รู้จักการตรวจ CT Calcium Score วัดคราบหินปูน ลดเสี่ยงโรคหัวใจ

CT Calcium Score ตรวจปริมาณคราบหินปูน ที่หลอดเลือดหัวใจ บอกความเสี่ยงโรคหัวใจขาดเลือด เฉียบพลัน และอัมพฤกษ์ อัมพาต

ปัจจุบันโรคหัวใจและหลอดเลือดยังคงเป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของประชากรทั่วโลก รวมถึงในประเทศไทย ปัญหาสำคัญคือโรคนี้มักไม่แสดงอาการจนกว่าจะเกิดเหตุฉุกเฉิน เช่น หัวใจวายหรือหลอดเลือดสมองตีบหรือแตก การตรวจคัดกรองความเสี่ยงตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงมีความสำคัญอย่างมาก

หนึ่งในวิธีการตรวจที่ได้รับความนิยมและมีประสิทธิภาพสูงในปัจจุบันคือ CT Calcium Score หรือการตรวจปริมาณคราบหินปูนในหลอดเลือดหัวใจ ซึ่งสามารถประเมินความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือดได้อย่างแม่นยำ ก่อนที่จะเกิดอาการใด ๆ การตรวจ CT Calcium Score คืออะไร ตรวจอย่างไร มีข้อดีด้านไหนบ้าง เรามีข้อมูลอย่างละเอียดมาแนะนำ เพื่อช่วยให้คุณตัดสินใจดูแลสุขภาพหัวใจได้อย่างมั่นใจยิ่งขึ้น

CT Calcium Score ตรวจปริมาณคราบหินปูนหลอดเลือดหัวใจ

CT Calcium Score หรือ Coronary Artery Calcium (CAC) Score คือการตรวจโดยใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความเร็วสูง (CT Scan) เพื่อวัดปริมาณแคลเซียม (คราบหินปูน) ที่สะสมอยู่ในผนังของหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Arteries)

โดยแคลเซียมที่สะสมนี้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเกิดคราบไขมัน (Atherosclerosis) ซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญของโรคหัวใจขาดเลือด

CT Calcium Score ตรวจอย่างไร ?

การตรวจ CT Calcium Score เป็นการตรวจที่มีความปลอดภัย เป็นการสแกนแบบไม่รุกล้ำ (Non-invasive) แต่สามารถให้ข้อมูลความเสี่ยงโรคหัวใจได้อย่างชัดเจน

การทำงานของเครื่อง CT Scan จะถ่ายภาพหัวใจหลายร้อยภาพในเวลาเพียงไม่กี่วินาที โดยซอฟต์แวร์เฉพาะทางจะวิเคราะห์ภาพเหล่านี้ เพื่อระบุและวัดปริมาณแคลเซียมที่ปรากฏในผนังหลอดเลือดหัวใจทั้ง 4 เส้นหลัก ได้แก่ Left Main (LM), Left Anterior Descending (LAD), Left Circumflex (LCX) และ Right Coronary Artery (RCA)

แคลเซียมในหลอดเลือดจะปรากฏเป็นจุดสว่างในภาพ CT และซอฟต์แวร์จะคำนวณออกมาเป็นคะแนน (Score) ที่เรียกว่า Agatston Score ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลที่แพทย์ทั่วโลกใช้ในการประเมินความเสี่ยง

คะแนนเท่าไร ที่เสี่ยงเกิดหัวใจขาดเลือด

ผลคะแนน CT Calcium Score แบ่งระดับความเสี่ยงดังนี้

• คะแนน 0 ไม่พบแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ ความเสี่ยงต่ำมาก ถือว่าปลอดภัย
• คะแนน 1-99 พบแคลเซียมในระดับน้อย มีความเสี่ยงเล็กน้อยถึงปานกลาง ควรปรับพฤติกรรมและติดตามอย่างสม่ำเสมอ
• คะแนน 100-299 ความเสี่ยงปานกลางถึงสูง แพทย์อาจพิจารณาให้ยาและปรับไลฟ์สไตล์อย่างจริงจัง
• คะแนน 300 -999 ความเสี่ยงสูงมาก มีโอกาสเกิดโรคหัวใจในอีก 10 ปีข้างหน้าสูง >20%  จำเป็นต้องได้รับการดูแลรักษาอย่างเข้มข้น

หมายเหตุ : คะแนน 400 > 1,000 ขึ้นไปถือว่ามีความเสี่ยงสูง เทียบเท่ากับการกำเริบหลายครั้ง และมักต้องรับการประเมินเพิ่มเติมด้วยการตรวจหัวใจเชิงลึก

ข้อดีของการตรวจหาหินปูนในหลอดเลือดหัวใจ (Calcium Score)

การตรวจ CT Calcium Score มีข้อดีหลายประการที่ทำให้ได้รับความนิยม ใช้ในการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน

• ตรวจพบความเสี่ยงก่อนเกิดอาการ สามารถระบุผู้ที่มีแนวโน้มเป็นโรคหัวใจได้ตั้งแต่ระยะแรก ก่อนที่จะมีอาการเจ็บหน้าอกหรือหัวใจวาย
• ตรวจง่าย สะดวกไม่รุกล้ำร่างกาย ไม่ต้องฉีดสี ไม่ต้องใช้สายสวน ปลอดภัยและไม่เจ็บปวด
• ใช้เวลาตรวจสั้น โดยทั่วไปการสแกนใช้เวลาเพียง 10–15 นาที เท่านั้น เหมาะสำหรับคนทำงานที่มีเวลาจำกัด
• ช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากข้อมูลผลคะแนนช่วยให้แพทย์ตัดสินใจว่าควรให้ยาลดไขมัน แอสไพริน หรือปรับพฤติกรรมอย่างไร
• ช่วยให้ผู้ป่วยตระหนักและปรับพฤติกรรม เมื่อเห็นคะแนนที่ชัดเจน ผู้รับการตรวจสามารถวางแผนการดูแลสุขภาพดีขึ้น

CT Calcium Score ต่างจากการตรวจสมรรถภาพหัวใจวิธีอื่นอย่างไร ?

ปัจจุบันมีการตรวจประเมินหาความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดหายวิธี โดยแต่ละวิธีมีจุดเด่นข้อดี และความเหมาะสมที่แตกกต่างกัน โดยการตรวจ CT Calcium Score ต่างจากการตรวจหัวใจรูปแบบอื่น ๆ ดังนี้

•  การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG/ECG) จะเป็นตรวจจังหวะและภาวะการขาดเลือดเฉียบพลัน เหมาะกับการตรวจภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ แต่ไม่สามารถบอกปริมาณหินปูนในหลอดเลือดได้
• การทดสอบสมรรถภาพหัวใจบนสายพาน (Exercise Stress Test) คือการตรวจว่าหัวใจตอบสนองต่อการออกกำลังกายอย่างไร เหมาะสำหรับผู้มีอาการเจ็บหน้าอก แต่มีความแม่นยำน้อยกว่าในกลุ่มไม่มีอาการ
• การสวนหัวใจ (Coronary Angiography) ให้ภาพหลอดเลือดหัวใจที่ชัดเจนที่สุด แต่เป็นการรุกล้ำร่างกาย มีความเสี่ยง และค่าใช้จ่ายสูง
• CT Calcium Score เป็นการตรวจที่ไม่รุกล้ำ รวดเร็ว แม่นยำ เหมาะสำหรับการคัดกรองความเสี่ยงในกลุ่มที่ยังไม่มีอาการ ให้ข้อมูลเชิงปริมาณที่ชัดเจน

ดังนั้น CT Calcium Score จึงเหมาะที่สุดสำหรับการคัดกรองเชิงป้องกัน ก่อนเกิดอาการ เพื่อช่วยประเมินว่าควรเริ่มการรักษาหรือปรับไลฟ์สไตล์หรือไม่

ใครบ้างที่ควรตรวจคราบหินปูนในหลอดเลือดหัวใจ ?

แนวทางแพทย์สากลแนะนำให้กลุ่มต่อไปนี้พิจารณาตรวจ CT Calcium Score

• ผู้ที่มีอายุ 40–75 ปี โดยเฉพาะผู้ชายอายุ 45 ปีขึ้นไป และผู้หญิงอายุ 55 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจก่อนวัยอันควร (บิดาหรือพี่ชายมีอาการก่อนอายุ 55 ปี หรือมารดา/พี่สาวก่อนอายุ 65 ปี)
• ผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสูบบุหรี่
• ผู้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูง (ไม่ว่าจะได้รับการรักษาหรือไม่)
• ผู้ที่มีระดับไขมันในเลือดสูง โดยเฉพาะ LDL สูง หรือ HDL ต่ำ
• ผู้ที่เป็นเบาหวาน โดยเฉพาะเบาหวานชนิดที่ 2
• ผู้ที่มีดัชนีมวลกาย (BMI) สูงหรืออ้วนลงพุง
• ผู้ที่แพทย์ยังไม่แน่ใจว่าควรเริ่มให้ยาลดไขมัน (Statin) หรือไม่ โดยเฉพาะกลุ่มที่มีความเสี่ยงปานกลางในการเกิดโรคหลอดเลือด

หากใครมีปัจจัยเสี่ยงมากกว่า 1 ข้อ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาการตรวจ CT Calcium Score โดยเร็ว

CT Calcium Score รู้ผลเร็วแค่ไหน ?

การ CT Calcium Score ถือเป็นวิธีตรวจที่สะดวก ใช้เวลาตรวจสั้นและรู้ผลลัพธ์เร็ว หลังจากที่ผ่านการสแกนเสร็จสิ้น รังสีแพทย์จะวิเคราะห์และออกผลการตรวจโดยส่วนใหญ่ภายใน 1–2 ชั่วโมง ผลการตรวจจะออกมาเป็นรายงานอย่างเป็นทางการพร้อมภาพถ่ายจากเครื่อง CT และค่าคะแนน Agatston Score ซึ่งแพทย์ผู้ดูแลจะนำไปพิจารณาร่วมกับประวัติสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ เพื่อวางแผนการดูแลรักษาที่เหมาะสม

CT Calcium Score อันตรายไหม ?

CT Calcium Score ถือเป็นการตรวจที่มีความปลอดภัยสูง เนื่องจาก

• ไม่ใช้สารทึบรังสี (Contrast Dye)จึงไม่มีความเสี่ยงจากการแพ้สารฉีดสีหรือผลเสียต่อไต
• ปริมาณรังสีต่ำ ใช้รังสีเอกซ์ในปริมาณน้อยมาก เทียบเท่ากับการเอกซเรย์ทรวงอกประมาณ 1–2 ภาพ หรือประมาณ 1–3 mSv ซึ่งต่ำกว่าการตรวจ CT ทั่วไปมาก
• ไม่มีขั้นตอนรุกล้ำ การตรวจผู้ป่วยไม่ต้องเจาะเลือด ไม่ต้องฉีดยา ไม่ต้องใส่สายสวน
• ไม่ต้องดมยาสลบ สามารถทำได้ในผู้ป่วยปกติโดยไม่ต้องเตรียมพิเศษมากนัก

อย่างไรก็ตาม เช่นเดียวกับการตรวจทางรังสีทุกประเภท ไม่แนะนำให้ทำบ่อยครั้งโดยไม่จำเป็น และไม่เหมาะสำหรับสตรีมีครรภ์

CT Calcium Score ใช้เวลานานไหม ?

การตรวจ CT Calcium Score ใช้เวลาน้อยมากเมื่อเทียบกับการตรวจหัวใจรูปแบบอื่น

• ขั้นตอนการเตรียมตัว ประมาณ 10–15 นาที
• การสแกนจริงในห้อง CT ประมาณ 5–10 นาที
• รอรับผล ประมาณ 1–2 ชั่วโมง เพื่อประเมินวางแผนการดูแลรักษาร่วมกับแพทย์

โดยรวมแล้ว ผู้รับการตรวจสามารถใช้เวลาทั้งหมดไม่เกิน 1–2 ชั่วโมง และกลับไปทำกิจกรรมประจำวันได้ทันที ไม่ต้องพักฟื้น เหมาะสำหรับคนยุคใหม่ที่มีเวลาน้อย

การเตรียมตัวก่อนเข้ารับการตรวจ

การตรวจ CT Calcium Score จะไม่ซับซ้อน แต่การเตรียมตัวที่ดีจะช่วยให้ผลการตรวจมีความแม่นยำสูงสุด

• งดชา กาแฟ และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนอย่างน้อย 4–6 ชั่วโมงก่อนการตรวจ เนื่องจากคาเฟอีนอาจทำให้หัวใจเต้นเร็วและส่งผลต่อคุณภาพภาพถ่าย
• งดสูบบุหรี่ อย่างน้อย 4–6 ชั่วโมงก่อนการตรวจ
• แจ้งประวัติยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาควบคุมอัตราการเต้นของหัวใจ เช่น Beta-blocker แพทย์อาจพิจารณาให้รับประทานก่อนตรวจ เพื่อให้หัวใจเต้นช้าลงและภาพชัดขึ้น
• สวมเสื้อผ้าที่ถอดง่าย ควรสวมเสื้อที่ไม่มีโลหะ และอาจต้องเปลี่ยนเป็นชุดผ้าโรงพยาบาล
• ไม่ต้องอดอาหาร โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องงดอาหาร เว้นแต่แพทย์แนะนำเป็นพิเศษ
• แจ้งหากตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์เนื่องจากการตรวจด้วยรังสีไม่เหมาะสำหรับสตรีมีครรภ์
• กรณีเคยตรวจมาก่อน ควรนำผลการตรวจเดิมมาด้วยเพื่อเปรียบเทียบ

ตรวจ CT Calcium Score ช่วยบอกความเสี่ยงหัวใจขาดเลือดได้อย่างแม่นยำ

CT Calcium Score หรือการตรวจปริมาณคราบหินปูนในหลอดเลือดหัวใจ ถือเป็นการตรวจคัดกรอง ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด ที่มีประสิทธิภาพ ตรวจง่าย ปลอดภัย ไม่รุกล้ำร่างกาย และให้ผลที่แม่นยำ การตรวจนี้จึงกลายเป็นหนึ่งในตัวเลือกอันดับต้น ๆ สำหรับผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพหัวใจเชิงป้องกัน

หากคุณมีอายุ 40 ปีขึ้นไป หรือมีปัจจัยเสี่ยงอย่างเช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง หรือมีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจ ขอแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับการตรวจ CT Calcium Score เพราะ การรู้เร็ว รับมือได้เร็ว คือหัวใจสำคัญของการดูแลสุขภาพในยุคปัจจุบัน อย่าปล่อยให้ความเสี่ยงสะสมโดยที่คุณไม่รู้ตัว

นพ. สุชัย กาญจนธารายนตร์
อายุรแพทย์โรคหัวใจ ศูนย์หัวใจ

โรงพยาบาลพญาไท 3