เมื่อพูดถึง “ผ่าตัด” สิ่งแรกที่ทุกคนคิดถึงคืออะไร? “เจ็บ”… “เป็นแผล”… “ไม่เอาดีกว่า” ที่จริงหมอก็กลัวเจ็บไม่น้อยไปกว่าคนไข้คนไหนๆ โชคดีที่ปัจจุบัน…การ “ผ่าตัด” ไม่จำเป็นต้อง “ทนเจ็บ” อย่างที่คิดอีกต่อไป
ศูนย์ศัลยกรรม โรงพยาบาลพญาไท 3 ตอบโจทย์ความรู้สึกที่แท้จริงของผู้ป่วย ให้คุณหมดกังวลกับปัญหา “ไม่อยากผ่าตัด เพราะกลัว เจ็บ ปวด หลังผ่าตัด” ผศ.นพ.ธัญเดช นิมมานวุฒิพงษ์ แพทย์ที่ปรึกษาศูนย์ศัลยกรรมเทคโนโลยีชั้นสูง ASIT โรงพยาบาลพญาไท 3 มาร่วมไขความลับกับทุกประเด็นเรื่องปวดๆ หลังผ่าตัด
ทำไมคนเราต้องเจ็บหลังผ่าตัด.?
เพราะระบบประสาทรับความรู้สึกเป็นสิ่งที่ธรรมชาติสร้างให้สิ่งมีชีวิตทุกชนิด เพื่อให้รับรู้ เตือนภัยให้หลีกหนีจากภัยที่เกิดขึ้นกับตัว หรือเมื่อเกิดภัยขึ้นแล้ว..ก็ให้รู้จักหลบเลี่ยง ซ่อนตัว หยุดการเคลื่อนไหว ไม่ซ้ำเติมการบาดเจ็บให้มากขึ้น พร้อมกับเรียนรู้ที่จะหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่เคยทำให้เจ็บในอนาคต อย่างไรก็ดี โดยธรรมชาติแล้วถ้าการบาดเจ็บรุนแรงเกินกว่าที่จะฟื้นตัวได้ ร่างกายทนพิษบาดแผลไม่ไหวก็จะเสียชีวิต
การผ่าตัด คือ การที่หมอทำให้เกิดการบาดเจ็บกับคนไข้..?
ใช่ครับ การผ่าตัดเป็นการบาดเจ็บที่หมอเป็นคนทำเพื่อการรักษาโรค แต่เป็นบาดแผลที่ทำด้วยการวางแผนอย่างระมัดระวัง เพื่อให้เกิดความเสียหายน้อยที่สุด การผ่าตัดใหญ่รักษาหลายต่อหลายโรคในปัจจุบันแม้จะวางแผนการผ่าตัดอย่างดี ก็นับเป็นการบาดเจ็บที่รุนแรงเกินกว่าที่ร่างกายจะดูและรักษาตัวเองให้รอดชีวิตได้โดยไม่มีการบริบาลทางการแพทย์ที่ดีหลังการผ่าตัด โดยเฉพาะการ “ระงับความเจ็บปวด” ที่ดีพอ
ไม่มีทางเลี่ยงหรือลดความเจ็บปวดเลยหรือ..?
มีทางเลี่ยงซิครับ เป็นโจทย์ใหญ่ทางการแพทย์มานาน นับตั้งแต่มีแพทย์มาเลยทีเดียว โจทย์ที่สำคัญที่สุดที่เปลี่ยนโฉมหน้าการผ่าตัด ก็คือ…
- “ทำยังไงผู้ป่วยถึงจะทนปวด หรือ ไม่ต้องปวดไปได้ตลอดการผ่าตัด” เริ่มต้นมาตั้งแต่สมัยโบราณ ในการรบ ลำพังแผลจากถูกอาวุธในการรบก็หนักหนาอยู่แล้ว ถ้าจะต้องตัดแขนขาที่บาดเจ็บติดเชื้ออาจถึงชีวิตได้ จึงมีการค้นพบ “การดมยาสลบ” ทำให้หมอผ่าตัด ใช้เวลาทำผ่าตัดได้อย่างประณีต ซับซ้อนมากขึ้นๆ โดยผู้ป่วยไม่รู้สึกเจ็บตลอดการผ่าตัด ทำให้เราสามารถรักษาโรคยากๆ ในส่วนลึกที่สุดของร่างกายได้
- “ทำยังไงให้เกิดการบาดเจ็บน้อยที่สุด” วิวัฒนาการทางวิศวกรรมทางการแพทย์ ทำให้สามารถทำการผ่าตัดโดยใช้เครื่องมือและกล้องขนาดเล็ก ผ่านแผลขนาดเล็ก หรือที่รู้จักกันในนาม “การผ่าตัดผ่านกล้อง” ซึ่งนับวันก็แทนที่การผ่าตัดแผลใหญ่แบบเดิมได้มากขึ้นทุกที
แล้วหลังจากฟื้นจากยาสลบ…ความเจ็บปวดก็จะกลับมาอีก?
ถูกต้องแล้วครับ พอฟื้นจากยาสลบ แม้แผลจะได้รับการเย็บซ่อมอย่างเรียบร้อย แต่ระบบประสาทรับความรู้สึก “เจ็บ” ก็จะทำหน้าที่ตามธรรมชาติทันที
แต่ด้วยความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ในศตวรรษที่ผ่านมา ทำให้มีการค้นพบสำคัญๆในการลดอาการเจ็บ-ปวดหลายต่อหลายเทคนิค ในปัจจุบันเราคาดการณ์และวางแผนที่จะป้องกันไม่ให้ผู้ป่วยเจ็บปวดโดยไม่จำเป็นได้ตั้งแต่ ก่อน ระหว่าง และหลังการผ่าตัดด้วยยาและเทคนิคต่างๆ เช่น การฉีดยาชา, การบล็อกหลัง ที่ทำให้ความเจ็บปวดแผลผ่าตัดขนาดใหญ่ลดลงอย่างมาก หรือการใช้เครื่องควบคุมการฉีดยาระงับปวดหลังการผ่าตัด หรือ “PCA” คือผู้ป่วยสามารถกดปุ่มให้เครื่องฉีดยาลดอาการปวดได้ตามต้องการ..แทนที่การ “ขอยาแก้ปวด” เมื่อปวดจนทนไม่ไหว
ตารางการเปรียบเทียบ..เมื่อวิวัฒนาการทางการแพทย์ช่วยลดความเจ็บปวดได้
|
สถานการณ์
|
การบาดเจ็บจากภยันตรายตามธรรมชาติ |
การบาดเจ็บจากการผ่าตัดที่มีการวางแผนเป็นอย่างดี |
| ก่อนเกิดเหตุ | การบาดเจ็บไม่มีการวางแผนล่วงหน้าคาดการไม่ได้ ทั้งรูปแบบและสิ่งแวดล้อม | มีการวางแผน
|
| การเตรียมการล่วงหน้า | อุบัติเหตุเกิดขึ้นได้ทุกเวลาแม้ไม่อยากให้เกิดก็เกิดได้ |
|
| ระหว่างเกิดเหตุ | รับความเจ็บปวดเต็มร้อย |
|
| หลังเกิดเหตุ | หลบซ่อน ทนเจ็บ ไม่กล้าเคลื่อนไหว อาจเกิดโรคแทรกซ้อนเนื่องจากการไม่เคลื่อนไหว เช่น หายใจเองไม่ไหวเพราะเจ็บปวด เกิดปอดติดเชื้อ ขาดอาหาร เป็นต้น |
|
ทีมผ่าตัดและวิสัญญีแพทย์และพยาบาลทุกท่านพร้อมที่จะให้คำแนะนำและวางแผนการรักษาที่ดีที่สุดกับท่านเสมอ เป้าหมายสูงสุด คือ ท่านหายจากโรคโดยไม่ต้องทนรับความเจ็บปวด “เพราะทุกสิ่งย่อมมีทางเลือก การผ่าตัดก็เช่นเดียวกันไม่จำเป็นต้องทนปวดอีกต่อไป เพราะอาการปวดควบคุมได้”
ผศ. นพ. ธัญเดช นิมมานวุฒิพงษ์
แพทย์ที่ปรึกษา ศูนย์ศัลยกรรมเทคโนโลยีชั้นสูง ( ASIT )
โรงพยาบาลพญาไท 3
