ต่อมทอนซิล และ ต่อมอะดีนอยด์ อาจเป็นชื่อที่หลายคนคุ้นหู โดยเฉพาะในเด็กที่มักมีปัญหาอักเสบบ่อย ๆ จนทำให้เกิดอาการไม่สบายอย่างต่อเนื่อง บทความนี้จะพาคุณมาทำความรู้จักหน้าที่ ปัญหาที่พบบ่อย และแนวทางการรักษาหรือผ่าตัดอย่างเหมาะสมจากแพทย์เฉพาะทาง
Q : ต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์ คืออะไร
A : ทั้งสองต่อมคือเนื้อเยื่อต่อมน้ำเหลืองที่ภายในประกอบด้วยเม็ดเลือดขาวหลายชนิด ซึ่งต่อมทอนซิลสามารถสังเกตเห็นได้ อยู่ในภายในช่องคอทั้งสองข้างและต่อมอดีนอยด์จะอยู่ด้านหลังโพรงจมูกเหนือขึ้นไปจากต่อมทอนซิล ไม่สามารถมองเห็นได้จากทางช่องปาก
Q : ต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์ ทำหน้าที่อะไร
A : มีหน้าที่ในการดักจับและกำจัดเชื้อโรคต่างๆ ที่จะเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจและทางเดินอาหารผ่านทางการหายใจและการรับประทาน
Q : ปัญหาที่พบบ่อยของต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์
A : คือ การอักเสบและการติดเชื้อจากเชื้อไวรัสและแบคทีเรียซึ่งอาจเกิดได้ทั้งภาวะเขียนพลันหรือเรื้อรัง และอีกปัญหาที่พบได้บ่อยคือภาวะต่อมทอนซิลและต่อมอดีนอยด์โตเรื้อรังซึ่งเป็นภาวะที่พบได้บ่อยโดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็ก อาจทำให้เกิดการหายใจ การกลืนและการนอนหลับผิดปกติ
Q : อาการอักเสบของต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์
A : ต่อมทอนซิล
- มีไข้ เจ็บบริเวณช่องคอข้างเดียวหรือสองข้างก็ได้ บางครั้งอาจมีอาการเจ็บร้าวไปที่หูด้วย
- กลืนเจ็บ กลืนลำบาก รับประทานอาหารได้น้อย
- ต่อมทอนซิลโต แดงกว่าปกติ หรือมีความขาวหรือเหลือง
- เจ็บคอเรื้อรัง มีกลิ่นปาก
- ต่อมน้ำเหลืองที่คอโต
A : ต่อมอะดีนอยด์
- มีน้ำมูกไหลหรือไอเรื้อรัง หรือเป็นๆหายๆ
- เจ็บหู หูชั้นกลางอักเสบเป็นๆหายๆ หรือ
- หายใจทางปากแทนทางจมูกเป็นส่วนใหญ่
- นอนกรนเสียงดัง หรือนอนกรนเป็นประจำ (มากกว่า 3 วันต่อสัปดาห์)
Q : ต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์ เมื่อเกิดการติดเชื้อและอักเสบเรื้อรัง
A : เมื่อเกิดการอักเสบหรือการติดเชื้อ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจและรักษาอย่างเหมาะสม อาจรักษาโดยวิธีประคับประคอง (Conservative Treatment) ด้วยยาลดไข้ ยาบรรเทาอาการเจ็บปวด และการให้สารน้ำทดแทนเมื่อทานได้น้อย ร่วมกับการใช้ยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม
Q : เกณฑ์การผ่าตัดต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์
A : ปัจจุบันเกณฑ์การผ่าตัดต่อมทอนซิลและต่อมอดีนอยด์แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มโรค ดังนี้คือ
1.การอักเสบหรือการติดเชื้อบ่อยๆหรือเรื้อรัง
2.การอุดกั้นทางเดินหายใจและทางเดินอาหารจากภาวะต่อมทอนซิลและอดีนอยด์โต เช่นภาวะนอนกรน หยุดหายใจขณะนอนหลับและ
3.เมื่อสงสัยโรคมะเร็งต่อมทอนซิลและต่อมอดีนอยด์
Q : การผ่าตัดต่อมทอนซิล และต่อมอะดีนอยด์ มีผลกระทบหรือไม่
A : แม้ว่าต่อมทอนซิลและต่อมอดีนอยด์จะเป็นอวัยวะที่มีหน้าที่เกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย แต่มีผลการศึกษาพบว่าการผ่าตัดต่อมทั้งสองออกแล้วร่างกายยังสามารถป้องกันเชื้อโรคต่างๆ ที่เข้าสู่ร่างกายได้ตามปกติ ไม่ทำให้ติดเชื้อเพิ่มขึ้น
เด็กในวัยเจริญเติบโตมีแนวโน้มเกิดการอักเสบของต่อมทอนซิลและต่อมอะดีนอยด์ได้บ่อยกว่าวัยอื่น ซึ่งอาจเป็นสาเหตุของภาวะนอนกรนหรือหยุดหายใจขณะหลับ และส่งผลต่อพัฒนาการด้านร่างกาย สมาธิ และการเรียนรู้ หากมีอาการผิดปกติที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การผ่าตัดต่อมทอนซิลและต่อมอะดีนอยด์อาจเป็นทางเลือกในการรักษาที่เหมาะสม โดยไม่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายบกพร่อง
หากบุตรหลานของท่านมีอาการเข้าข่ายดังกล่าว แนะนำให้เข้ารับการประเมินจากแพทย์เฉพาะทางด้านหู คอ จมูก ที่โรงพยาบาลพญาไท 2 เพื่อวางแผนการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมต่อไป
นพ.พลช ห้องทองแดง
แพทย์เฉพาะทางด้านหู คอ จมูก และรักษาภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับ
โรงพยาบาลพญาไท 2
