“មហារីកដោះ” គឺជាមហារីកក្នុងស្ត្រីដែលមានចំនួនអ្នកជំងឺច្រើនជាងគេលេខ១នៅលើពិភពលោក មានមូលហេតុចាប់ផ្តើមពីការបំបែកខ្លួនរបស់កោសិកាដែលស្ថិតនៅក្នុងបំពង់ទឹកដោះឬក្រពះទឹកដោះដែលមិនធម្មតារហូតក្លាយជាកោសិកាមហារីក ហើយមានការពង្រីកឡើងជាកំណាត់ធំ។ នៅពេលដល់ដំណាក់កាលនេះ អ្នកជំងឺភាគច្រើនអាចប៉ះបានដោយខ្លួនឯង។ ប្រសិនបើមិនទទួលបានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា មហារីកនឹងរាលដាលចូលទៅកាន់ក្រពះទឹកលើស្ថិតនៅក្រោមស្មា ចូលទៅក្នុងសរសៃឈាមឬផ្លូវទឹកលើស និងរាលដាលទៅកាន់អង្គភាពផ្សេងៗដូចជា សួត ក្រពះឆ្អឹង រហូតដល់បណ្តាលឲ្យស្លាប់នៅចុងក្រោយ។

សម្រាប់អ្នកជំងឺ “មហារីកដោះ” នៅដំណាក់កាលដំបូងដែលទទួលបានការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ អត្រាជីវិតនិងអាចរស់នៅលើស ៥ ឆ្នាំ នឹងខ្ពស់ដល់ ៧០-៩០ ភាគរយ។ នេះបណ្តាលឲ្យអត្រាស្លាប់ពីមហារីកដោះ បើប្រៀបធៀបជាមួយអ្នកជំងឺមហារីកប្រភេទផ្សេងៗដូចជា មហារីកក្រពះឆ្អឹង ឬមហារីកសួត នៅតែមានអត្រាខ្ពស់តិចជាង។

ផលប៉ះពាល់ពីការកើតមហារីកដោះ

ក្រៅពីមានផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរាងកាយ ក៏ត្រូវទទួលស្គាល់ថា “មហារីកដោះ” ក៏ប៉ះពាល់ដល់ចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះដោះគឺជាអង្គភាពដែលបង្ហាញពីភាពស្រីសម្បត្តិ។ ដើមទាំងនេះ ការព្យាបាល “មហារីកដោះ” គ្រូពេទ្យនឹងវិនិច្ឆ័យហើយភាគច្រើនបញ្ចប់ដោយការវះកាត់ដកសាច់ជំងឺនៅដោះនិងក្រពះទឹកលើសចេញ ដោយជាវះកាត់ដកដោះទាំងមូល (Total or Simple mastectomy)

ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន វះកាត់បានផ្លាស់ប្តូរទៅជាវះកាត់ត្រឹមតែត្រូវការដែលហៅថា ការវះកាត់រក្សាដោះ (Breast conserving surgery: BCS) ហើយព្យាបាលដោយការប្រើថ្នាំគីមីព្យាបាល រួមជាមួយការបាញ់កាំរស្មីព្យាបាលគ្របដណ្តប់ដោះម្តងទៀត។ ដំណើរការព្យាបាលនេះមានប្រសិទ្ធភាពស្មើនឹងការដកដោះទាំងមូល ហើយជាមាត្រដ្ឋាននៃដំណាក់កាលព្យាបាលមហារីកដោះនៅបច្ចុប្បន្ន។

ការបាញ់កាំរស្មីមហារីកដោះ និងគីមីព្យាបាល

ការបាញ់កាំរស្មីមហារីកដោះ គឺជាជំហានបន្ទាប់ពីការប្រើ គីមីព្យាបាល (Chemotherapy) ដែលគីមីព្យាបាលជាការប្រើថ្នាំព្យាបាលដែលមានឥទ្ធិពលទៅទូរទាំងរាងកាយ ដើម្បីបង្កើនឱកាសព្យាបាលឲ្យជាសះស្បើយ ឲ្យអ្នកជំងឺរស់បានយូរជាងពីជំងឺមហារីក។ ប៉ុន្តែពេលដូចគ្នា ការប្រើថ្នាំនឹងប៉ះពាល់ដល់អង្គភាពធម្មតាផ្សេងទៀតក្នុងដំណើរការបង្កើតកោសិកាថ្មីជំនួស ដូចជា ប្រព័ន្ធបង្កើតកូន កោរពូជ សក់ និងរោមលើរាងកាយដែលមានការសក់ចេញយ៉ាងច្បាស់ រួមទាំងមុខងារផលិតកោសិកាឈាមក្រហម កោសិកាឈាមស និងកោសិកាឈាមសសៃឈាមរបស់ឆ្អឹង ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធភាពធន់ទ្រាំពេលកោសិកាឈាមសសៃឈាមមានចំនួនកាត់បន្ថយ។ ដូច្នេះ ក្នុងអំឡុងពេលព្យាបាល ប្រសិនបើរកឃើញថាអ្នកជំងឺមានចំនួនកោសិកាឈាមសសៃឈាមកាត់បន្ថយ មិនថាពេលណា ក៏អាចត្រូវឈប់ព្យាបាលដើម្បីឲ្យកោសិកាឈាមសសៃឈាមត្រឡប់មកមានបរិមាណធម្មតាមុន ហើយបន្ទាប់មក才បន្តព្យាបាល។

កាំរស្មីព្យាបាល ដើម្បីទប់ស្កាត់មហារីកត្រឡប់មកវិញ

“ការបាញ់កាំរស្មី” ជាជំហានព្យាបាលចុងក្រោយសម្រាប់អ្នកជំងឺមហារីកដោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាបង្កើតការព្រួយបារម្ភដល់អ្នកជំងឺមិនតិចជាងជំហានផ្សេងៗទេ។ ដើម្បីឲ្យការអនុវត្តន៍របស់អ្នកទទួលការបាញ់កាំរស្មីធ្វើបានត្រឹមត្រូវ និងជំរុញឲ្យការព្យាបាលមានប្រសិទ្ធភាព យើងមកស្គាល់ពីការបាញ់កាំរស្មី ឬ “កាំរស្មីព្យាបាល”។

ការបាញ់កាំរស្មីឬកាំរស្មីព្យាបាល (Radiation Therapy)

ការព្យាបាលវិធីនេះមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការព្យាបាលជំងឺមហារីកផ្សេងៗកាន់តែច្រើន ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ថា ការបាញ់កាំរស្មីទៅកាន់កោសិកាសាច់ជំងឺ ឬកោសិកាសាច់របស់អង្គភាព ដើម្បីបំផ្លាញ DNA របស់កោសិកានោះឲ្យស្លាប់ ជាការបម្លែងរាងកាយ ឬរូបវិទ្យា ដែលមានគោលបំណងសំខាន់ ២យ៉ាងគឺ

ឲ្យអ្នកជំងឺជាសះស្បើយពីជំងឺ ដោយយកគោលការណ៍ថា ផ្ដល់បរិមាណកាំរស្មីខ្ពស់បំផុត ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលល្អបំផុត និងប៉ះពាល់ក្រោយដែលអាចទទួលយកបាន
ក្នុងករណីអ្នកជំងឺមិនអាចជាសះស្បើយ ការបាញ់កាំរស្មីនឹងជួយបន្ថយអាការៈជំងឺ ធ្វើឲ្យគុណភាពជីវិតប្រសើរឡើងទាំងអ្នកជំងឺ និងមនុស្សជុំវិញ

ពីវះកាត់រក្សាដោះ..ដល់ការបាញ់កាំរស្មី

ការបាញ់កាំរស្មីព្យាបាលមហារីកដោះភាគច្រើនកើតឡើងនៅករណីដែលមាន វះកាត់ដោះប្រភេទរក្សាដោះ (Breast Conserving Surgery) ដែលការបាញ់កាំរស្មីនឹងជាប្រភេទ គ្របដណ្តប់សាច់ដោះទាំងមូល (Whole Breast Radiation) នៅផ្នែកដែលបានវះកាត់ និងគ្របដណ្តប់ក្រពះទឹកលើសនៅលើឆ្អឹងស្មា ក្រពះទឹកលើសនៅស្មា ឬអាចពង្រីកទៅកាន់ក្រពះទឹកលើសនៅក្នុងបំពង់ដង្ហើមផ្នែកដែលជាមហារីកដោះផងដែរ។ នេះអាស្រ័យលើដំណាក់កាល និងទីតាំងកោសិកាមហារីក។

ការបាញ់កាំរស្មីមហារីកដោះគឺជាការបាញ់កាំរស្មីនៅជម្រៅរាងកាយផ្ទាល់មិនចូលទៅកាន់អង្គភាពសំខាន់ៗរបស់រាងកាយ ដូច្នេះមិនជួបប្រទៈផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរច្រើនទេ។ ការបាញ់កាំរស្មីមានប្រហែល ២០-២៥ ដង។ សម្រាប់អ្នកជំងឺខ្លះ គ្រូពេទ្យអាចពិចារណាបាញ់កាំរស្មីតែមួយចំណុច (Radiation Boost) បន្ថែម ៥-១០ ដង ដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាការត្រឡប់មកវិញ។ ការបាញ់កាំរស្មីជាការព្យាបាលបន្តបន្ទាប់ ដែលមួយដងមួយពេលមិនយូរនិងមិនឈឺចាប់ឡើយ។ វានឹងបាញ់កាំរស្មីសប្តាហ៍មួយ ៥ ថ្ងៃ ហើយឈប់ ២ ថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យស្បែកបានសម្រាក និងរាងកាយបានជួសជុលផ្នែកដែលខូចខាតពីការបាញ់កាំរស្មី។

ផលប៉ះពាល់ពីការបាញ់កាំរស្មីព្យាបាលមហារីក

ផលប៉ះពាល់ពីការបាញ់កាំរស្មីអាចចែកបានជា២ករណីសំខាន់ គឺ

១. ផលប៉ះពាល់ដែលបង្ហាញភ្លាមៗ
ចាប់ពីការចាប់ផ្តើមព្យាបាលរហូតដល់ប្រហែល ៨ សប្តាហ៍បន្ទាប់ពីការបាញ់កាំរស្មី ដូចជា ការប្រែប្រួលស្បែកនៅតំបន់ដែលបានបាញ់កាំរស្មី។ ចំណុចសំខាន់មួយគឺតំបន់ស្មា ដែលភាគច្រើនមានសំណើមពីញើស និងរបួសជាមួយអាវដៃ ដូច្នេះមានឱកាសកើតជាអ្នកងាយ។ លើសពីនេះ អ្នកជំងឺក៏អាចមានអាការៈប៉ះពាល់ផ្សេងៗដូចជា អារម្មណ៍អស់កម្លាំង ក្អក់ ក្អក់ក្រពះ ឈឺក្បាល មិនចង់ញ៉ាំអាហារ ឬមានការលំបាកក្នុងការច្របាច់អាហារ ព្រោះការបាញ់កាំរស្មីក្រពះទឹកលើសនៅក្នុងបំពង់ដង្ហើមប៉ះពាល់ដល់ផ្លូវអាហារមួយចំនួនផងដែរ។

ប្រសិនបើអ្នកជំងឺមានអាការៈមិនធម្មតា ដូចជា មានរបួសបែក របួសរំញ័រ ឬមានឈាមចេញនៅតំបន់ដែលបានបាញ់កាំរស្មី រួមទាំងអ្នកជំងឺមានជំងឺកម្ដៅខ្ពស់ គួរតែទៅពិនិត្យជាមួយគ្រូពេទ្យដែលព្យាបាលភ្លាម ដោយមិនចាំរង់ចាំថ្ងៃកំណត់ពិនិត្យ ឬប្រសិនបើមិនងាយស្រួល អ្នកជំងឺអាចទៅពិនិត្យគ្រូពេទ្យនៅមន្ទីរពេទ្យជិតខាងដើម្បីបន្ថយអាការៈមុន។

ដូច្នេះ ក្នុងអំឡុងពេលព្យាបាលដោយការបាញ់កាំរស្មី ក្រៅពីការថែរក្សាសុខភាពរាងកាយឲ្យរឹងមាំ និងសម្រាកគ្រប់គ្រាន់ អ្នកជំងឺត្រូវបានពិនិត្យសរីរាង្គឈាមឲ្យពេញលេញ ឬ CBC (Complete Blood Count) មួយសប្តាហ៍ម្តង ដើម្បីវាយតម្លៃសុខភាពថាតើអាចបន្តព្យាបាលបានទេ ឬគួរឈប់សម្រាកដើម្បីឲ្យចំនួនកោសិកាឈាមសសៃឈាមកើនឡើងក្នុងកម្រិតដែលអាចបន្តព្យាបាលបាន។ ក្នុងរយៈពេលនេះ គួរប្រុងប្រយ័ត្នការពារខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យក្នុងការទទួលជំងឺឆ្លង អាចត្រូវបោះបង់ការប្រមូលផ្តុំ ឬការទៅកន្លែងដែលមានមនុស្សច្រើន។

តំបន់ស្បែកដែលទទួលការបាញ់កាំរស្មីនឹងមានការប្រែប្រួល មានពណ៌ក្រហម ស្រអាប់ ឬក៏មានការឈឺចាប់ អាចដល់កម្រិតមានការឈឺដុតដុត។ ដូច្នេះ មិនគួរឲ្យមានការរំខានស្បែកនៅតំបន់នោះ គឺមិនគួរជួបទឹក ទឹកត្រជាក់ ឬពន្លឺព្រះអាទិត្យ មិនគួរប្រើកំដៅ ឬត្រជាក់ មិនគួរលាបាបូប ឬប្រើគ្រឿងសំអាង។ អាចប្រើក្រណាត់ទន់ៗស្រូបសើមបន្តិចបន្ទួចបន្ទាប់ពីងូតទឹក ឬប៉ះទឹកតែប៉ុណ្ណោះ។ មិនគួរជិះហែលទឹកក្នុងអាងហែលទឹកដែលមានក្លរីន ព្រោះនឹងធ្វើឲ្យស្បែកស្ងួត និងមានការរលាកងាយ។ មិនគួរលាប ឆ្កួត ឆេះ ព្រោះនឹងធ្វើឲ្យស្បែករលាក និងងាយឆ្លងជំងឺ។ គួរតែអនុវត្តតាមគោលការណ៍ “ស្អាត និងស្ងួត” ជាការល្អបំផុត។

ប្រសិនបើចាំបាច់ត្រូវប្រើគ្រឿងថែរក្សាស្បែក ឬថ្នាំលាបស្បែកនៅតំបន់ដែលបានបាញ់កាំរស្មី សូមអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យដែលទទួលខុសត្រូវ។

២. ផលប៉ះពាល់បន្ទាប់ពីព្យាបាល
នៅអ្នកជំងឺដែលបានព្យាបាលដោយរក្សាដោះ អាចឃើញថាដោះដែលបានព្យាបាលមានការប្រែប្រួល មានលក្ខណៈរឹង មិនទន់ដូចមុន ទំពក់ដោះចុះចូល ឬអាចបំរែបំរួលពីរូបរាងដើម មានទំហំមិនស្មើគ្នាពេលប្រៀបធៀបជាមួយដោះម្ខាងទៀត មានសរសៃឈាមតូចៗកើតឡើងមិនធម្មតាលើដោះ ហើយអាចមិនមានទឹកដោះនៅដោះដែលបានបាញ់កាំរស្មី ប្រសិនបើអ្នកជំងឺមានការមានផ្ទៃពោះនៅអនាគត។

នៅដៃម្ខាងដែលបានបាញ់កាំរស្មី មានឱកាសស្លាបព្រិលចាប់ពីម្រាមដៃរហូតដល់ដៃខាងលើ ម្រាមដៃមិនអាចដំណើរការបានធម្មតា ហើយពេលមានករណីមិនធម្មតានៅដៃនោះ មិនថាជាការរលាកខាងក្នុង ឬមានរបួសឲ្យឃើញ ដៃនោះងាយឆ្លងជំងឺ។ រួមទាំងមានអាការៈស្មាខូច ស្មាចល័តបានតិច ឬមិនអាចចល័តបាន។ អ្នកជំងឺត្រូវហាត់ប្រាណជាប្រចាំក្នុងអំឡុងពេលទទួលការបាញ់កាំរស្មី ហើយបន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការបាញ់កាំរស្មី ក៏គួរអនុវត្តដូចជាអំឡុងពេលទទួលការបាញ់កាំរស្មីបន្ថែមប្រហែល ១ ខែ។ គួរអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយការកើតអាការៈទាំងនេះ។

បច្ចេកវិទ្យាកាំរស្មី ៣ មิติ ឬការបាញ់កាំរស្មីបែបកំណត់កម្រិត
(Intensity Modulated Radiation Therapy)
ពេលវេលាប្រែប្រួល-បច្ចេកវិទ្យាប្រែប្រួល ដូច្នេះបង្កើនការជឿជាក់បានច្រើនជាងមុន

ការរៀបចំខ្លួន និងការបង្កើតចំណេះដឹងក្នុងការព្យាបាល មិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺស្ដារឡើងវិញបានយ៉ាងរហ័ស និងបង្កើតការជឿជាក់ឲ្យខ្លួនឯងទេ ក៏ប៉ុន្តែការវិវឌ្ឍន៍ក្នុងការព្យាបាលក៏ធ្វើឲ្យមានការជឿជាក់បន្ថែមផងដែរ។ បច្ចុប្បន្ន ការបាញ់កាំរស្មីមានឧបករណ៍ដែលហៅថា បច្ចេកវិទ្យាកាំរស្មី ៣ មิติ ឬការបាញ់កាំរស្មីបែបកំណត់កម្រិត (Intensity Modulated Radiation Therapy) ដែលជួយឲ្យ “គ្រូពេទ្យកាំរស្មីព្យាបាល” មានព័ត៌មានច្រើនក្នុងការធ្វើផែនការព្យាបាល និងប្រព័ន្ធគណនាបរិមាណកាំរស្មី ដើម្បីចែកចាយបរិមាណកាំរស្មីឲ្យមានរាងដូចជាកន្លែងជំងឺយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងគ្របដណ្តប់។ បច្ចេកវិទ្យានេះកាត់បន្ថយបរិមាណកាំរស្មីទៅកាន់អង្គភាពជិតខាង ធ្វើឲ្យកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃផលប៉ះពាល់ ឬបញ្ហាបន្ថែមពីការបាញ់កាំរស្មី។ ដោយវិធីនេះ យើងអាចជ្រើសរើសពិចារណាធ្វើផែនការបាញ់កាំរស្មីឲ្យសមស្របជាមួយអ្នកជំងឺនីមួយៗបានយ៉ាងលម្អិត។

យើងថែទាំគ្រប់យ៉ាងដោយការយកចិត្តទុកដាក់ និងមានរបៀប អ្នកដែលកំពុងសម្រេចចិត្តថាតើនឹងទៅពិនិត្យជាមួយគ្រូពេទ្យដើម្បីសុំការប្រឹក្សា អាចកាត់បន្ថយការព្រួយបារម្ភបានច្រើន។ កុំភ្លេចថា “មហារីកដោះ” កាន់តែឃើញគ្រូពេទ្យឆាប់ ព្យាបាលឆាប់ ការជឿជាក់នឹងត្រឡប់មកវិញឆាប់

ព្យាបាល “មហារីកសួតទឹកដោះ” ក្រោយពីការព្យាបាល ការជឿជាក់នឹងត្រឡប់មកវិញ