ประเทศไทยมีเทศกาลและวันหยุดสำคัญมากมาย หลายคนจึงใช้โอกาสในช่วงวันหยุดยาวจัดงานเลี้ยงสังสรรค์ ดื่มกินกับเพื่อนๆ หรือคนในครอบครัว ซึ่งมักมีการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ด้วยเสมอ
เราทุกคนคงทราบกันดีอยู่แล้วว่า การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จะทำให้ตับทำงานหนัก เพราะตับมีหน้าที่สำคัญคือการกรองเลือดที่มาจากระบบทางเดินอาหาร ก่อนที่เลือดจะถูกส่งต่อไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ และเมื่อในเลือดมีแอลกอฮอล์อยู่ด้วย ตับก็จะต้องกำจัดความเป็นพิษหรือสารเคมีต่างๆ ที่เป็นองค์ประกอบของแอลกอฮอล์ ซึ่งตับก็จะเกิดความเสียหายและเกิดอาการที่เรียกว่า ตับแข็ง ได้
กลไกการเกิดโรคตับแข็งจากการดื่มเหล้า
ภาวะ ตับแข็ง อันเนื่องมาจากการ ดื่มเหล้า (Alcoholic liver cirrhosis) คือ ภาวะที่ตับเกิดบาดแผลจากการทำงาน ซึ่งตามธรรมชาติร่างกายจะมีการสร้างเนื้อเยื่อพังผืดขึ้นมาแทนที่เซลล์ตับที่เสียหายไป ส่งผลให้ลักษณะของเนื้อเยื่อตับที่ควรเรียบกลับกลายเป็นก้อนและแข็งตัวขึ้น
ความผิดของตับที่เกิดจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นี้ แม้ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่การตรวจสุขภาพตับหลังจากกินเหล้าหรือดื่มเบียร์อย่างหนักไม่ว่าจะในช่วงเทศกาลงานปาร์ตี้ หรือในชีวิตประจำวันก็ยังมีความสำคัญมาก เพราะหากพบความผิดปกติใดๆ จะได้รีบรักษาเพื่อลดความรุนแรงของอาการ หรือฟื้นฟูสุขภาพตับให้กลับมาดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
อาการตับแข็ง…จากการดื่มแอลกอฮอล์ มีสัญญาณเตือนอย่างไร?
ในช่วงแรก ผู้ป่วยอาจไม่มีอาการผิดปกติใดๆ เลย และโดยทั่วไปเรามักพบรอยโรคหรือความผิดปกติได้ก็ต่อเมื่อมีการตรวจสุขภาพตับเพื่อบ่งชี้ความผิดปกติของตับเท่านั้น ยกเว้นผู้ป่วยบางรายอาจมีสัญญาณเตือนเมื่อมีอาการที่รุนแรงขึ้น ดังนี้
- รู้สึกไม่สบายเนื้อสบายตัว เบื่ออาหาร อยากอาเจียน
- อาการคันตามผิวหนัง
- น้ำหนักตัวลดลงอย่างผิดปกติ
ซึ่งหากไม่รีบทำการตรวจหาความผิดปกติ เพื่อวินิจฉัยและรีบรักษา อาการของโรคอาจดำเนินต่อไปจนร้ายแรงขึ้น และเกิดอาการเหล่านี้ได้
- สีของผิวหนังและสีของตาขาวจะเปลี่ยนเป็นสีออกเหลือง อาจเรียกว่าอาการดีซ่าน
- ช่องท้องและขาบวมมากขึ้น
- กล้ามเนื้อลีบเล็ก
- เกิดเส้นเลือดฝอยกระจายคล้ายใยแมงมุมบนผิวหนัง
- ผิวหนังเกิดรอยช้ำ หรือมีเลือดออกได้ง่าย
- อาเจียนเป็นเลือด หรือมีเลือดปนมากับอุจจาระ
- ความคิดสับสนได้ง่าย หรือความทรงจำไม่ดี
- อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้น เกิดอาการไข้อันเนื่องมาจากการติดเชื้อ
- เกิดการเปลี่ยนแปลงทางลักษณะเกี่ยวกับเพศ อย่างผู้ชายอาจพบเส้นขนตามร่างกายลดลง ลูกอัณฑะเกิดลักษณะฝ่อเล็กลง (Testicular atrophy) และมีเนื้อเยื่อเต้านมเพิ่มมากขึ้น (Gynaecomastia) กรณีผู้หญิงอาจมีประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ
เพราะตับคืออวัยวะที่มีความสำคัญ การ ตรวจสุขภาพตับ เพื่อดูความสมบูรณ์ของการทำงานจึงเป็นสิ่งจำเป็น โดยเฉพาะผู้ที่ ดื่มเหล้าบ่อย หรือดื่มมากๆ ในช่วงที่มีการเฉลิมฉลองตามเทศกาล การรู้ถึงความผิดปกติของตับยิ่งเร็ว ก็มีโอกาสที่แพทย์จะรักษาได้อย่างทันท่วงทีก่อนที่อาการจะลุกลามบานปลาย ดังนั้นผู้ที่เป็นนักดื่มรวมถึงเราทุกคนจึงไม่ควรละเลยกับการตรวจสุขภาพตับเป็นประจำทุกปี
นพ. อุดมรัช โกวิททวิพัฒน์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านอายุรกรรม
ศูนย์ระบบทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์
