នៅតំបន់ជាច្រើននៃពិភពលោក “សំឡេងមូស” មិនមានន័យថាជាការរំខានតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពេលខ្លះ…អាចជាសំឡេងរំលឹកពីជំងឺគ្រោះថ្នាក់មួយដែលមានឈ្មោះថា “ជំងឺជំងឺម៉ាឡារី” (Malaria) ជាជំងឺឆ្លងដែលនៅតែជាបញ្ហាសុខាភិបាលសាធារណៈសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងប្រទេសថៃ ជាពិសេសតំបន់ព្រំដែនឬជិតព្រៃភ្នំ
‘ម៉ាឡារី’ កើតឡើងពីអ្វី?
ជំងឺម៉ាឡារី កើតឡើងពីការឆ្លងមេរោគប្រភេទមួយដែលមានឈ្មោះ Plasmodium ដែលបញ្ចេញចូលក្នុងរាងកាយតាមរយៈការជ្រុះរបស់មូសស្រីប្រភេទ Anopheles បន្ទាប់មកមេរោគនឹងធ្វើដំណើរទៅកាន់ “ក្រពះ” ដើម្បីរីកចម្រើន មុននឹងចូលទៅក្នុងឈាមហើយចាប់ផ្តើមបំផ្លាញកោសិកាឈាមក្រហម បណ្តាលឲ្យមានរោគសញ្ញា ក្តៅខ្លួន ស្រក់ស្រាយ និងខ្សោយ នៅប្រទេសថៃមានមេរោគជាច្រើនប្រភេទដូចជា
- Plasmodium falciparum ជាប្រភេទធ្ងន់ធ្ងរបំផុត អាចបណ្តាលឲ្យស្លាប់បាន
- Plasmodium vivax ជួបឃើញជាញឹកញាប់ មានឱកាសឆ្លងម្តងទៀត
- Plasmodium knowlesi ជាមេរោគដែលឃើញនៅសត្វក្រពើ ប៉ុន្តែអាចឆ្លងទៅមនុស្សបាននៅតំបន់ខ្លះ
រោគសញ្ញារបស់ជំងឺម៉ាឡារី
រោគសញ្ញារបស់ជំងឺភាគច្រើនចាប់ផ្តើមក្នុងរយៈពេល 7–14 ថ្ងៃបន្ទាប់ពីបានជ្រុះមូស ដោយមានលក្ខណៈសំខាន់គឺ “ក្តៅខ្លួនជារង្វង់” ហើយរោគសញ្ញានឹងធ្ងន់ធ្ងរឡើងបន្តបន្ទាប់ ប្រសិនបើមិនទទួលបានការព្យាបាល។ រោគសញ្ញាដែលជួបឃើញជាញឹកញាប់រួមមាន
- មានក្តៅខ្លួនខ្ពស់ ស្រក់ស្រាយច្រើន
- ឈឺក្បាល ឈឺសាច់ដុំទូទៅ
- មានអារម្មណ៍មិនស្រួលពោះ និង vomiting
- ខ្សោយ ខ្វះអាហារ
- នៅករណីធ្ងន់ធ្ងរអាចមាន រោគសញ្ញាស្បែកស ស្លឹកស, ជំងឺសន្លាក់ ឬបាត់បង់ការយល់ដឹង
ប្រសិនបើមិនបានព្យាបាលរយៈពេលយូរ មេរោគអាចរាលដាលទៅខួរក្បាល សួត ឬក្រពះ ដល់កើតមានស្ថានភាព ម៉ាឡារីខួរក្បាល (Cerebral Malaria) ដែលអាចគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត
ការត្រួតពិនិត្យ និងវិនិច្ឆ័យ
ការវិនិច្ឆ័យជំងឺម៉ាឡារីអាចធ្វើបានជាច្រើនវិធីដូចជា
- ពិនិត្យឈាមដោយកញ្ចក់មីក្រូស្ពឹក (Blood smear) សម្រាប់ស្វែងរកមេរោគនៅក្នុងកោសិកាឈាមក្រហម
- Rapid Test (RDT) ប្រើសម្រាប់ស្វែងរកប្រូតេអ៊ីនរបស់មេរោគយ៉ាងរហ័ស
- PCR ឬវិធីម៉ូលេគុល សម្រាប់កំណត់ប្រភេទមេរោគយ៉ាងត្រឹមត្រូវ
ប្រសិនបើមានក្តៅខ្លួន និងធ្លាប់ធ្វើដំណើរទៅតំបន់មានហានិភ័យ គួរតែទៅពិនិត្យឈាមភ្លាម ព្រោះពិនិត្យឃើញឆាប់ ការព្យាបាលកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព
ការព្យាបាលជំងឺម៉ាឡារី
ការព្យាបាលអាស្រ័យលើប្រភេទមេរោគ និងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងផ្តល់ថ្នាំ ប្រឆាំងម៉ាឡារី (Antimalarial drugs) ដូចជា
- Artemisinin-based Combination Therapy (ACT)
- Primaquine (នៅក្នុងប្រភេទមេរោគខ្លះដែលលាក់នៅក្រពះ ដើម្បីការពារការឆ្លងម្តងទៀត)
ក្រៅពីនេះ ក៏មានការព្យាបាលតាមរោគសញ្ញា ដូចជាការផ្តល់ទឹកថ្នាំ ការកាត់បន្ថយក្តៅខ្លួន និងការត្រួតពិនិត្យបញ្ហាបន្ថែម។ អ្វីដែលសំខាន់គឺ មិនត្រូវបញ្ឈប់ថ្នាំដោយខ្លួនឯង ហើយត្រូវទទួលថ្នាំឲ្យបានពេញលេញតាមការបញ្ជារបស់វេជ្ជបណ្ឌិត
តើធ្វើដូចម្តេចដើម្បីការពារម៉ាឡារី?
- គេងក្នុង បណ្តាញមូសឬបណ្តាញមូសដែលមានសារធាតុគីមីប្រឆាំងមូស
- លាបថ្នាំប្រឆាំងមូស ជាពិសេសនៅដៃជើង និងក
- ពាក់អាវដៃវែង និងខោជើងវែងនៅពេលនៅតំបន់មានហានិភ័យ
- កំចាត់ប្រភពបង្កើតមូស ដូចជាទឹកស្អិត
- ប្រសិនបើត្រូវធ្វើដំណើរទៅបរទេស គួរពិគ្រោះវេជ្ជបណ្ឌិតសម្រាប់ទទួល ថ្នាំការពារម៉ាឡារី (Prophylaxis)
ប្រទេសថៃធ្លាប់ជាប្រទេសមួយដែលមានការរីករាលដាលជំងឺម៉ាឡារីខ្លាំង ប៉ុន្តែដោយសារការសហការពីភាគីជាច្រើន បច្ចុប្បន្ន ជាង 46 ខេត្តត្រូវបានប្រកាសថាឥតមានជំងឺម៉ាឡារីហើយ ទោះជាយ៉ាងណា នៅតំបន់ព្រំដែន ព្រៃភ្នំ និងកម្មករផ្លាស់ទី នៅតែមានហានិភ័យ ដែលត្រូវការត្រួតពិនិត្យ និងការពារយ៉ាងតឹងរឹង
“ជំងឺម៉ាឡារី” ជាជំងឺដែលអាចព្យាបាលបាន ប្រសិនបើរកឃើញឆាប់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនយកចិត្តទុកដាក់…អាចធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវិតដែរ។ កុំមើលរំលងរោគសញ្ញាក្តៅខ្លួនបន្ទាប់ពីត្រឡប់ពីតំបន់មានហានិភ័យ ហើយកុំភ្លេចការពារខ្លួនពីមូសតូចៗដែលអាចនាំមកជំងឺគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកបានគ្រប់ពេល
វេជ្ជបណ្ឌិត ពិទักษ์ ដេជបន្ថាវ៉ាន់
វេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញជំងឺឆ្លង
មន្ទីរពេទ្យភយ៉ាធៃ 2
