ในอดีต ‘โรคข้อเข่าเสื่อม’ เป็นโรคที่พบมากเฉพาะในผู้สูงอายุ แต่ในปัจจุบันผู้ที่อยู่ในวัยทำงานและวัยกลางคนก็เริ่มเป็นโรคนี้กันมากขึ้น โดยโรคข้อเข่ามักเกิดจากกระดูกอ่อนของข้อเข่ามีการสึกหรอ หรือมีการเสื่อมสภาพจนโครงสร้างเปลี่ยนไป ซึ่งจำเป็นต้องรีบรักษา เพราะหากปล่อยทิ้งไว้จนไม่สามารถรักษาได้ด้วยการปรับพฤติกรรม การทำกายภาพบำบัด หรือรักษาด้วยยาแล้ว ก็อาจจำเป็นต้องใช้การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเข้ามาช่วย ซึ่ง ‘การผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์’ นับเป็นทางเลือกหนึ่งที่ช่วยให้การผ่าตัดมีความแม่นยำมากขึ้น โดยเฉพาะในกรณีที่โรคมีความซับซ้อน
การผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เป็นการรักษาอาการข้อเข่าเสื่อมที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดอย่างหนึ่ง ซึ่งการนำหุ่นยนต์มาใช้ในขณะผ่าตัดนั้น หุ่นยนต์จะทำการสร้างภาพ 3 มิติของข้อเข่าและส่งผ่านมาทางจอมอนิเตอร์แทนการใช้ภาพ X-Ray ทั่วไป ทำให้ศัลยแพทย์เห็นตำแหน่งและองศาต่างๆ ของข้อเข่าได้แบบ Real-time ช่วยให้แพทย์ผ่าตัดได้ตรงตามลักษณะทางกายวิภาคของผู้ป่วยรายนั้นๆ แบบเฉพาะเจาะจงในทันที เป็นการเพิ่มความแม่นยำในระหว่างการผ่าตัด หากขาของผู้ป่วยขยับแม้เพียงเล็กน้อย หุ่นยนต์จะรับรู้และปรับตำแหน่งให้เข้าที่ทันที ความแม่นยำนี้ยังช่วยให้แผลผ่าตัดมีขนาดเล็กลง และลดผลกระทบบริเวณเส้นเอ็นรวมถึงเนื้อเยื่อรอบข้อเข่า ทำให้ตั้งแต่วันแรกหลังผ่าตัดเสร็จผู้ป่วยจะสามารถงอเข่าได้ใกล้เคียงกับการงอเข่าตามปกติ และกลับมาทำกิจกรรมต่างๆ ได้เป็นปกติอีกครั้งในไม่ช้า
ความแตกต่างระหว่างการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมแบบเดิม กับการผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์
- การผ่าตัดข้อเข่าเทียมแบบเดิม เป็นการผ่าตัดเพื่อนำกระดูกส่วนที่เสื่อมออกไป แล้วทดแทนด้วยโลหะสังเคราะห์ ซึ่งต้องอาศัยความเชี่ยวชาญของแพทย์เป็นหลัก จึงมีข้อจำกัดในเรื่องของความแม่นยำในขณะผ่าตัดที่อาจทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถใช้ข้อเข่าได้เหมือนปกติเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์
- การผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์ เป็นการผ่าตัดที่มีความแม่นยำในการวางตำแหน่งข้อเข่าเทียมสูง ช่วยลดความผิดพลาด แต่ยังต้องควบคุมการผ่าตัดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญที่ผ่านการฝึกอบรบในการควบคุมการใช้หุ่นยนต์มาโดยเฉพาะ จึงช่วยให้สามารถตัดกระดูกและจัดสมดุลภายในข้อต่อหัวเข่าได้อย่างเหมาะสม และยังช่วยลดระยะเวลาในการผ่าตัดและการพักฟื้นที่สั้นลงอีกด้วย
ข้อดีของการผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์
- มีความแม่นยำสูง ช่วยลดความผิดพลาดในขณะผ่าตัด (Human error)
- ลดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นในระหว่างผ่าตัดและหลังผ่าตัด
- เพิ่มความปลอดภัยในการผ่าตัด เนื่องจากศัลยแพทย์สามารถเห็นภาพข้อเข่าได้ชัดเจนมากขึ้นและแบบทันทีทันใด จึงลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นโดยรอบบริเวณที่ผ่าตัดได้ดี
- ขนาดของแผลผ่าตัดเล็กลง เสียเลือดน้อยลง อาการปวดหลังผ่าตัดน้อยลง
- ลดระยะเวลาในการพักฟื้น บางรายใช้เวลาเพียง 1 วันหลังผ่าตัด ก็สามารถยืนหรือเดินได้แล้ว
- ข้อเข่าเทียมได้รับการปรับตำแหน่งให้สมดุลและเข้ากับตัวผู้ป่วยมากขึ้น ผู้ป่วยจึงสามารถกลับมาทำกิจกรรมต่างๆ ได้เหมือนก่อนป่วย และลดโอกาสปวดเข่าเรื้อรังได้
- ยืดอายุการใช้งานข้อเข่าเทียมให้ยาวนานขึ้น
การดูแลผู้ป่วยหลังผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์
เบื้องต้น ผู้ป่วยควรเข้ารับการฟื้นฟูร่างกายตามคำแนะนำของแพทย์ ซึ่งปกติจะใช้เวลาพักฟื้นที่โรงพยาบาลประมาณ 1-3 วัน โดยนักกายภาพบำบัดจะเข้ามาดูแล ช่วยเหลือ และให้ผู้ป่วยฝึกทำกายภาพบำบัดเพื่อออกกำลังขาและหัวเข่าอย่างถูกต้อง เป็นการเสริมสร้างความแข็งแรงและฟื้นฟูหัวเข่าได้เป็นอย่างดี ทั้งนี้ในระหว่างพักฟื้น ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสแผลผ่าตัด ป้องกันไม่ให้แผลถูกน้ำ และห้ามแกะแผ่นปิดแผลออกเองหากแพทย์ยังไม่อนุญาต
หากปฏิบัติตัวได้อย่างถูกต้องเหมาะสม ผู้ป่วยจะสามารถกลับมาทำกิจกรรมต่างๆ ได้ตามลำดับ ดังนี้
- หลังผ่าตัด 2 สัปดาห์ กลับมาขับรถได้ตามปกติ
- หลังผ่าตัด 3-4 สัปดาห์ ทำกิจวัตรประจำวันต่างๆ ได้
- หลังผ่าตัด 6-8 สัปดาห์ เล่นกีฬาเบาๆ ได้
ทั้งนี้ผู้ป่วยแต่ละรายจะมีระยะเวลาในการพักฟื้นแตกต่างกัน จึงควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพื่อการฟื้นฟูที่รวดเร็วและลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆ
นพ. พิชัย เลิศวัฒนาเสรี
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคกระดูกและข้อ
ศูนย์กล้ามเนื้อ กระดูกและข้อ โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์
