"ไอพีดี" ภัยร้ายใกล้ตัวลูก ป้องกันด้วยวัคซีน

โรค IPD (Invasive Pneumococcal Disease) อันตรายแค่ไหน?

โรค IPD เกิดจากเชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัส ซึ่งอาศัยอยู่บริเวณโพรงจมูกและลำคอของเด็ก ๆ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของเด็กเล็กยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ จึงทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้ออย่างรุนแรง โดยโรคที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ :

• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ: มีอาการไข้สูง ชัก ซึม คอแข็ง
• หูชั้นกลางอักเสบ: ปวดหู ร้องงอแง
• ปอดบวม: หอบเหนื่อย หายใจลำบาก
• การติดเชื้อในกระแสเลือด: อาจส่งผลต่อการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ

แม้การรักษาอาจช่วยชีวิตได้ แต่ผู้ป่วยบางรายอาจเผชิญกับความพิการถาวร เช่น สูญเสียการได้ยิน หรือสมองพิการ โรคนี้เป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของการเสียชีวิตในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี และสามารถป้องกันได้ด้วยวัคซีน

เชื้อ IPD ในประเทศไทย

ปัจจุบันทั่วโลกพบเชื้อ IPD มากกว่า 100 สายพันธุ์ โดยสายพันธุ์ที่พบบ่อยในประเทศไทย ได้แก่:

• สายพันธุ์ 19A, 15B, และ 10A สายพันธุ์เหล่านี้มีความรุนแรงและมักดื้อยา การป้องกันจึงเป็นเรื่องสำคัญ

ใครบ้างที่เป็นกลุ่มเสี่ยงต่อโรค IPD?

1. เด็กเล็ก โดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 5 ปี
   เด็กในช่วงวัยนี้มีภูมิคุ้มกันที่ยังไม่แข็งแรงเพียงพอ ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อ IPD ได้ง่าย
2. เด็กที่มีโรคประจำตัวหรือภาวะสุขภาพที่บกพร่อง
   กลุ่มเด็กที่มีปัญหาสุขภาพดังต่อไปนี้ มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรค IPD:

• • • โรคปอด เช่น หอบหืดรุนแรง
    • โรคหัวใจ
    • โรคตับ และ โรคไต
    • เบาหวาน
    • ภาวะไม่มีม้าม หรือ การทำงานของม้ามบกพร่อง
    • โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง จากสาเหตุต่าง ๆ เช่น การติดเชื้อเรื้อรังหรือการรักษาด้วยยา
    • เด็กที่เสี่ยงต่อ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ เช่น ผู้ที่มี น้ำไขสันหลังรั่ว (CSF leak) หรือใส่ ชุดประสาทหูเทียม (Cochlear Implantation)

3. ผู้ใหญ่ที่มีความเสี่ยง

• ผู้ใหญ่ที่อายุ 50 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง หรือภาวะที่ส่งผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน

วัคซีน IPD: การป้องกันที่ดีที่สุด

ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส 2 ชนิด ได้แก่:

1. ชนิดคอนจูเกต (PCV): กระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดี เหมาะสำหรับเด็กเล็กตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไป
2. ชนิดโพลีแซคคาไรด์ (PPSV): ใช้ในผู้ใหญ่ แต่ไม่เหมาะสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี

วัคซีน IPD 20 สายพันธุ์ (PCV20)

วัคซีนรุ่นใหม่ล่าสุดนี้ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรียสายพันธุ์ที่ก่อโรครุนแรงได้มากขึ้นถึง 20 สายพันธุ์ เมื่อเทียบกับวัคซีนรุ่นก่อนหน้า เช่น:

• PCV13: ครอบคลุม 13 สายพันธุ์
• PCV15: ครอบคลุม 15 สายพันธุ์

ข้อดีของวัคซีน PCV20:

1. ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรียมากขึ้น
2. พัฒนาจากวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงและปลอดภัย
3. ใช้ได้ในทุกช่วงวัย ตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไป
4. กระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ยาวนาน
5. ลดการแพร่กระจายของเชื้อในครอบครัว

คำแนะนำการฉีดวัคซีนป้องกันโรค IPD สำหรับเด็ก

เด็กเล็กจัดเป็นกลุ่มเสี่ยงที่มีโอกาสติดเชื้อนิวโมคอคคัส (IPD) ได้ง่าย โดยเฉพาะเด็กที่มีอายุน้อยมาก ยิ่งมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น

คำแนะนำจากสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย:

• แนะนำให้เด็กเล็กรับวัคซีนป้องกัน IPD ชนิดคอนจูเกต (PCV) ตั้งแต่อายุ 2 เดือน
• วัคซีนนี้ควรฉีดทั้งหมด 4 เข็ม ตามกำหนดดังนี้:
  1. เข็มแรก: อายุ 2 เดือน
  2. เข็มที่สอง: อายุ 4 เดือน
  3. เข็มที่สาม: อายุ 6 เดือน
  4. เข็มกระตุ้น: อายุ 12 เดือน

สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปีที่มีโรคประจำตัว

• หากเคยได้รับวัคซีนชนิดเก่า (PCV13 หรือ PCV15) ครบแล้ว ควรพิจารณารับวัคซีนชนิดใหม่ที่ครอบคลุม 20 สายพันธุ์ (PCV20) เพื่อเพิ่มการป้องกัน
• การตัดสินใจเกี่ยวกับการฉีดวัคซีนเพิ่มเติม ควรปรึกษาแพทย์เพื่อขอคำแนะนำที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายและความเสี่ยงของเด็ก

ข้อควรรู้เกี่ยวกับวัคซีน IPD 20 สายพันธุ์ (PCV20)

วัคซีน IPD 20 สายพันธุ์ หรือ PCV20 เป็นวัคซีนที่พัฒนาขึ้นเพื่อป้องกันโรคปอดบวมและการติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae หรือที่เรียกกันว่า “เชื้อนิวโมคอคคัส” หรือ “เชื้อ IPD” มีจุดเด่นที่สำคัญดังนี้ :

1. ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรียได้หลากหลายสายพันธุ์

• วัคซีน PCV20 ครอบคลุมเชื้อนิวโมคอคคัสถึง 20 สายพันธุ์
• ป้องกันโรคได้กว้างขวางกว่าวัคซีนรุ่นก่อนหน้า เช่น PCV13 และ PCV15

2. พัฒนามาจากวัคซีนที่มีประสบการณ์ยาวนาน

• PCV20 ได้รับการพัฒนาต่อจากวัคซีน PCV13 ซึ่งถูกใช้อย่างแพร่หลายทั่วโลกมากกว่า 20 ปี
• มีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันโรคและได้รับการยอมรับในด้านความปลอดภัย

3. เหมาะสำหรับทุกช่วงวัย

• วัคซีนนี้สามารถใช้ได้ตั้งแต่อายุ 6 สัปดาห์ขึ้นไป
• ครอบคลุมทั้งเด็กเล็กและผู้ใหญ่ รวมถึงผู้สูงอายุ

4. กระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดียิ่งขึ้น

• PCV20 เป็นวัคซีนชนิดคอนจูเกตที่มีการเพิ่มโปรตีนในโครงสร้างของวัคซีน
• ส่งผลให้สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดีและยาวนานกว่าวัคซีนชนิดโพลีแซคคาไรด์

5. ได้รับการอนุมัติสำหรับการป้องกันโรค IPD

• วัคซีนนี้ผ่านการอนุมัติจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) สำหรับการป้องกันโรค IPD และโรคติดเชื้อจากนิวโมคอคคัสในทุกกลุ่มวัย

6. ปลอดภัยและมีผลข้างเคียงเล็กน้อย

• วัคซีน PCV20 มีความปลอดภัยสูง โดยผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือ ปวด บวม หรือแดงบริเวณที่ฉีด ซึ่งมักจะหายเองภายใน 2-3 วัน
• สามารถใช้ได้แม้ในกลุ่มผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง