ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល ឬ ស្ត្រូក (Stroke) គឺជាស្ថានភាពដែលកើតឡើងពីការហូរឈាមទៅកាន់ខួរក្បាលមិនគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើឲ្យខួរក្បាលខ្វះអុកស៊ីសែន និងសារធាតុចិញ្ចឹមដែលចាំបាច់ បណ្តាលឲ្យកោសិកាខួរក្បាលខូចខាត ប្រសិនបើមិនទទួលបានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា ការយល់ដឹងអំពីរោគសញ្ញា មូលហេតុ និងវិធីការពារ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង ព្រោះអាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យក្នុងការកើតជំងឺ និងជួយឲ្យយើងថែរក្សាខ្លួនឯង និងមនុស្សជុំវិញបានល្អប្រសើរជាងមុន
រោគសញ្ញារបស់ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
ការសង្កេតឃើញរោគសញ្ញារបស់ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលពីដើម គឺមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ ដោយវេជ្ជបណ្ឌិតមានបច្ចេកទេសសំខាន់ក្នុងការសង្កេតបានយ៉ាងងាយស្រួលដែលហៅថា B.E.F.A.S.T. ដោយបច្ចេកទេសនេះរួមមានចំណុចសង្កេតរោគសញ្ញា 6 ចំណុចដូចខាងក្រោម
- B – Balance (ការរក្សាសមតុល្យ): សង្កេតថាអ្នកជំងឺមានរោគសញ្ញាខ្វះសមតុល្យ ដើរមិនត្រឹមត្រូវ ឬមានអារម្មណ៍វៀនក្បាលឬទេ
- E – Eyes (ភ្នែក): ភ្នែកចាប់ផ្តើមមិនច្បាស់ មើលមិនច្បាស់ ឬឃើញរូបភាពស្ទួនភ្លាមៗឬទេ
- F – Face (មុខ): សង្កេតថាអ្នកជំងឺមានការញញឹមមិនធម្មតាឬទេ ដូចជា ញញឹមហើយមាត់មួយចំហៀងធ្លាក់ មាត់មិនស្មើ បង្ហាញពីការស្ទាក់ស្ទើរនៃសាច់ដុំមុខ
- A – Arms (ដៃ): អោយអ្នកជំងឺលើកដៃទាំងពីរឡើងជាមួយគ្នា ប្រសិនបើដៃមួយធ្លាក់ចុះ ឬកម្រិតកាត់បង្ហាញថាអាចមានបញ្ហាស្ទាក់ស្ទើរនៅដៃ
- S – Speech (ការនិយាយ): សង្កេតថាអ្នកជំងឺមានបញ្ហាក្នុងការនិយាយមិនច្បាស់ ភ្លើងភ្លឺ និយាយមិនបាន ឬនិយាយស្ទួនពាក្យដដែលឬទេ
- T – Time (ពេលវេលា): ប្រសិនបើសង្កេតឃើញរោគសញ្ញាណាមួយខាងលើ ជាមួយខ្លួនឯង ឬមនុស្សជិតខាង ត្រូវហៅទូរស័ព្ទសុំជំនួយភ្លាមៗ ក្នុងរយៈពេល ៤ ម៉ោងកន្លះ ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតដែលកើតឡើងលើខួរក្បាល និងបង្កើនឱកាសក្នុងការស្ដារឡើងវិញរបស់អ្នកជំងឺ
មូលហេតុនៃជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលកើតឡើងពីការបិទខ្ទប់ ឬការបែករបស់សរសៃឈាមនៅក្នុងខួរក្បាល ដែលអាចចែកចេញជាប្រភេទសំខាន់ ២ ប្រភេទ គឺ:
- សរសៃឈាមខួរក្បាលតូច (Ischemic Stroke): កើតឡើងពីការបិទខ្ទប់នៃសរសៃឈាមដែលនាំឈាមទៅបម្រើខួរក្បាល មូលហេតុសំខាន់ភាគច្រើនកើតឡើងពីការប្រមូលផ្តុំជាតិខ្លាញ់ ឬជាតិថ្មខៀវ ធ្វើឲ្យការហូរឈាមទៅកាន់ខួរក្បាលកាត់បន្ថយ បណ្តាលឲ្យខួរក្បាលខ្វះអុកស៊ីសែន និងសារធាតុចិញ្ចឹមដែលចាំបាច់
- សរសៃឈាមខួរក្បាលបែក (Hemorrhagic Stroke): កើតឡើងពីសរសៃឈាមនៅក្នុងខួរក្បាលបែក ធ្វើឲ្យឈាមហូរចេញទៅកាន់កោសិកាខួរក្បាល ឬជុំវិញ ខួរក្បាល ដែលភាគច្រើនកើតឡើងពីសំពាធឈាមខ្ពស់ដែលធ្វើឲ្យសរសៃឈាមខ្សោយ និងងាយបែក ការបែកនៃសរសៃឈាមអាចបណ្តាលឲ្យមានការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរចំពោះកោសិកាខួរក្បាល និងធ្វើឲ្យការស្ដារឡើងវិញកាន់តែពិបាក
ហានិភ័យនៃជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
មានហានិភ័យជាច្រើនដែលអាចបន្ថែមហានិភ័យក្នុងការកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល ដែលរួមមាន:
- សំពាធឈាមខ្ពស់: ជាហានិភ័យសំខាន់បំផុត ធ្វើឲ្យសរសៃឈាមមានសំពាធលើសកម្រិត បណ្តាលឲ្យសរសៃឈាមបែក ឬបិទខ្ទប់បានងាយ
- ជំងឺទឹកនោមផ្អែម: ធ្វើឲ្យសរសៃឈាមមានហានិភ័យក្នុងការបិទខ្ទប់ ព្រោះកម្រិតស្ករនៅក្នុងឈាមខ្ពស់អាចធ្វើឲ្យសរសៃឈាមខូចខាត និងបិទខ្ទប់បានងាយ
- ជាតិខ្លាញ់ក្នុងឈាមខ្ពស់: ការមានជាតិខ្លាញ់ក្នុងឈាមខ្ពស់បន្ថែមឱកាសក្នុងការប្រមូលផ្តុំជាតិខ្លាញ់នៅក្នុងសរសៃឈាម ធ្វើឲ្យសរសៃឈាមតូចចុះ និងមានហានិភ័យក្នុងការបិទខ្ទប់
- ការជក់បារី: សារធាតុគីមីក្នុងបារីធ្វើឲ្យសរសៃឈាមខូចខាត និងកាត់បន្ថយភាពបត់បែន ធ្វើឲ្យមានហានិភ័យក្នុងការបិទខ្ទប់ និងការបែកនៃសរសៃឈាម
- ការផឹកស្រាម៉ាសច្រើន: ការផឹកស្រាម៉ានៅបរិមាណច្រើនធ្វើឲ្យសំពាធឈាមខ្ពស់ឡើង និងបន្ថែមហានិភ័យក្នុងការកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
- ការខ្វះការហាត់ប្រាណ: ការមិនហាត់ប្រាណធ្វើឲ្យសរសៃឈាមមិនរឹងមាំ និងបន្ថែមហានិភ័យក្នុងការកើតបញ្ហាសរសៃឈាម
វិធីសាស្រ្តព្យាបាលជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
ការព្យាបាលជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលអាស្រ័យលើប្រភេទ និងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃរោគសញ្ញា ដោយមានវិធីសាស្រ្តសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម:
ការត្រួតពិនិត្យវិនិច្ឆ័យ
-
- ការត្រួតពិនិត្យដោយរលកសំឡេងក្នុងវាលម៉ាញេទិច (MRI): ជាការត្រួតពិនិត្យដោយរលកម៉ាញេទិចដែលមានទំងន់ចែកចាយ អាចត្រួតពិនិត្យសរសៃឈាមសរសៃឈាមស្រឡាយ និងសរសៃឈាមស្រឡាយខ្មៅ អ្នកដែលមានរោគសញ្ញាអាចទទួលការត្រួតពិនិត្យបាន ២៤ ម៉ោង
- ការត្រួតពិនិត្យសរសៃឈាមខួរក្បាលដោយម៉ាស៊ីនអ៊ិចសេរ (CTA): ជាវិធីសាស្រ្តត្រួតពិនិត្យដែលអាចវិនិច្ឆ័យជំងឺសរសៃឈាមបានគ្រប់ផ្នែកនៃរាងកាយ ហើយអាចត្រួតពិនិត្យដោយម៉ាស៊ីនអ៊ិចសេរ Computed Tomography Perfusion (CTP) ដើម្បីស្វែងរកអត្រាហូរឈាមនៅតំបន់ដែលសង្ស័យមានកំហុស
- ការត្រួតពិនិត្យសរសៃឈាមខួរក្បាលដោយប្រើខ្សែបំពង់ (Cerebral Angiography): ជាវិធីស្តង់ដារសម្រាប់វិនិច្ឆ័យជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលពង, ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលកំណើតមិនធម្មតា, ការវះកាត់បង្កើតសរសៃឈាមសម្រាប់បោសសត្វ (AVFs) និងការតូចនៃសរសៃឈាមខួរក្បាលទាំងខាងក្រៅ និងខាងក្នុងផ្នែកក្បាល
- ការត្រួតពិនិត្យសរសៃឈាមខួរក្បាលដោយប្រើប្រាស់ប្រេកង់ខ្ពស់: ដូចជា Carotid Duplex Ultrasound សម្រាប់ត្រួតពិនិត្យសរសៃឈាមខាងក្រៅផ្នែកក្បាលនៅក្បាល និង Transcranial Doppler Ultrasound សម្រាប់ត្រួតពិនិត្យសរសៃឈាមធំៗនៅមូលក្បាល ប្រើសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យការតូច ឬបិទខ្ទប់នៃសរសៃឈាម
- ការត្រួតពិនិត្យរូបភាពបេះដូងដោយរលកប្រេកង់ខ្ពស់ (Echocardiography): ដូចជា Transthoracic Echocardiography (TTE) និងក្នុងករណីខ្លះអាចប្រើ Transesophageal Echocardiography (TEE) ដើម្បីរកមើលបញ្ហានៅបេះដូង ដូចជា ឈាមកកើតនៅបេះដូង ឬកំហុសនៅស្លាបបេះដូង
ការព្យាបាលជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
-
- ការប្រើថ្នាំ: ដូចជា ថ្នាំលាយឈាមកក សម្រាប់ករណីដែលមានការបិទខ្ទប់សរសៃឈាម ថ្នាំទាំងនេះត្រូវប្រើក្នុងរយៈពេល ៤.៥ ម៉ោង បន្ទាប់ពីចាប់ផ្តើមមានរោគសញ្ញា ដើម្បីមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្ដារឡើងវិញនៃការហូរឈាម
- ការព្យាបាលដោយ Endovascular Intervention Therapy : ជាបច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ព្យាបាលស្ថានភាពសរសៃឈាមខួរក្បាលបិទខ្ទប់ ដោយប្រើខ្សែបន្ទាត់ដើម្បីទាញប្លុកឈាមដែលបិទខ្ទប់នៅក្នុងសរសៃឈាមចេញ ដោយមិនចាំបាច់វះកាត់ ត្រូវធ្វើក្នុងរយៈពេល ៨ ម៉ោងចាប់ពីអ្នកជំងឺចាប់ផ្តើមមានរោគសញ្ញា ហើយត្រូវបើកសរសៃឈាមបានក្នុងរយៈពេល ៨ ម៉ោងបន្ទាប់ពីមកដល់មន្ទីរពេទ្យ
- ការវះកាត់ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល (Surgery): ជាវិធីមួយក្នុងការព្យាបាលអ្នកជំងឺដែលមានស្ថានភាពសរសៃឈាមខួរក្បាលបិទខ្ទប់ ដោយការវះកាត់ផ្តោតលើការជួសជុលបញ្ហាសរសៃឈាមដើម្បីស្ដារឡើងវិញនៃការហូរឈាមក្នុងខួរក្បាលយ៉ាងរហ័ស
ហានិភ័យដែលបណ្តាលឲ្យកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល
ដោយហានិភ័យនៃការកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល មានទាំងហានិភ័យដែលមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបាន និងហានិភ័យដែលអាចផ្លាស់ប្តូរបាន
ហានិភ័យដែលមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបាន
-
- អាយុ: អ្នកដែលមានអាយុច្រើនជាង ៦៥ ឆ្នាំ មានហានិភ័យកើនឡើង ព្រោះសរសៃឈាមធ្លាក់ចុះ និងសរសៃឈាមរឹង
- ភេទ: ភេទបុរស មានហានិភ័យក្នុងការកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលច្រើនជាងភេទស្រី
- បុព្វហេតុ: អ្នកដែលមានប្រវត្តិគ្រួសារជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល មានឱកាសហានិភ័យកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលកើនឡើង ជាពិសេសប្រសិនបើប្រវត្តិគ្រួសារមានជំងឺនៅពេលមានអាយុតិច
ហានិភ័យដែលអាចផ្លាស់ប្តូរបានពីអាកប្បកិរិយាជីវិត
-
- ជំងឺសំពាធឈាមខ្ពស់
- ជំងឺទឹកនោមផ្អែម
- ជាតិខ្លាញ់ក្នុងឈាមខ្ពស់
- មានកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់
- ជំងឺបេះដូង ដូចជា បេះដូងបេះដូងមិនស្មើ, ស្ថានភាពបេះដូងបរាជ័យ ឬជំងឺស្លាបបេះដូងឆ្លងរោគ
- ការជក់បារី ឬទទួលបានផ្សែងបារីជាប្រចាំ
- ជំងឺទម្ងន់
- ការផឹកស្រា ឬភេសជ្ជៈអាល់កុលក្នុងបរិមាណច្រើន
- មានការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀន ឬសារធាតុបង្កើនសកម្មភាព
ដោយការគ្រប់គ្រងហានិភ័យទាំងនេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យក្នុងការកើតជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលបានល្អប្រសើរជាងមុន
ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលគឺជាស្ថានភាពដែលគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ប្រសិនបើមិនទទួលបានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា ដូច្នេះ ប្រសិនបើដឹងខ្លួនថាមានរោគសញ្ញា ឬមានហានិភ័យដូចបានរៀបរាប់ អ្នកជំងឺ និងគ្រួសារអាចកំណត់ពេលជួបវេជ្ជបណ្ឌិតសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យ ឬព្យាបាលនៅមជ្ឈមណ្ឌលខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធប្រសាទ មន្ទីរពេទ្យភយ៉ាថៃ ១ អាគារ ៣ ជាន់ ៥ ដោយក្រុមវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញនឹងវាយតម្លៃរោគសញ្ញា និងថែទាំអ្នកដែលមកពិនិត្យយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលព្យាបាលល្អបំផុត
