึ้น เช่น เพลงดี ๆ หรือกาแฟแก้วโปรด และอย่าลืมให้พลังตัวเองจากรูปหรือความทรงจำดี ๆ โดยไม่กดดันว่าอยากย้อนเวลาไป

ทำกิจกรรมเบา ๆ เช่นออกกำลังกาย 10 นาที หรือทำสมาธิสั้น ๆ ในช่วงเช้าก่อนเริ่มวัน จะช่วยให้สมองกลับสู่โหมดตื่นตัวได้จริงมากกว่าการฝืนทำงานทันที สุดท้ายคือการถามตัวเองอย่างตรงไปตรงมา

“ฉันกำลังไม่อยากกลับไปทำงาน เพราะเหนื่อย…หรือเพราะมันไม่ใช่พื้นที่ของฉันแล้ว ?”

คำถามนี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการปรับเส้นทางชีวิตให้สอดคล้องกับตัวตนของเราในวัยปัจจุบันมากขึ้นท้ายที่สุด ภาวะซึมเศร้าหลังวันหยุดยาวไม่ได้บอกว่าเรามีปัญหา แต่มันกำลังบอกว่าเราสมควรให้คุณค่ากับการพักผ่อน และควรจัดสมดุลชีวิตให้ดีขึ้นกว่าที่เคย

และในเมื่อช่วงหยุดยาวปีใหม่กำลังจะมาถึง นี่จึงเป็นเวลาที่เหมาะที่สุดในการเตรียมใจ เตรียมกาย และเตรียมจังหวะชีวิตให้พร้อม ไม่ใช่แค่สำหรับการพักผ่อน แต่เพื่อการกลับมาทำงานอย่างไม่ต้องฝืนใจตัวเองจนเกินไปอีกต่อไป

นพ. สุกมล วิภาวีพลกุล

หัวหน้าคลินิกสุขภาพใจ

โรงพยาบาลพญาไท 2

ภาวะซึมเศร้าหลังวันหยุดยาว (Post-Vacation Blues)