ทำความรู้จักเส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่า
เส้นเอ็น คือเนื้อเยื่อที่มีความแข็งแรง และเชื่อมต่อกระดูกเข้าด้วยกัน สำหรับเส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่า (anterior cruciate ligament) หรือที่หลายคนมักจะเรียกย่อๆ ว่า ACL จะอยู่บริเวณจุดกึ่งกลางของข้อเข่าและยาวไปตามแนวเฉียงจากด้านหลังของกระดูก ต้นขาไปจนถึงกระดูกหน้าแข้ง เส้นเอ็นนี้ทำหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของหัวเข่าและหน้าแข้งให้เคลื่อนไหวได้มากน้อยและในมุมต่างๆ หากมีแรงบิดหมุนที่รุนแรงทำให้เอ็นไขว้หน้าขาดได้ และความมั่นคงของเข่าที่ป้องกันไม่ให้กระดูกทีเบีย (Tibia) เลื่อนไปข้างหน้าใต้เข่า หรือบิดหมุนก็จะเสียไป
อาการบาดเจ็บหัวเข่าที่ส่งผลให้เส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่าฉีกขาด เป็นหนึ่งในชนิดที่พบบ่อยที่สุดของอาการบาดเจ็บหัวเข่าซึ่งคิดเป็นประมาณ 40% ของการบาดเจ็บทางกีฬา มักเกิดขึ้นระหว่างการเล่นกีฬา เช่น สกี, เทนนิส, สควอช, ฟุตบอล และรักบี้ หากไม่ได้รับการรักษาหมอนรองข้อเข่า หรือกระดูกอ่อนผิวข้อ ก็จะได้รับแรงที่ผิดปกติมากเกิน ทำให้ข้อเสียเกิดภาวะข้อเสื่อมได้
เส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่าฉีกขาดจะมีอาการอย่างไร?
- รู้สึกมีอะไรดีดอยู่ข้างในขา
- ปวดภายในเข่าลึกๆ มีอาการเข่าบวม ข้อเข่าไม่มั่นคง
- เมื่อเอ็นไขว้หน้าขาด จะได้ยินเสียงลั่นในข้อ (Audible Pop)
- หัวเข่าใช้งานไม่ได้ในขณะที่ได้รับบาดเจ็บ
- หัวเข่าบวมปูดทันทีหรือ ภายใน 24 ชั่วโมง
- มีอาการเจ็บปวดรุนแรงจนไม่สามารถทำกิจกรรมอื่นได้
- มีอาการเข่าบวม และเลือดออกในหัวเข่า
หมายเหตุ: ข้อ 3- ข้อ 7 ต้องรีบพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อทำการรักษาโดยเร็วที่สุด
เอ็นไขว้หน้าเข่าขาดเกิดจากปัจจัยอะไรบ้าง?
สาเหตุเอ็นไขว้หน้าเข่าขาดมักเกิดจากการบาดเจ็บที่เกิดจากการปะทะ ซึ่งเป็นหนึ่งในอาการบาดเจ็บที่นักกีฬาพบเจอโดยเฉพาะนักกีฬาฟุตบอล สำหรับบุคคลทั่วไป หากออกกำลังหรือทำกิจกรรมที่มีการเคลื่อนไหวแบบบิดหมุนตัวเร็วแล้วเกิดการเสียหลักล้ม หรือการกระโดดที่รีบยกเท้าก็สามารถทำให้เกิดการบาดเจ็บได้ เช่น กีฬาบาสเกตบอล แบตมินตัน สกี เป็นต้น
นอกจากนี้ยังสามารถเกิดการบาดเจ็บได้โดยไม่ได้มีการปะทะ ซึ่งมักมีสาเหตุจากกล้ามเนื้อที่ตึง ไม่ยืดหยุ่น หรือไม่แข็งแรง ทำให้เข่าบาดเจ็บ แต่มักเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไปหรือสะสมมากกว่าเป็นการกระแทกแล้วฉีกขาดใน–ทันที
เอ็นไขว้หน้าเข่าขาด ปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่างไร?
เมื่อเกิดการบาดเจ็บเอ็นไขว้หน้าเข่าขาดกะทันหัน การดูแลปฐมพยาบาลเบื้องต้นสามารถทำได้ด้วยการนอนนิ่งๆ อย่าพยายามขยับ รอคนมาช่วย เพื่อนำส่งโรงพยาบาล
หากกรณีเกิดการบาดเจ็บบริเวณเอ็นไขว้หน้าและไม่แน่ใจว่าเอ็นไขว้หน้าฉีกขาดหรือไม่ ให้ประคบเย็นให้เร็วที่สุดก่อน จากนั้นทิ้งระยะเวลาสักพัก แล้วลองขยับเข่า งอเข่า เหยียดเข่า โดยค่อยๆ ลงน้ำหนัก ให้สังเกตว่าหากเจ็บ หรือมีอาการบวมทันทีให้รีบพบแพทย์ แต่ในกรณีที่ปวดมากจนขยับไม่ได้ ข้อเข่าผิดรูป บิดเบี้ยว อย่ากด ดัน ดึง หรือปรับเข้าที่เอง แนะนำให้ดามด้วยไม้หรืออุปกรณ์ที่มี แล้วพันผ้ายึดให้แข็งแรงก่อนนำส่งโรงพยาบาล
การรักษาเส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่าฉีกขาด
ผู้ป่วยที่มีเส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่าฉีกขาด จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาด้วยการผ่าตัด ควบคู่การทำกายภาพบำบัดเป็นเวลาประมาณอย่างน้อย 6 เดือน ซึ่งเอ็นไขว้หน้าเข่าขาดนั้น หากไม่รีบรักษาจะส่งผลให้เข่าเสื่อมก่อนวัย
ปัจจุบันการรักษาผ่าตัดเส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่าฉีกขาดนับว่าเป็นวิธีการรักษาที่ใช้บ่อย มีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้กระดูกหน้าแข้งเคลื่อนที่ไปข้างหน้ามากเกินไป เนื่องจากจะส่งผลเสียต่อกระดูกอ่อน และเพื่อให้หัวเข่ากลับมาทำงานได้ตามปกติ
สำหรับการรักษาแพทย์จะนำเส้นเอ็นส่วนที่ขาดออกไป และนำเส้นใหม่มาใส่แทนที่ ซึ่งเทคนิคการผ่าตัดรักษาเส้นเอ็นไขว้หน้าข้อเข่าฉีกขาดมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก โดยได้มีการปรับปรุงเทคนิคและทำให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้รวดเร็วขึ้นด้วยวิธีการ “ผ่าตัดด้วยวิธีส่องกล้อง” ซึ่งนับเป็นกระบวนการรักษาที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล
การรักษาข้อกระดูกในร่างกายด้วยวิธีผ่าตัดผ่านกล้องนับว่ามีประโยชน์หลายด้าน โดยการผ่าตัดผ่านกล้องนั้น แผลมีขนาดเล็กเพียงรูเล็กๆ เพื่อเจาะใส่กล้องเข้าไปในข้อ และรูเพื่อใส่เครื่องมือสำหรับการผ่าตัดอีกทั้งกล้องที่สอดเข้าไปภายในข้อมีกำลังขยายสูง ภาพที่แพทย์เห็นผ่านกล้องที่ส่งมายังมอนิเตอร์มีความคมชัดมาก จึงทำให้การรักษามีความแม่นยำ และช่วยให้อวัยวะภายในเกิดความบอบช้ำน้อย รวมถึงไม่จำเป็นต้องตัดเนื้อเยื้อรอบข้อเพื่อให้เข้าถึงข้อเหมือนกับการผ่าตัดเปิดแผลใหญ่ จึงไม่บอบช้ำจากการตัดและเย็บซ่อมการผ่าตัดผ่านกล้องทำให้คนไข้เสียเลือดระหว่างผ่าตัดน้อย ลดความเสี่ยงเรื่องภาวะการติดเชื้อภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด และลดระยะเวลาการนอนพักฟื้นในโรงพยาบาล
การเตรียมตัวก่อนการผ่าตัด
- งดน้ำและอาหารประมาณ 6–8 ชั่วโมงก่อนผ่าตัด
- ควรหยุดรับประทานยาแอสไพริน และยาละลายลิ่มเลือดชนิดอื่นๆ เป็นเวลาอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนผ่าตัด ผู้ป่วยควรแจ้งให้แพทย์ทราบถึงยาทุกชนิดที่ใช้อยู่
- การทำกายภาพก่อนการผ่าตัดจะช่วยให้เข่ากลับมาใช้งานเหมือนเดิมได้เร็วขึ้น ผู้ป่วยที่เข้ารับการผ่าตัดในขณะที่เข่าปวด บวม มักจะมีปัญหาในการฟื้นฟูสภาพของเข่าหลังจากการผ่าตัด
