โดยปกติเซลล์สมองจะมีจำนวนลดลงเรื่อยๆ เมื่ออายุมากขึ้นการตายของเซลล์สมองจะไม่สามารถงอกใหม่ทดแทนเซลล์ที่ตายได้ แต่ที่มากกว่านั้นคือ ภาวะสมองเสื่อม (Dementia) เป็นภาวะที่จำนวนเซลล์สมองที่ทำงานได้ยิ่งลดลงอย่างรวดเร็ว อันเกิดจากการฝ่อเหี่ยวล้ำหน้าไปอีก
ภาวะสมองเสื่อมที่พบบ่อย ได้แก่ โรคอัลไซเมอร์ ส่วนมากจะพบในผู้สูงอายุมากกว่า 65 ปีขึ้นไป แต่ภาวะสมองเสื่อมตั้งแต่อายุน้อยกว่านั้นก็สามารถพบได้ แต่มักจะมีสาเหตุมาจากโรคทางพันธุกรรม โรคหลอดเลือดสมอง โรคติดเชื้อของสมอง การได้รับสารพิษ เป็นต้น เมื่อเซลล์สมองฝ่อเหี่ยวลง จะส่งผลให้มีปัญหาในด้านความจำ ความคิด อารมณ์ และบุคลิกภาพ ที่เปลี่ยนไปจากเดิม
สาเหตุที่ทำให้สมองเสื่อม
- โรคอัลไซเมอร์ เป็นโรคสมองเสื่อมที่พบได้บ่อยที่สุด เมื่อเปรียบเทียบกับภาวะสมองเสื่อมทั้งหมด เป็นโรคที่เกิดจากเซลล์สมองบางส่วนตายไป มีผลทำให้การส่งสารสื่อประสาทลดลง ผู้ป่วยโรคนี้จะสูญเสียความทรงจำและการเรียนรู้ เมื่อเวลาผ่านไปอาการจะถดถอยไปเรื่อยๆ เนื่องจากเซลล์สมองตายเพิ่มขึ้นมากกว่าวัยที่ควรเป็น ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ การรักษาเป็นบรรเทาอาการของโรค และประคับประคองให้ผู้ป่วยสุขสบายที่สุด
- โรคหลอดเลือดสมอง เกิดจากมีการตีบตันของหลอดเลือดสมองทำให้เลือดไปเลี้ยงเซลล์สมองได้น้อยลง หรือมีการฉีกขาดของหลอดเลือดสมองทำให้เลือดออกในสมอง กดเบียดเนื้อสมอง มีผลให้เซลล์สมองตายบางส่วน ความสามารถของสมองลดลง นอกจากจะมีอาการแขนขาอ่อนแรง การทรงตัวไม่ดี พูดไม่ชัดแล้วเมื่อเวลาผ่านไป จะเกิดปัญหาสมองเสื่อมตามมาปัจจัยที่เป็นสาเหตุที่สามารถป้องกันได้คือ โรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ความเครียด การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์จัด เป็นต้น
สาเหตุอื่นๆ ที่ทำให้เกิดสมองเสื่อม เช่น
- การติดเชื้อในสมอง ไวรัสเอดส์ ซิฟิลิส
- ต่อมไทรอยด์ทำงานผิดปกติ
- การขาดวิตามินบี 12 พบบ่อยในรายที่การดูดซึมบกพร่อง
- การได้รับสารพิษหรือยา
- โรคโพรงน้ำในสมองโต
- การมีเนื้องอกในสมอง
- กระทบกระเทือนทางสมองแบบเรื้อรัง หรือกลุ่มผู้ที่มีประวัติได้รับอุบัติเหตุทางสมองอย่างรุนแรงมาก่อน
- ความผิดปกติของตับไต เรื้อรังเป็นต้น
ปัจจัยที่ทำให้สมองเสื่อม
- อายุที่มากขึ้น ยิ่งพบอัตราสมองเสื่อมมากขึ้น
- พันธุกรรม หากมีคนในครอบครัวเป็นโรคสมองเสื่อม ทำให้มีโอกาสเสี่ยงมากกว่าคนทั่วไป
- การมีโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวานไขมันในเลือดสูง โรคตับ ไต เรื้อรัง
- การดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่จัด
- การได้รับสารพิษ จากสิ่งแวดล้อม สารเสพติด
- โรคต่อมไทรอยด์ หรือ พาราไทรอยด์ทำงานผิดปกติ
- จากการติดเชื้อ เช่น โรคเอดส์ ซิฟิลิส
- ได้รับการกระทบกระเทือนทางสมอง จากอุบัติเหตุหรือจากอาชีพ เช่น นักมวย
- การขาดสารอาหาร เช่น วิตามินบี 12
- การเป็นโรคโพรงน้ำในสมองโต หรือการมีเนื้องอกสมอง
พญ. สิรารัตน์ โมรรัต
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบประสาท
ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลพญาไท 2
