การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Knee Replacement Surgery)

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม หรือที่เรียกในทางการแพทย์ว่า Knee Arthroplasty คือการผ่าตัดเพื่อเปลี่ยนข้อเข่าที่เสื่อมสภาพหรือได้รับความเสียหายอย่างรุนแรง ด้วยข้อเข่าเทียมที่ทำจากโลหะและพลาสติก โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อบรรเทาอาการปวดเรื้อรังและฟื้นฟูการเคลื่อนไหวของข้อเข่า วิธีการนี้มักแนะนำสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมขั้นรุนแรง ไม่ว่าจะเป็นโรคข้อเสื่อม (Osteoarthritis) โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ หรือความเสียหายจากอุบัติเหตุ

ข้อเข่าเทียมทำงานอย่างไร?

ในระหว่างการผ่าตัด ศัลยแพทย์จะนำส่วนที่เสียหายของข้อเข่าออก แล้วแทนที่ด้วยข้อเข่าเทียมที่ประกอบด้วยชิ้นส่วนโลหะและพลาสติก ซึ่งได้รับการออกแบบมาเพื่อเลียนแบบการเคลื่อนไหวของข้อเข่าตามธรรมชาติ ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนไหวได้อย่างราบรื่นและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

เหตุใดจึงต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม?

การผ่าตัดนี้มักแนะนำเมื่อผู้ป่วยมีอาการปวดเข่าเรื้อรัง ข้อเข่าเสื่อมขั้นรุนแรง หรือข้อเข่าได้รับความเสียหายจากโรคหรืออุบัติเหตุ โดยเฉพาะในกรณีที่การรักษาแบบไม่ผ่าตัด เช่น กายภาพบำบัดหรือการใช้ยาบรรเทาปวด ไม่ให้ผลเพียงพออีกต่อไป เป้าหมายสูงสุดของการผ่าตัดคือการคืนการทำงานของข้อเข่าและบรรเทาอาการปวดที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

สัญญาณที่บ่งบอกว่าคุณอาจต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

หากคุณมีอาการดังต่อไปนี้ อาจเป็นสัญญาณว่าการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเป็นทางเลือกที่เหมาะสม

ปวดเข่าเรื้อรัง อาการปวดที่ไม่ดีขึ้นแม้จะพักหรือใช้ยา และมักรุนแรงขึ้นเมื่อเดินหรือยืนนาน
ข้อเข่าตึงหรือขยับได้จำกัด งอหรือเหยียดเข่าได้ไม่สุด โดยเฉพาะหลังจากนั่งหรือนอนพักเป็นเวลานาน
บวมและอักเสบ มีอาการบวมรอบข้อเข่าบ่อยครั้งหรือต่อเนื่อง
ได้ยินเสียงดังในข้อเข่า มีเสียงดังหรือความรู้สึกสะดุดขณะเคลื่อนไหว อันเกิดจากการสึกกร่อนของกระดูกอ่อน
การเดินหรือเคลื่อนไหวลำบาก ต้องพึ่งพาอุปกรณ์ช่วยเดิน หรือรู้สึกว่าเข่าจะทรุดตัว
กิจกรรมประจำวันได้รับผลกระทบ ไม่สามารถขึ้นบันได นั่ง หรือยืนได้นานตามปกติ

สาเหตุของข้อเข่าเสื่อมหรือข้อเข่าได้รับความเสียหาย

มีหลายปัจจัยที่ทำให้ข้อเข่าเสื่อมสภาพ ได้แก่

อายุที่มากขึ้น การสึกกร่อนตามธรรมชาติของกระดูกอ่อนเมื่อเวลาผ่านไป
การใช้งานหนักเกินไป การยืนนาน ยกของหนัก หรือกิจกรรมที่กระแทกข้อเข่าซ้ำๆ
โรคอ้วน น้ำหนักตัวที่มากเกินไปเพิ่มแรงกดบนข้อเข่า ทำให้กระดูกอ่อนสึกกร่อนเร็วขึ้น
การบาดเจ็บในอดีต กระดูกหัก เอ็นฉีกขาด หรือหมอนรองกระดูกเสียหาย
โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ ภาวะภูมิคุ้มกันทำลายตัวเองที่ก่อให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง
พันธุกรรม ประวัติครอบครัวที่มีโรคเกี่ยวกับข้อหรือกระดูก
การเรียงตัวของกระดูกผิดปกติ ภาวะขาโก่งหรือขาฉิ่ง ซึ่งทำให้น้ำหนักกดไม่สม่ำเสมอ
โรคกระดูก ภาวะกระดูกพรุนที่ทำให้กระดูกอ่อนแอและข้อไม่มั่นคง

แนวทางการรักษาข้อเข่าเสื่อม

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ โดยแบ่งออกเป็น 2 แนวทางหลัก

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด

เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการระดับเบาถึงปานกลาง ประกอบด้วย

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น ลดน้ำหนักและหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่กระแทกข้อ
กายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อเข่า
ยาบรรเทาปวดและยาลดการอักเสบ
การฉีดสารหล่อลื่นข้อ (Hyaluronic Acid) เพื่อช่วยให้ข้อเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น
อุปกรณ์เสริม เช่น เฝือกอ่อน ไม้เท้า หรือวอล์กเกอร์

การรักษาด้วยการผ่าตัด

แนะนำเมื่อการรักษาแบบอนุรักษ์ไม่ได้ผลอีกต่อไป

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าบางส่วน (Partial Knee Replacement) เปลี่ยนเฉพาะส่วนที่เสียหายโดยรักษาเนื้อเยื่อที่ดีไว้
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมด (Total Knee Replacement) เปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมด เหมาะสำหรับกรณีที่มีความเสียหายรุนแรง

การดูแลหลังผ่าตัดและการฟื้นตัว

การดูแลหลังผ่าตัดอย่างเหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญยิ่งต่อความสำเร็จของการรักษา

การจัดการความเจ็บปวด อาการไม่สบายหลังผ่าตัดเป็นเรื่องปกติ และจะดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ด้วยยาที่แพทย์สั่ง
การดูแลแผล รักษาความสะอาดและความแห้งของแผล พร้อมปฏิบัติตามคำแนะนำในการเปลี่ยนผ้าพันแผลอย่างเคร่งครัด
กายภาพบำบัด เริ่มฟื้นฟูภายใน 24 ชั่วโมงหลังผ่าตัดเพื่อกระตุ้นการเคลื่อนไหวและความแข็งแรงของข้อ
อุปกรณ์ช่วยเดิน อาจจำเป็นต้องใช้ไม้ค้ำหรือวอล์กเกอร์ในช่วงแรก และค่อยๆ ลดการใช้เมื่อร่างกายฟื้นตัว
ลดอาการบวม ยกขาให้สูงและประคบน้ำแข็งเพื่อบรรเทาอาการบวมในระยะต้น
โภชนาการ รับประทานอาหารที่มีโปรตีนและสารอาหารครบถ้วนเพื่อเสริมการสมานแผล
การนัดติดตามอาการ พบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอเพื่อติดตามการฟื้นตัวและป้องกันภาวะแทรกซ้อน

ระยะเวลาในการฟื้นตัว

ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะเริ่มรู้สึกดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดภายใน 1 เดือน หลังการผ่าตัด และด้วยการทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่องและการดูแลหลังผ่าตัดที่ถูกต้อง ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติภายใน 6 ถึง 12 สัปดาห์ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสุขภาพโดยรวมและความคืบหน้าในการฟื้นฟูของแต่ละบุคคล