រោគសញ្ញាខ្មងងងឹត មិនច្បាស់ គឺជារឿងដែលឃើញបានញឹកញាប់កើតឡើងបន្ថែមឡើងក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន។ កត្តាដែលបង្ករឲ្យមានរោគសញ្ញាទាំងនេះមានច្រើនប្រភេទ និងមានមូលហេតុចេញពីជំងឺជាច្រើនដែលស្មុគស្មាញ។ រោគសញ្ញាខ្មងចែកចេញជាពីរប្រភេទគឺ
- រោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់ (Dizziness) មានន័យទូលំទូលាយចាប់ពីរោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់រហូតដល់រោគសញ្ញាខ្មងងងឹត ខ្មងខ្លួន ដែលជារឿងមិនច្បាស់លាស់ កើតឡើងពីជំងឺផ្សេងៗដូចជា ជំងឺប្រព័ន្ធឈាមឈរជុំវិញរាងកាយ ជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ សភាពឈាមតិចជាដើម
- រោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិល (Vertigo) មានន័យជារឿងខ្មងខ្លួនដែលមានអារម្មណ៍បង្វិលឬរំញ័រតែប៉ុណ្ណោះ
បើអ្នកជំងឺមកជាមួយរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួន មន្ទីរពេទ្យត្រូវសួរព័ត៌មានប្រវត្តិឲ្យច្បាស់ថា រោគសញ្ញាដែលអ្នកជំងឺមានន័យដល់គឺអ្វី ព្រោះនៅក្នុងអ្នកជំងឺខ្លះអាចមានន័យដល់រោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់ (Dizziness) ឬអាចមានន័យដល់រោគសញ្ញាខ្មងងងឹតដូចជាការមើលមិនច្បាស់ដូចជាកំពុងនឹងស្លាប់ រហូតដល់រោគសញ្ញាឈឺដែលកើតឡើងពីសម្ពាធផ្លូវចិត្ត ដែលធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺមានរោគសញ្ញាឈឺរុំខ្លួនជុំវិញក្បាលក៏អាចប្រើពាក្យថាខ្មងខ្លួនបានដែរ
អ្នកជំងឺដែលមានរោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់ភាគច្រើននឹងមានរោគសញ្ញាខ្មងស្រាល ឬធ្ងន់ខ្មង មិនមានអារម្មណ៍បង្វិលទេ។ រោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់នេះអាចកើតឡើងពីមូលហេតុជាច្រើនដូចជា សម្ពាធឈាមធ្លាក់នៅពេលឈរឡើង (Postural Hypotension) អ្នកជំងឺដែលមានរោគសញ្ញាដូចជាកំពុងនឹងស្លាប់ (Near Syncope) អ្នកដែលមានសភាពដកដង្ហើមលឿនជាងធម្មតា (Hyperventilation) សម្រាប់អ្នកចាស់ដែលមកជាមួយរោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់ភាគច្រើនកើតឡើងពីកំហុសប្រសាទអារម្មណ៍ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការរក្សាសមតុល្យជាច្រើនរួមគ្នាដែលហៅថា Multiple Sensory Deficits រួមមាន ការមើលថយចុះ ប្រសាទត្រចៀកមិនល្អ និងកំហុសក្នុងការទទួលស្គាល់អាកប្បកិរិយា (Proprioception) អ្នកជំងឺទាំងនេះភាគច្រើននឹងមានរោគសញ្ញាខ្មងមិនច្បាស់ពិសេសពេលដើរ ឬរក្សាសមតុល្យ
រោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិល ឬខ្មងងងឹត (Vertigo) គឺជារោគសញ្ញាដែលកើតឡើងដោយសារតែដំណើរការទទួលស្គាល់អំពីចលនារបស់រាងកាយមានកំហុស។ អាចជាអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងមានចលនាដែលមិនធម្មតា ឬមានអារម្មណ៍ថាបរិយាកាសជុំវិញមិនធម្មតា។ ជាទូទៅអ្នកជំងឺភាគច្រើននឹងពណ៌នាថាមានការមើលឃើញវត្ថុជុំវិញឈរបង្វិល ឬខ្លួនឯងបង្វិលជុំវិញ។ ពេលខ្លះនឹងមានអារម្មណ៍រំញ័រដូចជាកំពុងនៅលើទូក មានរោគសញ្ញាខ្មងងងឹត និងឃើញដីឬដំបូលបង្វិល ឬអ្វីដែលយើងហៅថារោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិល។ ភាគច្រើនជារយៈពេលខ្លីពេលមានចលនាក្បាល (កោង-លើក បង្វិលឆ្វេង-ស្តាំ) អាចមានរោគសញ្ញាឈឺចុកឈឺជម្ងឺរួមជាមួយ ពេលកែត្រចៀកឲ្យត្រង់ឬគេងស្ងាត់ៗនឹងមានអារម្មណ៍ល្អឡើង។ អ្នកជំងឺខ្លះអាចមានរោគសញ្ញាដើរប្រហែលភ្នែករញ្ជួយរួមជាមួយ ឬរោគសញ្ញាខ្មងងងឹតខ្លាំងរហូតមិនអាចអង្គុយ ឬដើរបាន
មូលហេតុនៃរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួន
មូលហេតុនៃកំហុសនេះអាចកើតឡើងចាប់ពីកំហុសប្រព័ន្ធរក្សាសមតុល្យផ្នែកចុងក្រោយ (ត្រចៀកខាងក្នុង និងសរសៃប្រសាទរក្សាសមតុល្យ) ឬប្រព័ន្ធរក្សាសមតុល្យនៅប្រព័ន្ធប្រសាទកណ្តាល
- ថ្មកាល់ស្យូមនៅត្រចៀកខាងក្នុងផ្លាស់ទី ឬខ្មងខ្លួនពេលប្ដូរទីតាំង (Benign Paroxysmal Positioning Vertigo: BPPV) ជាជំងឺដែលបង្កឲ្យមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិលដែលឃើញញឹកញាប់បំផុត។ ជំងឺនេះកើតឡើងពីការខូចខាតនៃត្រចៀកខាងក្នុង ដែលឃើញច្រើននៅអ្នកចាស់។ រោគសញ្ញាពិសេសរបស់ជំងឺនេះគឺខ្មងខ្លួនបង្វិលដែលកើតឡើងភ្លាមៗពេលប្ដូរទីតាំងក្បាល ដូចជា ពេលកំពុងចុះគេង ឬកើនពីគេង កំពុងមើលលើ កំពុងកោងយកវត្ថុ។ រោគសញ្ញាធម្មតានឹងមានរយៈពេលខ្លី គ្រាន់តែប៉ុន្មានវិនាទីពេលចលនាក្បាល ហើយរោគសញ្ញានឹងធ្លាក់ចុះ។ អ្នកជំងឺជំងឺនេះមិនមានរោគសញ្ញាខ្មងត្រចៀក មិនមានការបាត់បង់ការស្តាប់ ឬសំឡេងមិនធម្មតានៅត្រចៀក (លើកលែងតែអ្នកជំងឺមានជំងឺត្រចៀកមុន) រួមទាំងមិនមានរោគសញ្ញាប្រព័ន្ធប្រសាទដូចជាខ្នងដៃជើងដុះ ឬខ្សោយ
- ទឹកនៅត្រចៀកខាងក្នុងមិនធម្មតា ឬជំងឺទឹកនៅត្រចៀកមិនស្មើគ្នា ជាជំងឺដែលកើតឡើងពីកំហុសនៅត្រចៀកខាងក្នុង ដែលមិនទាន់ដឹងមូលហេតុច្បាស់ ប៉ុន្តែឃើញថារោគសញ្ញារបស់ជំងឺនេះបណ្តាលមកពីកំហុសទឹកនៅក្នុងត្រចៀកខាងក្នុង ដែលធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិលយ៉ាងខ្លាំង រួមជាមួយមានរោគសញ្ញាឈឺចុកឈឺជម្ងឺ និងបាត់បង់សមតុល្យរាងកាយ ធ្វើឲ្យដើរប្រហែល ឬធ្លាក់បានងាយ។ រោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនដែលកើតឡើងពីជំងឺនេះអាចមានរយៈពេលពីនាទីដល់ម៉ោងច្រើន។ នៅពេលមានរោគសញ្ញា អ្នកជំងឺគួរតែស្ងៀមស្ងាត់ មិនចលនាក្បាល ព្រោះអាចធ្វើឲ្យរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនកើនឡើង។ លើសពីនេះ អ្នកជំងឺអាចមានការស្តាប់ថយចុះ និងមានសំឡេងរំខាននៅត្រចៀក ពេលខ្លះអាចមានរោគសញ្ញាខ្មងត្រចៀកផងដែរ
- មូលហេតុផ្សេងៗ
- ការរលាកត្រចៀកខាងក្នុង (Labyrinthitis) កើតឡើងពីការរលាកដោយមេរោគវីរុស។ អ្នកជំងឺភាគច្រើនមានប្រវត្តិជំងឺត្រង់ច្រមុះ ឬប្រព័ន្ធដង្ហើមរលាកមុន។ ប្រសិនបើមេរោគវីរុសឆ្លងទៅត្រចៀកខាងក្នុង និងសរសៃប្រសាទ នឹងបង្កការរលាក ធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនធ្ងន់ និងមានរយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ។ អ្នកជំងឺភាគច្រើនមានការស្តាប់ធម្មតា ប៉ុន្តែប្រសិនបើជារលាកដែលបង្កឡើងដោយមេរោគបាក់តេរី ដែលភាគច្រើនឃើញនៅអ្នកជំងឺដែលមានប្រវត្តិជំងឺរលាកត្រចៀកកណ្តាល ជំងឺត្រចៀកមានទឹក ហើយឆ្លងទៅត្រចៀកខាងក្នុង រោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកជំងឺភាគច្រើនមានរោគសញ្ញាបាត់បង់ការស្តាប់រួមជាមួយ
- ជំងឺកោសិកាប្រសាទរក្សាសមតុល្យ ឬសរសៃប្រសាទស្តាប់ (Acoustic Neuroma) អ្នកជំងឺនឹងមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនរួមជាមួយការស្តាប់ថយចុះ។ ខ្លះអាចមានសំឡេងរំខាននៅត្រចៀក។ សម្រាប់អ្នកជំងឺដែលមានកោសិកាធំ និងមិនទទួលការព្យាបាល អ្នកជំងឺអាចមានរោគសញ្ញាខូចខាតមុខផ្នែកនោះ ដូចជាខូចសាច់ដុំមុខ ដើរប្រហែល ឬរោគសញ្ញាផ្នែកខួរក្បាលផ្សេងៗ ដោយសារតែកោសិកាបង្ករនេះចុះសំពាធលើខួរក្បាល
- ជំងឺសរសៃប្រសាទរក្សាសមតុល្យក្នុងត្រចៀករលាក (Vestibular Neuronitis) បង្កឲ្យមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនធ្ងន់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃដល់សប្តាហ៍ ប៉ុន្តែមិនប៉ះពាល់ដល់ការស្តាប់។ អ្នកជំងឺនៅតែស្តាប់បានធម្មតា
- ឆ្អឹងក្បាលបែក (Temporal Bone Fracture)
- ឈាមទៅផ្គត់ផ្គង់ខួរក្បាលមិនគ្រប់គ្រាន់ (Vertebra-Basilar Insufficiency)
រោគសញ្ញាផ្សេងទៀតដែលឃើញបានពីការខ្មងខ្លួន
- ឈឺចុកឈឺជម្ងឺ ក្អក ទឹកមុខ ទឹកភ្នែកហូរ
- មុខស្រស់ស
- សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់
- ឈឺក្បាលខ្មង
ការព្យាបាលរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិល
- ព្យាយាមកុំគេងលើដី ប៉ុន្តិក្នុងការគេងអោយដាក់ក្បាលឡើងខ្ពស់បន្តិច នឹងជួយបន្ថយរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិលបានល្អជាង
- ពេលចាប់ផ្តើមមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិល ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន និងចលនាឲ្យយឺត ដើម្បីការពារការធ្លាក់
- ជៀសវាងទិដ្ឋភាពដែលបង្កឲ្យមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនពេលមានរោគសញ្ញា ដូចជា ការបង្វិលក្បាលលឿន ការប្ដូរទីតាំងឲ្យរហ័ស ការកោងក្បាល ឬបង្វិលពេញលេញ
- កាត់បន្ថយបរិមាណឬបោះបង់ការជក់បារី ផឹកកាហ្វេ
- ជៀសវាងកត្តាដែលបង្កឲ្យមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួន ដូចជា សំពាធផ្លូវចិត្ត ការព្រួយបារម្ភ សារធាតុបង្ករោគផ្សេងៗ និងការសម្រាកមិនគ្រប់គ្រាន់
- មិនគួរនៅក្នុងស្ថានភាពដែលមានហានិភ័យចំពោះការកើតហេតុអាក្រក់ ដូចជា ការបើកបរ នៅពេលមានរោគសញ្ញា ការឡើងលើកំពូលខ្ពស់
បើមានរោគសញ្ញាទាំងនេះគួរតែទៅពេទ្យសម្រាប់ពិនិត្យបន្ថែម
- ឈឺចុកឈឺជម្ងឺ ឬក្អកកើនឡើង
- មានសភាពខ្វះទឹកមធ្យម ឬធ្ងន់
- មានសភាពខ្វះស្មារតី
- រោគសញ្ញាមិនប្រសើរឡើងក្នុងរយៈពេល 1 សប្តាហ៍
- មានរោគសញ្ញាញឹកញាប់ ឬធ្ងន់
ដោយវេជ្ជបណ្ឌិតនឹងពិចារណាការព្យាបាលទៅតាមមូលហេតុដែលបង្ករឲ្យមានរោគសញ្ញាខ្មងខ្លួនបង្វិល ដែលវិធីសាស្រ្តព្យាបាលនឹងខុសគ្នា។ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងពិចារណាវិធីសាស្រ្តព្យាបាលដែលសមស្របសម្រាប់អ្នកជំងឺនីមួយៗ
