ជាច្រើនដងយើងមានអារម្មណ៍ថាបេះដូងរបស់យើងបេះយ៉ាងខ្លាំង រហ័ស បេះម្តងម្តង ម្តងម្តង ម្តងម្តង បានធ្វើតេស្តជាច្រើនដងហើយក៏នៅតែធម្មតា គិតថាអាចមិនមានជំងឺអ្វីទេ?
ប៉ុន្តែការពិតគឺ ជំងឺបេះដូងបេះមិនល្អអាចកើតមានបានគ្រប់ពេលវេលា ប៉ុន្តែមានជាច្រើនដងដែលវាកើតឡើងម្តងម្តង ដែលយើងហៅថា Paroxysmal atrial fibrillation (PAF) ដែលរៀងរាល់ឆ្នាំ អ្នកដែលមាន PAF នឹងធ្លាក់ចុះ រហូតដល់កើតមានជាប្រចាំដែលហៅថា Permanent AF ដែលទ្រង់ទ្រាយនេះ អាចហៅថាជាប្រចាំ បេះដូងមិនអាចត្រឡប់មកបេះធម្មតាបានទៀតហើយ
ហេតុអ្វីបានជាវាហានិភ័យ?
ជំងឺនេះវេជ្ជបណ្ឌិតអាចហៅជាភាសាខ្មែរថា “បេះដូងបេះមិនល្អ” Atrial Fibrillation (AF) បេះដូងផ្នែកលើនឹងធ្វើការដោយបញ្ចេញចរន្តអគ្គិសនីដោយឯករាជ្យ មិនទាក់ទងគ្នា និងមិនស្របពេលគ្នា ដូច្នេះវាបង្កឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរតាមរចនាសម្ព័ន្ធរបស់បេះដូង និងសារធាតុហូមូនពិសេសផ្សេងៗ រួមទាំងប្រតិកម្មឆ្លងរោគក្នុងបេះដូង សរសៃឈាម និងសារធាតុឈាមកកិតក្នុងបេះដូង និងខួរក្បាល ដែលអាចបណ្តាលឲ្យមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ 2 ប្រភេទគឺ សរសៃឈាមខួរក្បាលតូច (Stroke) និងស្ថានភាពបេះដូងបរាជ័យ (Heart Failure) ដែលប្រភេទដំបូងនេះរកឃើញបានដល់ 3% ក្នុងមួយឆ្នាំ។
ប៉ុន្តែរង់ចាំមុន! ព្រោះយើងអាចបន្ថយហានិភ័យបានដល់ 10 ដង បើយើងវិនិច្ឆ័យជំងឺបានទាន់ពេលវេលា រក្សាសុខភាពឲ្យបានលឿន និងជ្រើសរើសវិធីសាស្រ្តព្យាបាលត្រឹមត្រូវ
មូលហេតុបេះដូងបេះមិនល្អរួមមាន
- ការព្រួយបារម្ភ ការតានតឹងសរុប ឬការតានតឹងខ្លាំង
- សំពាធឈាមខ្ពស់
- ជំងឺបេះដូងខ្វះឈាម ឬសាច់ដុំបេះដូងខ្សោយ
- ជំងឺស្លាបបេះដូងមិនធម្មតា
- ស្ថានភាពថៃរ៉ូអុយដ៍ពុល
- ការផឹកស្រា ឬកាហ្វេអ៊ីនច្រើនពេក
- ការសម្រាកមិនគ្រប់គ្រាន់
- ឬអាចកើតឡើងដោយគ្មានមូលហេតុច្បាស់លាស់ (Idiopathic)
រោគសញ្ញារបស់ស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនល្អ មនុស្សខ្លះអាចមិនមានរោគសញ្ញាណាមួយទេ ប៉ុន្តែមនុស្សដែលមានរោគសញ្ញា ជាទូទៅនឹងមានអារម្មណ៍ថា
- មានអារម្មណ៍ថាបេះដូងបេះមិនទៀងទាត់ បេះលោត
- ចង្វាក់បេះដូង ឬបេះដូងបេះយ៉ាងខ្លាំងមិនធម្មតា
- ងាយនឿយ
- មួកក្បាល ឈឺក្បាលស្រាល
- ដកដង្ហើមមិនពេញ
- ឈឺចាប់ចំហៀងបេះដូង
ការវិនិច្ឆ័យជំងឺបេះដូងបេះមិនល្អ (Atrial Fibrillation)
ស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនល្អ (Atrial Fibrillation) គឺជាស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនទៀងទាត់ដែលត្រូវការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់ ដែលវេជ្ជបណ្ឌិតនឹងប្រើវិធីសាស្រ្តជាច្រើនដើម្បីវាយតម្លៃការធ្វើការងាររបស់បេះដូងយ៉ាងលម្អិត ដូចខាងក្រោម
- ការតេស្តចរន្តអគ្គិសនីបេះដូង (Electrocardiography : ECG / EKG)
ការតេស្តនេះបើមកមន្ទីរពេទ្យនឹងអាចធ្វើបានភ្លាមៗ ប៉ុន្តែខុសត្រូវគឺបើជា (PAF) ភាគច្រើនមិនអាចរកឃើញបាន។ បច្ចុប្បន្នមានការប្រើប្រាស់ Mobile App អានតាមទូរស័ព្ទដៃដែលប្រើប្រាស់ទូទៅដូចជា iPhone , Samsung និង Huawei ជាដើម ដើម្បីយកឧបករណ៍ទាំងនេះមកត្រួតពិនិត្យហើយយកទៅពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតបន្តបាន។ - ការតំឡើងឧបករណ៍កត់ត្រាចរន្តអគ្គិសនីបេះដូងជាបន្តเนื่อง (Holter Monitor)
សម្រាប់អ្នកដែលមានរោគសញ្ញាបេះដូងបេះម្តងម្តង វេជ្ជបណ្ឌិតអាចណែនាំឲ្យដាក់ឧបករណ៍កត់ត្រាចរន្តអគ្គិសនីបេះដូងចល័ត ដាក់នៅតំបន់ទ្រូងរយៈពេល 24–48 ម៉ោង ឬច្រើនជាងនេះ ដើម្បីកត់ត្រាការបេះរបស់បេះដូងជារៀងរាល់ថ្ងៃ ជួយឲ្យរកឃើញស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនទៀងទាត់ដែលអាចមិនបង្ហាញនៅពេលខ្លីនៃការតេស្ត EKG ទូទៅ។ - ការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពបេះដូងជាមួយខ្សែដេរ (Exercise Stress Test)
គឺជាការតេស្តចរន្តអគ្គិសនីបេះដូងនៅពេលអ្នកជំងឺហាត់ប្រាណ ដូចជា ដើរឬរត់លើខ្សែដេរ ដើម្បីវាយតម្លៃការឆ្លើយតបរបស់បេះដូងនៅពេលធ្វើការខ្លាំងថាបេះដូងអាចបូមឈាម និងទទួលអុកស៊ីសែនបានគ្រប់គ្រាន់ឬអត់ វិធីនេះមានប្រយោជន៍ក្នុងការវាយតម្លៃស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនទៀងទាត់ដែលកើតឡើងពេលហាត់ប្រាណ ឬវាយតម្លៃហានិភ័យជំងឺបេះដូងខ្វះឈាមផងដែរ។ - ការតេស្តបេះដូងជាមួយរលកសំឡេងប្រេកង់ខ្ពស់ (Echocardiogram)
គឺជាការប្រើរលកសំឡេងប្រេកង់ខ្ពស់ (Ultrasound) ដើម្បីមើលរូបភាពចល័តនៃបេះដូងជាពេលវេលាពិត អាចវាយតម្លៃទំហំបេះដូង ការធ្វើការរបស់សាច់ដុំបេះដូង ការបើក-បិទនៃស្លាបបេះដូង និងការហូរឈាមក្នុងបន្ទប់បេះដូង ការតេស្តនេះជួយឲ្យវេជ្ជបណ្ឌិតឃើញមូលហេតុ ឬផលប៉ះពាល់នៃស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនល្អយ៉ាងច្បាស់។ - ការចាក់បំពង់សរសៃឈាមបេះដូង (Coronary Angiography: CAG)
នៅក្នុងករណីខ្លះដែលសង្ស័យថាមានសរសៃឈាមបេះដូងតូច ឬបិទខ្ទប់រួមទាំងវេជ្ជបណ្ឌិតអាចណែនាំការចាក់បំពង់សរសៃឈាមបេះដូង ដែលជាការចាក់បំពង់តូចតាមដៃឬជើង ហើយបញ្ចូលសារធាតុបង្ហាញតាមកាំរស្មីដើម្បីមើលរូបភាពសរសៃឈាមបេះដូងតាមម៉ាស៊ីនអ៊ិចសេរ។ វិធីនេះជួយវិនិច្ឆ័យស្ថានភាពបេះដូងខ្វះឈាមដែលអាចជាមូលហេតុនៃការបេះមិនទៀងទាត់។
ការជ្រើសរើសវិធីសាស្រ្តតេស្តអាស្រ័យលើរោគសញ្ញារបស់អ្នកជំងឺ និងការវាយតម្លៃរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត ប្រសិនបើអ្នកមានរោគសញ្ញាសង្ស័យថាបេះដូងបេះមិនទៀងទាត់ ដូចជា ចង្វាក់បេះដូង មួកក្បាល ឬងាយនឿយ គួរតែទៅពិនិត្យវិនិច្ឆ័យយ៉ាងលម្អិតពីវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញជំងឺបេះដូង ដើម្បីការពារការរីករាលដាលនៃបញ្ហាផ្សេងៗនៅរយៈពេលវែង។
ការព្យាបាលជំងឺបេះដូងបេះមិនល្អ (Atrial Fibrillation)
ការព្យាបាល ស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនល្អ (Atrial Fibrillation ឬ AF) មានគោលបំណងសំខាន់ក្នុងការត្រួតពិនិត្យចលនាបេះដូង បន្ថយហានិភ័យក្នុងការកើតមានឈាមកកិត និងការពារការរីករាលដាលនៃបញ្ហាផ្សេងៗដែលអាចកើតមាន។ វិធីសាស្រ្តព្យាបាលនឹងខុសគ្នាតាមរយៈករណីនីមួយៗ អាស្រ័យលើរោគសញ្ញា មូលហេតុ និងជំងឺរួមរបស់អ្នកជំងឺ ដោយមានវិធីសាស្រ្តសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម
- ការផ្លាស់ប្តូរប្រព្រឹត្តិការណ៍
គឺជាគន្លឹះសំខាន់ក្នុងការបន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺផ្សេងៗ និងលើកសុខភាពទូទៅ ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកដែលមានជំងឺរួមដូចជា ជំងឺទឹកនោមផ្អែម សំពាធឈាមខ្ពស់ ឬជំងឺជាតិខ្លាញ់ក្នុងឈាម។ ការត្រួតពិនិត្យជំងឺទាំងនេះឲ្យមានស្ថានភាពថេរជារឿងសំខាន់។ ក៏ប៉ុន្តែគួរតែថែរក្សាទម្ងន់ឲ្យសមរម្យតាមរយៈការគ្រប់គ្រងអាហារ និងហាត់ប្រាណជាប្រចាំ។ ជៀសវាងអាកប្បកិរិយាហានិភ័យដូចជា ការជក់បារី និងការផឹកស្រា ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធផ្សេងៗនៃរាងកាយ។ លើសពីនេះ ការគ្រប់គ្រងសំពាធចិត្តយ៉ាងត្រឹមត្រូវ រួមទាំងការគេងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងមួយថ្ងៃ ក៏ជួយលើកសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពកាន់តែខ្ពស់។ - ការត្រួតពិនិត្យចលនាបេះដូង (Rhythm Control)
គោលបំណងនៃវិធីនេះគឺធ្វើឲ្យបេះដូងត្រឡប់មកបេះក្នុងចលនាធម្មតា ដែលអាចធ្វើបានដោយ ថ្នាំត្រួតពិនិត្យចលនា (Antiarrhythmic drugs) ដូចជា flecainide, amiodarone, ការត្រួតពិនិត្យចលនាបេះដូងដោយអគ្គិសនី (Electrical cardioversion) គឺការផ្ញើរលកអគ្គិសនីចូលទៅកាន់បេះដូងតាមផ្ទៃស្បែកទ្រូង ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឲ្យបេះដូងត្រឡប់មកបេះក្នុងចលនាធម្មតា និងការចាក់បំពង់អគ្គិសនីបេះដូង (Catheter ablation) ជាការវះកាត់ប្រើខ្សែបំពង់ចូលទៅកាន់ចំណុចបញ្ហាចេញសញ្ញាអគ្គិសនីមិនធម្មតាក្នុងបេះដូង ដែលសមស្របសម្រាប់អ្នកដែលមិនឆ្លើយតបនឹងថ្នាំ ឬមានរោគសញ្ញាខ្លាំងឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់។ - ការត្រួតពិនិត្យអត្រាបេះដូង (Rate Control)
បើមិនអាចត្រួតពិនិត្យចលនាបេះដូងបាន វេជ្ជបណ្ឌិតអាចជ្រើសរើសឲ្យបេះដូងបេះយឺត និងស្មើគ្នាបានច្រើនជាងមុនដោយថ្នាំ ដូចជា ថ្នាំបន្ថយអត្រាបេះដូង ដូចជា beta–blockers, calcium channel blockers ឬ digoxin ក្នុងករណីខ្លះ អាចមានការដាក់ឧបករណ៍បញ្ចេញចលនាបេះដូង (Pacemaker) រួមជាមួយបើមានស្ថានភាពបេះដូងបេះយឺតរួមជាមួយការព្យាបាល។ - ការពារការកើតមានឈាមកកិត (Stroke Prevention)
ដោយសារតែបេះដូងបេះមិនល្អបង្កើនហានិភ័យក្នុងការកើតមានឈាមកកិត វេជ្ជបណ្ឌិតភាគច្រើននឹងពិចារណាផ្ដល់ថ្នាំលាយឈាមឬថ្នាំប្រឆាំងការកកិតឈាម ដូចជាWarfarin (ត្រូវតែដកឈាមតាមដានកម្រិត INR ជាប្រចាំ) ថ្នាំប្រឆាំងការកកិតឈាមជំនាន់ថ្មី (NOACs) ដូចជា dabigatran, rivaroxaban, apixaban ដែលមិនចាំបាច់ដកឈាមតាមដានជាញឹកញាប់។
ការជ្រើសរើសប្រភេទថ្នាំអាស្រ័យលើអាយុ ជំងឺរួម ហានិភ័យក្នុងការកើតមានឈាម និងសន្ទស្សន៍ហានិភ័យនៃជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល (CHA₂DS₂–VASc score)
បេះដូងបេះមិនល្អគឺជាស្ថានភាពដែលឃើញបានជាញឹកញាប់ ជាពិសេសនៅអ្នកចាស់ជរា ឬអ្នកដែលមានជំងឺរួមដូចជា សំពាធឈាមខ្ពស់ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬជំងឺបេះដូងប្រភេទផ្សេងៗ។ ស្ថានភាពនេះបើមានខ្លះមិនមានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែបើទុកឲ្យមិនបានវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាល អាចបន្ថែមហានិភ័យក្នុងការកើតមានបញ្ហាផ្សេងៗធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជា ឈាមកកិតបិទសរសៃឈាមខួរក្បាល (ជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាលតូច) ឬស្ថានភាពបេះដូងបរាជ័យ។ ការរកឃើញស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនល្អពីដំណាក់កាលដំបូង និងទទួលបានការព្យាបាលត្រឹមត្រូវពីវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញ នឹងជួយបន្ថយហានិភ័យទាំងនេះបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ហើយក៏ជួយឲ្យអ្នកជំងឺអាចរស់នៅប្រចាំថ្ងៃបានយ៉ាងសុវត្ថិភាព និងមានគុណភាពជីវិតល្អប្រសើរឡើង។
ដូច្នេះ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានរោគសញ្ញាចង្វាក់បេះដូង ងាយនឿយ ដកដង្ហើមមិនពេញ ឬសង្ស័យថាខ្លួនឯងអាចមានស្ថានភាពបេះដូងបេះមិនទៀងទាត់ គួរតែទៅពិនិត្យវិនិច្ឆ័យយ៉ាងលម្អិតពីវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញ។
មន្ទីរពេទ្យភយ៉ាថៃ 2 មានក្រុមវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញជំងឺបេះដូង ជាមួយឧបករណ៍វិនិច្ឆ័យទំនើប និងស្តង់ដារព្យាបាលគ្រប់គ្រាន់នៅក្រោមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ចាប់ពីការវាយតម្លៃហានិភ័យ ការតេស្តចរន្តអគ្គិសនីបេះដូង ការតេស្តជាមួយឧបករណ៍កត់ត្រាចលនាបេះដូង រហូតដល់ការព្យាបាលដោយវិធីសាស្រ្តសមស្របក្នុងករណីនីមួយៗ រួមទាំងការប្រើថ្នាំ ការផ្លាស់ប្តូរប្រព្រឹត្តិការណ៍ ឬការវះកាត់ផ្សេងៗ។
ការថែរក្សាបេះដូងឲ្យរឹងមាំចាប់ផ្តើមពីការយកចិត្តទុកដាក់សុខភាពខ្លួនឯង និងទៅពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតពេលមានសង្ស័យឬរោគសញ្ញាផ្សេងៗ ព្រោះ “បេះដូងដែលបេះដោយមានចលនា” គឺជាមូលដ្ឋាននៃជីវិតដែលរឹងមាំ។
វេជ្ជបណ្ឌិត ធួនថសព័រ សុវណ្ណជុតា
អគ្គនាយកមណ្ឌលបេះដូង មន្ទីរពេទ្យភយ៉ាថៃ 2
