ไขปัญหาไซนัสอักเสบด้วยความสำเร็จนวัตกรรมการรักษาแห่งอนาคต
Innovative Full House FESS
นวัตกรรมการผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง…สู่คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยไซนัสอักเสบเรื้อรังดีขึ้น
ไซนัสคืออะไร ร่างกายมีไซนัสไว้ทำไม
ไซนัสคือโพรงอากาศที่อยู่รอบข้างโพรงจมูกซึ่งมีอยู่ด้วยกันสี่คู่ ได้แก่ ไซนัสที่แก้ม (maxillary sinus)ไซนัสที่หัวตา (ethnocide sinus) ไซนัสที่หน้าผาก (frontal sinus) และไซนัสที่ฐานสมองส่วนหลัง (sphenoid sinus) ไซนัสทั้งหมดมีรูระบายมาเปิดในจมูก ดังนั้นน้ำมูกที่ผลิตขึ้นภายในไซนัสจะเคลื่อนที่ออกมาทางรูระบายเหล่านี้โดยการทำงานของเซลขนที่มีอยู่ที่เยื่อไซนัส ทำให้ไซนัสไม่มีน้ำมูกขังไม่มีหนองขังและไม่เกิดโรค การที่ไซนัสเป็นโพรงอากาศนี้จะช่วยให้กระโหลกศึรษะมีน้ำหนักเบาและทำให้เสียงพูดของเรามีเสียงที่ก้องกังวาน
ไซนัสอักเสบได้อย่างไร อันตรายหรือไม่
หากร่างกายรับเชื้อโรคเข้ามาในร่างกายประกอบกับผู้ป่วยมีการอุดตันของรูระบายไซนัส หรือมีน้ำมูกที่ผลิตขึ้นมาในไซนัสเหนียวข้นมากและเซลขนทำงานได้ไม่ดีไม่สามารถระบายเชื้อโรคและหนองออกจากไซนัสได้ ไซนัสก็จะเกิดการอักเสบทำให้ผู้ป่วยมีอาการบวมคัดแน่นจมูก มีน้ำมูกเหนียวในจมูกหรือไหลลงคอ ได้กลิ่นลดลง และปวดตามใบหน้า การอักเสบเช่นนี้เรียกว่าเกิดไซนัสอักเสบแบบเฉียบพลันซึ่งเป็นการอักเสบไม่เรื้อรัง หากผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ดีก็จะหายเป็นปกติ แต่เนื่องจากไซนัสมีตำแหน่งอยู่ตืดกับตาและสมอง ดังนั้นจึงมีผู้ป่วยส่วนน้อยกลุ่มหนึ่งเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงได้ ทำให้หนองในไซนัสเข้าไปในตาทำให้ตาโปน เห็นภาพซ้อน กลอกตาไม่ได้และตาบอด หรือหนองในไซนัสอาจลุกลามเข้าสมองเกิดความพิการและเสียชีวิต กรณีที่ไซนัสอักเสบมีอาการเป็นอยู่นานกว่าสามเดือนเราจัดว่าผู้ป่วยเป็นไซนัสอักเสบเรื้อรัง ปัจจุบันมีงานวิจัยตีพิมพ์ออกมามากขึ้นเรื่อยๆว่าไซนัสอักเสบเรื้อรังคือการอักเสบเรื้อรัง (chronic inflammation) ไม่ใช่การติดเชื้อเรื้อรัง (chronic infection) หากผู้ป่วยเป็นไซนัสอักเสบเรื้อรังที่มีการอักเสบเกิดจากอีโอสิโนฟิล (eosinophilic rhinosinusitis) นั้นการอักเสบเกิดขึ้นจากเยื่อบุไซนัสเองโดยอาจเป็นผลมาจากหลายสาเหตุเช่นการแพ้เชื้อราในอากาศ สารพิษจากแบคทีเรีย (staphylococcus enterotoxin B) หรือปฏิกริยาตอบสนองที่ผิดปกติต่อแอสไพริน ผลสืบเนื่องที่ตามมาของดซนัสอักเสบเรื้อรังคือผู้ป่วยอาจมีโรคหืดร่วม มีอาการหอบ สูญเสียการรับกลิ่น หรือมีริดสีดวงจมูกเป็นก้อนในจมูก
ไซนัสอักเสบเรื้อรังกินยาปฏิชีวนะมาหลายขนานทำไมยังไม่หาย
แนวทางการรักษาที่มีมาแต่เดิมสำหรับไซนัสอักเสบเรื้อรังคือแพทย์จะให้ยาปฏิชีวนะที่ออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียก่อโรคแพทย์อาจเก็บหนองไปตรวจเพื่อให้ทราบว่าแบคทีเรียก่อโรคเป็นชนิดใดตอบสนองดีต่อยาตัวใดแต่ผู้ป่วยจำนวนมากก็ยังไม่ดีขึ้นแม้จะได้รับยาที่สามารถฆ่าเชื้อโรคได้ดีก็ตามทั้งนี้เป็นเพราะไซนัสอักเสบเรื้อรังไม่ใช่การติดเชื้อเรื้อรัง
ไซนัสอักเสบเรื้อรังพ่นยามาตั้งนานทำไมยังไม่หาย
ยาพ่นสเตียรอยด์ออกฤทธิ์เฉพาะที่สามารถลดการอักเสบได้ดีและยาพ่นรุ่นใหม่มีความปลอดภัยไม่มีผลข้างเคียงต่อร่างกาย อย่างไรก็ตามงานวิจัยพบว่าการพ่นยานั้นไม่สามารถทำให้ยาเข้าไปถึงโพรงไซนัสได้ งานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Cochrane review พบว่ายาสเตียรอยด์ที่ออกฤทธิ์เฉพาะที่จะได้ผลดีก็ต่อเมื่อยาสามารถเข้าถึงโพรงไซนัสได้
ไซนัสอักเสบเรื้อรังผ่าตัดไซนัสมาแล้วทำไมไม่หาย
การที่ผู้ป่วยรักษาด้วยยาเต็มที่แล้วยังไม่ดีขึ้นผู้ป่วยจำเป็นต้องรับการผ่าตัด การผ่าตัดในยุคแรกเป็นการระบายหนองออกจากโพรงไซนัส แต่การผ่าตัดในยุคต่อมามุ่งหวังจะผ่าตัดแก้ไขการอุดตันของรูระบายไซนัสเพื่อให้ไซนัสกลับมาทำงานได้ปกติ อย่างไรก็ตามไซนัสอักเสบเรื้อรังจากอีโอสิโนฟิลไม่ได้เกิดจากการอุดตันของรูระบายไซนัสดังนั้นผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงยังคงมีริดสีดวงจมูก อาจหอบเหนื่อย มีมูกเหนียวข้นไหลลงคอ มีอาการคัดแน่นจมูกและจมูกไม่ได้กลิ่น แม้จะได้รับการผ่าตัดมาแล้วก็ตาม
นวัตกรรมการผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง Innovative Full House FESS
ไม่นานมานี้วารสาร international forum of allergy and rhinology ได้ตีพิมพ์งานวิจัยซึ่งชี้ให้เห็นว่าจากความรู้ความเข้าใจใหม่เรื่องไซนัสอักเสบเรื้อรังเหล่านี้ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงเทคนิคการผ่าตัดไซนัส โดยการผ่าตัดไซนัสสำหรับไซนัสอักเสบเรื้อรังที่มีการอักเสบเกิดจากอีโอสิโนฟิลนั้นไม่ควรเป็นการแก้ไขรูระบายไซนัสอุดตันอย่างแนวคิดเดิม และได้เกิดนวัตกรรมการผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง Innovative Full House FESS ซึ่งแพทย์จะผ่าตัดโพรงไซนัสไม่เพียงให้ไซนัสทั้งหมดเชื่อมต่อกับจมูกแต่ยังทำให้ไซนัสต่างๆทั้งสี่คู่เปิดกว้างเชื่อมโยงถึงกัน ดังนั้นจึงไม่มีมูกเหนียวตกค้าง ไม่มีหนองขัง ไม่มีเชื้อราซ่อนเร้นที่เอาออกไม่หมด ไม่ต้องผ่าตัดใหม่ซ้ำแล้วซ้ำอีก ยาสเตียรอยด์ที่ออกฤทธิ์เฉพาะที่และการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือก็จะสามารถเข้าถึงเยื่อบุไซนัสได้ดีสามารถลดการอักเสบได้โดยตรงและล้างมูกเหนียวในโพรงไซนัสออกได้หมด
นวัตกรรมนี้รวมถึงเทคโนโลยีของกล้องเอนโดสโคปซึ่งได้รับการพัฒนาไปอย่างมากทั้งคุณภาพความคมชัดของกล้องที่คมชัดเหมือนดูโทรทัศน์ความละเอียดสูงระบบ High-Definition Television (HDTV) และเครื่องมือผ่าตัดที่ไม่ทำอันตรายต่อเนื้อเยื่อปกติเช่น thru cutting forceps และ microdebrider ทำให้เยื่อจมูกไม่มีแผล ตลอดจนการใช้ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์นำทางระหว่างการผ่าตัด (image-guided surgery) เสมือนการใช้นาวิเกเตอร์นำทางในการขับรถทำให้แพทย์ไม่หลงทางเพื่อลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด ส่งผลให้ผู้ป่วยหลังผ่าตัดด้วยนวตกรรมนี้ไม่ต้องทรมานกับการใส่วัสดุห้ามเลือดหลังผ่าตัดจนคัดแน่นอยู่ในจมูกหายใจไม่ได้รวมทั้งไม่ต้องเจ็บปวดเวลาแพทย์นัดผู้ป่วยมาเอาวัสดุห้ามเลือดออกจากจมูกอย่างสมัยก่อน
เทคนิคใหม่และเทคโนโลยีใหม่…สู่คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยที่ดีขึ้น
ผู้ป่วยรายหนึ่งคัดแน่นจมูกทั้งสองข้างและหอบมากว่าสิบปี จมูกไม่เคยรับรู้กลิ่นใดๆได้เลย บางครั้งเขาก็กังวลว่าหากแกสรั่วแล้วการที่เขาไม่ได้กลิ่นแกสจะเป็นอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินของเขาขนาดไหน นอกจากมูกเหนียวที่ไหลลงคอแล้วเขายังไอและเป็นหืด การที่มีไซนัสอักเสบเรื้อรังทำให้ควบคุมอาการหืดไม่ได้ พ่นยาหอบแล้วไม่ได้ผล หลังจากที่กินยาแล้วไม่ดีขึ้นแพทย์แนะนำให้เขาผ่าตัดไซนัสแต่หลังจากผ่าตัดไซนัสครั้งแรกด้วยเทคนิคเก่าแล้วเขาก็ยังคัดแน่นจมูกอยู่มากยังมีน้ำมูกเหนียวและไม่ได้กลิ่นเหมือนเดิม การไปตรวจหลังผ่าตัดพบว่าเกิดพังผืดระหว่างผนังกั้นจมูกกับด้านข้างจมูกของเขาทั้งสองข้าง รวมทั้งมีริดสีดวงจมูกขึ้นใหม่ ยาพ่นจมูกที่ได้รับไม่สามารถพ่นผ่านพังผืดแผลเป็นเข้าไปถึงไซนัสที่มีโรคได้ ในที่สุดเขาต้องรับการผ่าตัดครั้งที่สองโดยครั้งนี้เป็นการผ่าตัดด้วยนวัตกรรมการผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง Innovative Full House FESS แพทย์ผ่าตัดพังผืดออก เปิดไซนัสของเขาให้กว้างและป้องกันการเกิดพังผืดโดยการใช้ซิลิโคนอ่อนจากนั้นเขาล้างจมูกด้วยน้ำเกลือผสมยา ทุกวันนี้เขาหายใจได้โล่งและได้กลิ่นดี พร้อมทั้งอาการหอบที่ดีขึ้นตามไปด้วย ทำให้เขาสามารถลดยารับประทานสำหรับควบคุมอาการหืดของเขาลงได้ ปัจจุบันเขายังต้องดูแลไซนัสของเขาอยู่แต่ก็มักใช้การล้างจมูกด้วยยาเป็นหลักไม่ใช่ยารับประทาน ดังนั้นเขาจึงไม่ต้องวิตกกังวลกับผลข้างเคียงต่อตับและไตอันเกิดจากการรับประทานยาเป็นเวลานานๆ ด้วยเทคนิคใหม่และเทคโนโลยีใหม่นี้เอง…คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยไซนัสอักเสบเรื้อรังจึงดีขึ้น
ผศ. ดร.นพ. กรเกียรติ์ สนิทวงศ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโสต ศอ นาสิกวิทยา
ศูนย์หู คอ จมูก โรงพยาบาลพญาไท 1
