ปัญหา “ข้อเข่าเสื่อม” เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยวิธีที่ช่วยลดความทรมานจากอาการปวดข้อเข่ารุนแรง ให้สามารถลับมาใช้งานข้อเข่าได้อย่างเป็นปกติสุขอีกครั้ง คือการรักษาด้วยการ “ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม”
โดยในปัจจุบัน วิธีการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมก้าวหน้าไปมาก ทั้งยังมีนวัตกรรมต่างๆ เข้ามาเป็นส่วนเสริม ทำให้แพทย์ทำการรักษาผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมได้อย่างมีคุณภาพมากยิ่งขึ้น ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือ การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม ด้วยการใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด (Robotic Knee Replacement)
หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมคืออะไร?
การผ่าตัดข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด (Robotic Knee Replacement) คือ หนึ่งในเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ได้รับการพัฒนาเพื่อช่วยให้การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยทำหน้าที่เสมือนผู้ช่วยแพทย์ในการผ่าตัด ซึ่งศัลยแพทย์จะเป็นผู้ควบคุมการใช้
การใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เป็นการผ่าตัดแผลเล็ก แต่แพทย์จะมองเห็นภาพอวัยวะภายในได้ชัดเจนขึ้น และด้วยหุ่นยนต์มีแขนกลที่สามารถเคลื่อนไหว โค้งงอ และหมุนได้ในทิศทางต่างๆ ได้ดี จึงทำให้การผ่าตัดที่มีความซับซ้อนหรือต้องทำในตำแหน่งที่เข้าถึงยากมีความแม่นยำและปลอดภัยมากขึ้น ส่งผลให้การรักษามีประสิทธิภาพสูง ผู้ป่วยเจ็บตัวน้อยลง เสียเลือดน้อย ลดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดได้ดีขึ้น ใช้เวลาพักฟื้นน้อยลง กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีได้อย่างรวดเร็ว ทั้งยังลดโอกาสการเกิดข้อผิดพลาดที่ไม่พึงประสงค์ในอนาคตได้ เช่น ลดโอกาสข้อหลวมหรือข้อทรุดหลังผ่าตัด ที่อาจส่งผลให้ต้องกลับมาผ่าตัดแก้ไข
ทั้งนี้ หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ยังสามารถนำมาใช้ในผ่าตัดโรคต่างๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาและปลอดภัยให้กับผู้ป่วย เช่น โรคระบบทางเดินอาหาร โรคระบบตับ น้ำดี ตับอ่อน โรคระบบทางเดินปัสสาวะ โรคนรีเวช โรคระบบหายใจและทรวงอก รวมถึงการผ่าตัดทั่วไป เช่น ผ่าตัดกระเพาะ ลำไส้ เป็นต้น
หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเหมาะกับใคร?
- ผู้ป่วยที่มีอาการปวดข้อเข่าเรื้อรังจากโรคข้อเข่าเสื่อม หรือจากทุกความผิดปกติตั้งแต่ข้อเสื่อมจากอายุที่มากขึ้น การใช้งาน อุบัติเหตุ และโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์
- ผู้ป่วยที่เคยทำการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข้าด้วยวิธีเดิมไปแล้ว แต่มีภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมา ทำให้มีความผิดปกติเกิดขึ้น เช่น เข่างอ เข่ายึดติด เหยียดไม่สุด งอไม่เข้า เข่าหลวม เข่าหลุด ใช้งานเข่าเทียมได้ไม่เหมือนธรรมชาติ เช่น ไม่สามารถนั่งกับพื้น นั่งคุกเข่า พับเพียบ ขัดสมาธิไม่ได้
ก่อนเข้ารับการผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้าง?
ในขั้นตอนการเตรียมตัวก่อนทำการผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ไม่ต่างไปจากการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียบแบบดั้งเดิม โดยเริ่มจาก
- เตรียมความพร้อมของผู้ป่วยด้วยการตรวจสุขภาพ ตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ X-Ray ปอด และตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
- ในกรณีที่ผู้ป่วยใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด จะต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือด รวมถึงถ้ามียาหรือมีโรคประจำตัวอื่นๆ ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบก่อนทำการรักษา
- ฝึกบริหารกล้ามเนื้อ เตรียมกล้ามเนื้อขารอบเข่าให้แข็งแรง
- มีการ X-ray ทำ CT Scan จากหลายมุมมาประกอบกัน เพื่อสร้างโมเดลข้อเข่าของผู้ป่วยในแบบ 3 มิติ ซึ่งแพทย์จะใช้ในการวางแผนผ่าตัดให้มีความแม่นยำและใช้เวลาน้อยลง อันเป็นผลดีต่อผู้ป่วย
ขั้นตอนการทำงานของหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด
ในขั้นตอนการผ่าตัด คล้ายกับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมปกติ เพียงแต่ศัลยแพทย์ผู้ทำการผ่าตัดจะต้องมีการฝึกฝนการใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดมาก่อน โดยที่หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดจะเข้ามามีบทบาทในการช่วยสร้างภาพของข้อเข่า ทำให้ได้ภาพ 3 มิติผ่านทางจอมอนิเตอร์ ซึ่งต่างจากเดิมที่เป็นการวางแผนผ่าตัดจากภาพ X-Ray ทำให้การผ่าตัดเป็นไปอย่างเหมาะสมตามลักษณะกายวิภาคของผู้ป่วยรายนั้นๆ
ศัลยแพทย์จะได้ให้เห็นถึงตำแหน่งและองศาต่างๆ ของข้อเข่าแบบ Real-time และแม่นยำคล้ายระบบติดตามแบบ GPS ในระหว่างทำการผ่าตัด เพราะหากขาของคนไข้มีการขยับแม้เพียงเล็กน้อย ระบบหุ่นยนต์จะรับรู้และปรับตำแหน่งให้เข้าที่ได้ในทันที จึงส่งผลให้ศัลยแพทย์ตัดเฉพาะส่วนผิวข้อที่เสื่อมออก และสามารถนำข้อเข่าเทียมเข้าไปวางแทนที่ในตำแหน่งเดิมได้อย่างเที่ยงตรงและแม่นยำของการวางแนว (alignment) ตำแหน่งของข้อเทียม (prosthesis position) และยังช่วยในการปรับสมดุลของข้อ (gap balancing) เพื่อสร้างความมั่นคงให้ข้อเข่า ทำให้แผลผ่าตัดมีขนาดเล็กลง และไม่ทำให้เส้นเอ็นและเนื้อเยื่อบริเวณรอบข้อเข่าเสียหาย ผู้ป่วยจึงสามารถงอเข่าได้ใกล้เคียงกับการงอเข่าของคนปกติ และสามารถ ลุก นั่ง เดินได้ตั้งแต่วันแรกหลังผ่าตัดเสร็จ
การดูแลหลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด
วิธีการดูแลหลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ในเบื้องต้น ผู้ป่วยจะได้รับการดูแลตามแผนการฟื้นฟู และได้รับคำแนะนำการปฏิบัติตัวจากแพทย์ ซึ่งโดยทั่วไปจะพักฟื้นในโรงพยาบาลราว 1-3 วัน โดยทีมแพทย์ พยาบาล รวมถึงนักกายภาพบำบัดจะเข้ามาช่วยฝึกให้ผู้ป่วยออกกำลังขาและเข่า เพื่อเสริมสร้างความแข็งแรง ซึ่งในระหว่างนี้ สิ่งที่ควรปฎิบัติ คือ
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสแผลผ่าตัด
- ระวังไม่ให้แผลถูกน้ำ
- ห้ามแกะแผ่นปิดแผลออกเองโดยเด็ดขาดจนกว่าแพทย์จะอนุญาต
โดยทั่วไป ผู้ป่วยสามารถขับรถได้หลังจาก 2 สัปดาห์ สามารถทำงานหรือทำกิจวัตรต่างๆ เช่น ทำสวน ได้หลังจาก 3-4 สัปดาห์ และสามารถเล่นกีฬาอย่างกอล์ฟได้ในช่วง 6-8 สัปดาห์ ซึ่งผู้ป่วยแต่ละรายจะมีระยะฟื้นตัวที่ต่างกัน ผู้ป่วยที่อายุยังน้อยจะฟื้นตัวได้เร็วกว่า ทั้งนี้ควรปรึกษาแพทย์ถึงการเริ่มทำกิจกรรมต่างๆ
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมแบบเดิม VS การผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ต่างกันอย่างไร?
- การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข้าเทียมแบบดั้งเดิม
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมแบบเดิม เป็นการผ่าตัดผิวข้อส่วนที่เสื่อมออกแล้วทดแทนด้วยโลหะสังเคราะห์ ที่ต้องอาศัยประสบการณ์ของแพทย์เป็นหลัก จึงมีข้อจำกัดเรื่องของความแม่นยำในการผ่าตัด อาจมีความคลาดเคลื่อนของตำแหน่ง ส่งผลให้ผู้ป่วยไม่สามารถใช้ข้อเข่าได้เหมือนธรรมชาติ นั่งกับพื้น นั่งยองๆ พับเพียบ ขัดสมาธิ วิ่งหรือออกกำลังกายได้ไม่ดี
- การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข้าเทียมด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข้าเทียมด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด มีความแม่นยำในการวางตำแหน่งข้อเทียมสูงขึ้น สามารถลดความผิดพลาดให้ใกล้เคียงในระดับความคลาดเคลื่อนเป็นศูนย์ได้ โดยอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลจากแพทย์ที่มีประสบการณ์ และผ่านการฝึกอบรมควบคุมการใช้หุ่นยนต์มาโดยเฉพาะ จึงสามารถตัดกระดูก จัดสมดุลภายในข้อต่อได้อย่างเหมาะสม ลดเวลาการผ่าตัด และพักฟื้นที่โรงพยาบาลน้อยวันลง สามารถกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้รวดเร็วขึ้นกว่าเดิม
ข้อดีของการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด
- เพิ่มความแม่นยำ ในทางการแพทย์ สามารถลดความผิดพลาดขณะผ่าตัด (Human error)
- ลดภาวะแทรกซ้อนระหว่างการผ่าตัดที่เกิดกับผู้ป่วย หากมีการตัดเส้นเอ็นผิดจุด
- ปลอดภัย เนื่องศัลยแพทย์มองเห็นภาพได้อย่างชัดเจน จึงช่วยลดการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นโดยรอบได้
- ขนาดของแผลเล็กลง และเสียเลือดจากการผ่าตัดน้อยลง ทำให้การผ่าตัดมีความปลอดภัยมากขึ้น และอาการปวดหลังการผ่าตัดน้อย
- ผู้ป่วยสามารถฟื้นตัวได้เร็วที่สุด เพียง 1 วันหลังผ่าตัด ก็สามารถยืนหรือเดินได้
- ช่วยปรับสมดุลของข้อเทียม ให้ความมั่นคงเฉพาะคนได้แม่นยำ ผู้ป่วยจึงสามรถใช้ข้อเข่าได้ดีใกล้เคียงธรรมชาติ เช่น นั่งกับพื้น นั่งยองๆ คุกเข่า พับเพียบ ขัดสมาธิ รวมทั้งวิ่ง หรือออกกำลังกายได้
- ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตปกติได้เร็ว คุณภาพชีวิตดีขึ้น ไม่ต้องทนกับอาการปวดเข่าเรื้อรัง
- สามารถยืดอายุการใช้งานข้อเข่าเทียมให้สามารถใช้งานได้นานขึ้น
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเที่ยมด้วยหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดที่โรงพยาบาลพญาไท 3 ดีอย่างไร?
ศูนย์กระดูกและข้อโรงพยาบาลพญาไท 3 มีการนำหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดเข้ามาใช้เพื่อดูแลรักษาผู้ป่วยจากโรคข้อเข่าเสื่อม ซึ่งถือเป็นเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ทันสมัย ช่วยให้ศัลยแพทย์ทำการผ่าตัดได้อย่างแม่นยำและปลอดภัย โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ ช่วยให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยดีขึ้น สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันและเคลื่อนไหวได้อย่างปกติรวดเร็วขึ้น
นอกจากนี้ ทางศูนย์กระดูกและข้อ โรงพยาบาลพญาไท 3 ยังมีการดูแลฟื้นฟูหลังการผ่าตัด จากทีมโภชนการ นักกายภาพบำบัด ที่เข้ามาดูแลเรื่องอาหาร และออกกำลังกาย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา ให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้เร็วขึ้น โดยที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนตามมา
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมโดยใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ถือเป็นทางเลือกที่ดี ที่ช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนผ่าตัดได้ดีและแม่นยำมากขึ้น ซึ่งทำได้ในแบบเฉพาะรายบุคคล จึงช่วยให้ผลลัพธ์หลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมีประสิทธิภาพมากขึ้น ผู้ป่วยเจ็บน้อยลง เสียเลือดน้อยกว่าการผ่าตัดแบบเดิม ผู้ป่วยจึงฟื้นตัวได้เร็ว และกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีได้แทบจะในทันทีหลังการผ่าตัด
