เมื่ออายุเพิ่มมากขึ้น อวัยวะต่างๆ ในร่างกาย รวมถึงสมองก็ย่อมเกิดการเสื่อมตัวลงเป็นธรรมดา โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน หรือ มีพฤติกรรมดื่มสุรา สูบบุหรี่ เป็นประจำ ก็ยิ่งมีโอกาสพบโรคสมองเสื่อมได้เพิ่มมากขึ้น
โรคสมองเสื่อม สังเกตได้จากพฤติกรรมเหล่านี้
- ความเข้าใจภาษาลดลง ใช้ภาษาไม่ถูกต้อง เช่น เรียกชื่อสิ่งของไม่ถูก บางครั้งอาจพูดเรียกสิ่งต่างๆว่า นู่น นี่ อยู่ตลอด
- ไม่สามารถทำกิจกรรมที่เคยทำได้มาก่อน เช่น คำนวณเลขง่ายๆไม่ได้ เปิดเครื่องปรับอากาศไม่ได้ เปิดโทรทัศน์ไม่ได้ ทำอาหารที่เคยทำไม่ได้
- บกพร่องในการรับรู้หรือเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ไม่ทราบว่าของนี้มีไว้ทำอะไร หรือไม่สามารถแยกแยะ รสชาติ หรือกลิ่นได้
- บกพร่องในการประกอบกิจวัตรประจำวัน อาบน้ำแต่งตัวไม่เหมาะสม หรือ ไม่ค่อยยอมอาบน้ำ ไม่ยอมแปรงฟันต้องมีคนคอยเตือนให้ทำอยู่เสมอ ไม่สามารถไปไหนตามลำพังได้
- ความจำแย่ลง หลงๆ ลืมๆ โดยเฉพาะเรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้นหรือเกิดขึ้นไม่นาน แต่ความจำเรื่องเก่าๆอาจยังดี จึงอาจถามซ้ำๆ เล่าเรื่องเดิมซ้ำๆ
- บางครั้งทำสิ่งต่างๆ ซ้ำๆ เช่น รดน้ำต้นไม้วันละหลายรอบ
- ลืมเรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้น เช่น จำชื่อคนไม่ได้ ลืมว่าวางของไว้ที่ไหน จำสถานที่ที่คุ้นเคยไม่ได้ หรือลืมชื่อคนในบ้าน
- บกพร่องในการบริหารจัดการและตัดสินใจแก้ไขปัญหา เช่น ไม่กล้าตัดสินใจ หรือตัดสินใจผิดพลาดบ่อยๆ
- บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลงไป มีความเฉื่อยชา ไม่กระตือรือร้น หรือโมโหฉุนเฉียวง่ายโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน อาจเห็นภาพหลอน หลงผิด รวมไปถึงอาจมีอาการระแวงว่าจะมีคนมาขโมยของบ่อยๆ หรือมาแย่งสมบัติ
ใครกันนะที่เสี่ยงโรคสมองเสื่อม
- ผู้ที่มีอายุมาก
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเคยเป็นโรคทางสมอง
- มียีน (genetics) ที่มีโอกาสเสี่ยงสูง
- มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ เป็นประจำ
- มีโรคประจำตัวที่อาจนำไปสู่โรคหลอดเลือดสมอง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันสูง
วินิจฉัยอย่างไร ให้รู้ชัด
- ทำแบบประเมินสภาวะสมองเสื่อมด้วยตนเอง
- ตรวจเลือดเพื่อหาสาเหตุที่มีผลต่อความจำ เช่น ค่าไต ค่าตับ เม็ดเลือด ฮอร์โมนไทรอยด์ แคลเซียม วิตามินบี 12
- พบแพทย์เพื่อทำการประเมินแบบทดสอบทางสมอง
- เอ็กซเรย์สมอง
การดูแลรักษาผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม
- ชวนผู้ป่วยทำกิจกรรมต่างๆ เช่น สวดมนต์ นับเหรียญ ออกกำลังกาย เล่นการ์ดไพ่จำ หรือ ฝึกสมาธิ
- ควบคุมพฤติกรรมของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด ห้ามไม่ให้ผู้ป่วยดื่มแอลกอฮอล์ หรือสูบบุหรี่โดยเด็ดขาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีที่มีโรคประจำตัว ต้องคุมเบาหวานให้เคร่งครัด คุมความดันโลหิตให้เคร่งครัด คุมไขมันให้ปกติ
- ให้ผู้ป่วยรับประทานยากลุ่ม acetyl cholinesterase inhibitor เพื่อชะลอการเสื่อมของสมองตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
ทำตามนี้ หนีสมองเสื่อมได้นะ!
- ควบคุมปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง เช่น หยุดสูบบุหรี่ คุมเบาหวานให้เคร่งครัด คุมความดันโลหิตสูงให้เคร่งครัด คุมไขมันให้ปกติ
- ตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ หรือตามที่แพทย์แนะนำ
- ลดการทานหวาน ทานเค็ม เน้นอาหารไขมันต่ำ ทานอาหารให้ครบ 5 หมู่
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที
- ทำกิจกรรมสันทนาการต่างๆ เพื่อผ่อนคลายความเครียด
พญ.รัชนี บุณยกาญจนากร
แพทย์ศูนย์สมองและระบบประสาท
โรงพยาบาลพญาไท 3
