ภาวะที่การมองเห็นของตาข้างใดข้างหนึ่ง..แย่กว่าอีกข้างหนึ่ง โดยข้างที่การมองเห็นแย่กว่านั้น เราจะเรียกว่า “ตาขี้เกียจ” เนื่องมาจากตาข้างนั้นไม่ได้รับการพัฒนาอย่างเหมาะสมเมื่อเทียบกับตาอีกข้างหนึ่ง ซึ่งภาวะตาขี้เกียจนั้น หากได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องและเริ่มรักษาอย่างรวดเร็วในช่วงเวลาที่เหมาะสม สามารถหายขาดได้และโอกาสกลับมาเป็นใหม่น้อยมาก โดยช่วงเวลาสำคัญ คือ ก่อนอายุ 9 ปี ดังนั้น ตาขี้เกียจ จึงจำเป็นที่จะต้องได้รับการตรวจรักษาโดยเร็วที่สุด
ตาขี้เกียจ..เกิดจากสาเหตุใดได้บ้าง?
- ตาเข ตาเหล่
- สายตาผิดปกติ
- โรคอื่นๆ ที่ทำให้บดบังการมองเห็น เช่น หนังตาตก ต้อกระจก ต้อหิน
อาการและตัวบ่งชี้ว่าเด็กอาจจะมี “ภาวะตาขี้เกียจ”
- กรณีเด็กที่มีภาวะตาเข จะมีความเสี่ยงในการเกิดตาขี้เกียจ โดยเฉพาะในรายที่ตาเขข้างเดียวเป็นประจำ
- กรณีเด็กที่มีสายตาผิดปกติ มักมีอาการหยีตา ชอบเดินไปดูทีวีใกล้ๆ หรือนั่งเอียงหน้าดูทีวี อาการเหล่านี้เป็นตัวบ่งชี้ว่าเด็กมีความผิดปกติของสายตา ต้องได้รับการตรวจโดยละเอียดว่ามีตาขี้เกียจร่วมด้วยหรือไม่
นอกจากนั้น ภาวะตาขี้เกียจอาจพบร่วมกับโรคอื่นๆ เช่น หนังตาตก ต้อกระจก ต้อหิน โดยเด็กมักจะมาด้วยอาการของโรคเหล่านั้น สิ่งสำคัญที่ต้องระวัง คือ ในเด็กที่มีความผิดปกติของสายตาเพียงหนึ่งข้าง มักจะไม่มีอาการเตือนให้ผู้ปกครองทราบ ดังนั้นสิ่งที่จะช่วยได้คือ การตรวจคัดกรองเบื้องต้น ซึ่งควรทำในเด็กทุกรายที่อายุมากกว่า 3 ปีขึ้นไป
แนวทางการรักษาตาขี้เกียจ
- การรักษาที่สาเหตุของโรค เช่น การผ่าตัดกล้ามเนื้อลูกตาในเด็กที่ตาเข การผ่าตัดต้อกระจกในเด็กที่เป็นต้อกระจก การใส่แว่นตาในเด็กที่มีปัญหาสายตา
- การกระตุ้นตาข้างที่ขี้เกียจให้กลับมาทำงาน เช่น การปิดตาข้างที่ดี เพื่อเป็นการบังคับให้สมองได้ใช้ตาข้างที่ขี้เกียจ ซึ่งจำนวนชั่วโมงและระยะเวลาในการปิดตาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของตาขี้เกียจ และขึ้นอยู่กับการตอบสนองของแต่ละคน ที่สำคัญ..คือความร่วมมือในการปิดตา
โดยการรักษาจะทำจนกระทั่งตาข้างที่ขี้เกียจมีการพัฒนา จนระดับการมองเห็นเทียบเท่ากับตาข้างที่ดี ร่วมกับมีการใช้ตาสองข้างพร้อมกัน มองเห็นภาพรวมเป็นภาพเดียว และสามารถมองเห็นสามมิติได้ ซึ่งพ่อแม่ต้องแสดงความมุ่งมั่นในการปิดตา ให้กำลังใจเด็ก ให้รางวัลเพื่อเป็นการกระตุ้นความตั้งใจในการปิดตา ในเด็กวัยเรียนหากต้องมีการปิดตาไปโรงเรียน ต้องอธิบายให้คุณครูฟัง และขอให้คุณครูช่วยสนับสนุน และที่สำคัญคือทำความเข้าใจกับเพื่อนๆ ไม่ให้ล้อเลียนเด็ก
กรณีที่เด็กไม่ยอมปิดตา อาจมีการใช้ยาหยอดตาในตาข้างที่ดี เพื่อทำให้ตาข้างที่ดีมัวลงชั่วคราว ซึ่งจะใช้ได้ในบางกรณีเท่านั้น และผลการรักษาอาจไม่ได้ดีเท่ากับการปิดตา
ตาขี้เกียจต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็ว เพราะช่วงเวลาที่ตอบสนองต่อการรักษาค่อนข้างสั้น เป็นโรคทางตาที่สามารถรักษาให้หายขาดได้ เพียงแต่การรักษาต้องได้รับความร่วมมืออย่างดีเยี่ยมจากทั้งพ่อแม่และตัวเด็กเอง หากการรักษาประสบความสำเร็จ อุปสรรคในการเรียน การทำงาน และการใช้ชีวิตจะลดลง ทำให้คุณภาพชีวิตของเด็กดีขึ้น
นพ. วรากร เทียมทัด
จักษุแพทย์ ศูนย์ตา
โรงพยาบาลพญาไท 2
