ចងចាំអត់បានប្រភេទណា គឺសញ្ញាអាក្រក់ នៃជំងឺខួរក្បាលធ្លាក់ចុះ

រោគសញ្ញាខ្វះចងចាំគឺជារឿងដែលជួបប្រទៈជាញឹកញាប់នៅក្នុងមនុស្សចាស់ ប៉ុន្តែការខ្វះចងចាំមានច្រើនប្រភេទ ដែលរោគសញ្ញាខ្លះគឺជាសញ្ញាដែលបង្ហាញពីការចាប់ផ្តើមនៃជំងឺខួរក្បាលចាស់ប្រភេទ “អាល់សៃមើ” ប្រសិនបើមនុស្សនៅក្នុងគ្រួសារមិនយកចិត្តទុកដាក់រោគសញ្ញាទាំងនេះ ហើយមិនអាចរកឃើញការរីកចម្រើននៃជំងឺបាន នោះនឹងធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺទៅពេទ្យយឺតជាងគេ ការព្យាបាលនឹងកាន់តែពិបាក។ ប្រសិនបើអ្នកនៅជិតមនុស្សចាស់មើលឃើញរោគសញ្ញា ឬអាកប្បកិរិយាដែលគិតថាអាចជាជំងឺ “អាល់សៃមើ” គួរតែប្រញាប់ពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីស្វែងរកវិធីការពារ និងពន្យារពេលការរីកចម្រើននៃជំងឺ ឲ្យជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកជំងឺមានគុណភាពល្អប្រសើរឡើង

ជំងឺអាល់សៃមើ (Alzheimer’s disease) គឺជាជំងឺមួយដែលកើតឡើងពីការធ្លាក់ចុះយឺតយ៉ាវនៃកោសិកាខួរក្បាល ធ្វើឲ្យកម្រិតសារធាតុផ្សព្វផ្សាយសរសៃប្រសាទនៅក្នុងខួរក្បាល (Acetylcholine) បន្ថយចុះ។ វាបណ្តាលឲ្យអ្នកជំងឺមានបញ្ហាផ្នែកគំនិត ចងចាំ អាកប្បកិរិយា និងការប្រើភាសាដែលផ្លាស់ប្តូរទៅ ដែលនឹងប៉ះពាល់ដល់ការប្រើជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ពេទ្យនាង នពាស្រី ឆាយស៊ីណូណាន់គុល ជាវេជ្ជបណ្ឌិតផ្នែកប្រសាទ និងជាវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសផ្នែកជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល បានពន្យល់អំពីដំណាក់កាលនៃការរីកចម្រើននៃជំងឺ ដែលអាចចែកបានជា 3 ដំណាក់កាលគឺ

ដំណាក់កាលដំបូង (Early-Stage)

មនុស្សចាស់ដែលចាប់ផ្តើមមានរោគសញ្ញាខួរក្បាលចាស់ប្រភេទអាល់សៃមើនៅតែអាចធ្វើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដោយខ្លួនឯងបាន ប៉ុន្តានឹងចាប់ផ្តើមមានរោគសញ្ញាខ្វះចងចាំរឿងថ្មីៗ ជាពិសេសរឿងដែលទើបនិយាយ ឬធ្វើទៅ ដូចជា ទើបតែទូរស័ព្ទទៅរកកូន ហើយប្រាប់រឿងទៅកូន ប៉ុន្តិចមួយរយៈក្រោយទូរស័ព្ទទៅរកកូនវិញ ហើយប្រាប់រឿងដដែលម្តងទៀត ធ្វើបែបនេះជាច្រើនដងក្នុងមួយថ្ងៃ ព្រោះភ្លេចថា បានទូរស័ព្ទនិយាយជាមួយកូនរួចហើយ ពេលនិយាយក៏ភ្លេចនិយាយម្តងទៀត សួរម្តងទៀតអំពីរឿងដដែល ប៉ុន្តាចងចាំរឿងចាស់ៗដែលកើតឡើងយូរមកហើយនៅតែចងចាំបានល្អ។ លើសពីនេះ អ្នកជំងឺនៅដំណាក់កាលដំបូងអាចចាប់ផ្តើមហៅឈ្មោះវត្ថុមិនត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែដឹងថាវត្ថុនោះមានប្រយោជន៍សម្រាប់អ្វី ដូចជា ហៅ “នាឡិកា” មិនត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែដឹងថាវាសម្រាប់មើលម៉ោង។ ចាប់ផ្តើមស្រឡះច្រឡំទិសដៅ ឆ្វេង ស្តាំ សម្រេចចិត្តដើរមិនត្រឹមត្រូវ ជាពិសេសផ្លូវដែលមិនស្គាល់

ដំណាក់កាលទីពីរ (Middle-Stage)

អ្នកជំងឺនឹងខ្វះខាតក្នុងការថែរក្សាខ្លួនឯង ចាប់ផ្តើមមិនយកចិត្តទុកដាក់ខ្លួនឯង មិនអាចធ្វើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃបាន អារម្មណ៍ខឹងខ្លាចប្រែប្រួល បុគ្គលិកលក្ខណៈផ្លាស់ប្តូរ បាត់បង់ចងចាំថ្មីៗដែលទើបកើតឡើងជិតៗនេះ ឧទាហរណ៍ មិនចងចាំថាបានបរិច្ឆេទអាហាររួចហើយ បាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការប្រើភាសា ប្រើភាសាខុសច្រើនជាងមុន ហៅឈ្មោះមនុស្សខុសត្រូវ ចាប់ផ្តើមឃើញរូបភាពភេរវកម្ម

ដំណាក់កាលទីបី (Late-Stage)

អ្នកជំងឺនៅដំណាក់កាលនេះត្រូវការអ្នកថែទាំ 24 ម៉ោង ការផ្លាស់ទីរាងកាយតិចចុះ ឬគេងនៅលើគ្រែ បញ្ញាឬចងចាំធ្លាក់ចុះខ្លាំង ជាទៀងទាត់មិនយកចិត្តទុកដាក់អ្វីទាំងអស់ រហូតដល់មិនចងចាំមនុស្សជិតខាង និងអាចមិនចងចាំឈ្មោះខ្លួនឯងផងដែរ អាចមានអាកប្បកិរិយា និងអារម្មណ៍ខ្លាំង ដូចជាការបោះវត្ថុ ការញាំអាហារមិនស្អាត មិនអាចជួយខ្លួនឯងបាន

អាចមើលឃើញថា ចំពោះការចងចាំ និងអាកប្បកិរិយាដែលផ្លាស់ប្តូរទៅមានច្រើនប្រភេទ ប៉ុន្តែមានព័ត៌មានលម្អិតខុសគ្នារវាងរោគសញ្ញារបស់ជំងឺអាល់សៃមើ និងការខ្វះចងចាំធម្មតា ដែលជាការខ្វះចងចាំបណ្តោះអាសន្នពីមូលហេតុផ្សេងៗ ពេទ្យនាង នពាស្រី ឆាយស៊ីណូណាន់គុល បានផ្តល់ចំណាំដូចខាងក្រោម

1. ចងចាំធ្លាក់ចុះ ខ្វះចងចាំ រហូតប៉ះពាល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ
ប្រសិនបើមនុស្សចាស់មានបញ្ហាចងចាំរយៈពេលខ្លី គឺមានរោគសញ្ញាខ្វះចងចាំរឿងថ្មីៗដែលទើបកើតឡើង ភ្លេចថ្ងៃសំខាន់ ឬព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ដែលកន្លងផុត ទោះបីជាមិនគួរភ្លេច ឬជាញឹកញាប់សួរអ្វីម្តងទៀត ទោះបីទើបសួរហើយ នោះជាសញ្ញារបស់ជំងឺអាល់សៃមើ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានរោគសញ្ញាខ្វះចងចាំត្រឹមតែម្ដងម្កាល ហើយពេលក្រោយអាចចងចាំឡើងវិញ ឬចងចាំបាន នោះមិនមែនជារោគសញ្ញារបស់ជំងឺអាល់សៃមើទេ

2. សមត្ថភាពក្នុងការរៀបចំផែនការ ឬដោះស្រាយបញ្ហាធ្លាក់ចុះ
អ្នកជំងឺអាល់សៃមើនឹងចំណាយពេលយូរជាងធម្មតាក្នុងការធ្វើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃសាមញ្ញៗ ដែលធ្លាប់ធ្វើជាប្រចាំ រួមទាំងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដែលមានជំហានស្មុគស្មាញ។ ប្រហែលជាដោយសារភ្លេចជំហាន ឬដំណើរការនៃការធ្វើ ដូចជា ការពាក់សម្លៀកបំពាក់ ការដាក់ប៊ូតុងអាវ ឬភ្លេចផ្នែកខ្លះនៃការធ្វើអ្វីមួយ ដូចជា ចម្អិនម្ហូបហើយភ្លេចដាក់គ្រឿងទេស ឬភ្លេចថាដាក់គ្រឿងទេសរួចហើយហើយដាក់បន្ថែមទៀត ធ្វើឲ្យរសជាតិម្ហូបផ្លាស់ប្តូរ មានបញ្ហាក្នុងការជួយខ្លួនឯង ដូចជា ការញ៉ាំអាហារ ការលាងទឹក ការបញ្ចេញមូលដ្ឋាន មិនដុសធ្មេញ ឬក្រអូបសក់ដោយខ្លួនឯងមិនបាន ឬធ្វើមិនត្រឹមត្រូវ ការគិតគណនាលេខ ការប្រើប្រាស់ប្រាក់ ជាញឹកញាប់មិនអាចទិញទំនិញតាមបញ្ជី មិនអាចបង់ប្រាក់តាមវិក្កយបត្រ បានបង់ប្រាក់ទៅឲ្យបុគ្គលិកបង់ប្រាក់ច្រើនជាងធម្មតា ប៉ុន្តែក្នុងមនុស្សចាស់ទូទៅ ការបង់ប្រាក់ខុសអាចកើតឡើងដោយសារកាន់ប្រាក់ខុស ឬស្តាប់ចំនួនប្រាក់មិនច្បាស់ មើលមិនច្បាស់ ឬគ្រាន់តែយល់ខុស ហើយកើតឡើងតែម្ដងម្កាលប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនមែនជារោគសញ្ញារបស់អាល់សៃមើ

3. ធ្វើការងារដែលស្គាល់បានលំបាកកាន់តែច្រើន ភ្លេចផ្លូវ
អ្នកជំងឺអាល់សៃមើនឹងមានអារម្មណ៍លំបាកក្នុងការធ្វើការងារ ទោះបីជាការងារដែលស្គាល់ល្អរួចមកហើយ មិនថាជាការងារផ្ទះ ឬការងារនៅកន្លែងធ្វើការ។ ភ្លេចផ្លូវដែលធ្លាប់ទៅជាប្រចាំ ធ្វើឲ្យបើកឡានភ្លេចផ្លូវជាញឹកញាប់ ភ្លេចផ្លូវចូលការិយាល័យដែលធ្លាប់ចូលចេញជាប្រចាំ ឬរកផ្លូវត្រឡប់ទៅផ្ទះមិនបាន ទោះបីជាធ្លាប់ដើរផ្លូវនេះជាប្រចាំ។ បាត់បង់ជំនាញក្នុងការប្រើជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ភ្លេចវិធីប្រើទូរស័ព្ទ ប្រើឧបករណ៍អគ្គិសនី ប៉ុន្តែក្នុងមនុស្សចាស់ទូទៅដែលមានការលំបាកក្នុងការធ្វើសកម្មភាពខ្លះៗដែលមិនស្គាល់ពីមុន ដូចជា ការប្រើម៉ាយក្រូវ៉ែវកំដៅម្ហូប ការប្រើទូរស័ព្ទស្មាតហ្វូនដែលត្រូវប្រើប្រព័ន្ធប៉ះប៉ង ការលំបាកនេះកើតឡើងតែម្ដងម្កាល បែបនេះមិនមែនជារោគសញ្ញារបស់ជំងឺអាល់សៃមើទេ

4. ស្រឡះច្រឡំអំពីពេលវេលា និងទីកន្លែង
អ្នកជំងឺអាល់សៃមើនឹងស្រឡះច្រឡំអំពីថ្ងៃ ពេលវេលា ទីកន្លែង រដូវកាល ឬមិនដឹងថាត្រូវទៅទីកន្លែងណា ប៉ុន្តែមនុស្សចាស់ធម្មតា អាចស្រឡះច្រឡំអំពីថ្ងៃ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃអ្វីនៃសប្តាហ៍ ប៉ុន្តែអាចចងចាំឡើងវិញ និងយល់ដឹងបានក្រោយមក

5. មិនយល់ពីរូបភាពដែលឃើញ និងមិនយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងរូបភាពនិងខ្លួនឯង
ពេលដែលអ្នកជំងឺដើរឆ្លងកាត់កញ្ចក់ ឬមើលកញ្ចក់ ជាញឹកញាប់គិតថាមិនមែនខ្លួនឯង គិតថាមានមនុស្សម្នាក់ផ្សេងនៅក្នុងកញ្ចក់ ឬមានមនុស្សនៅក្នុងបន្ទប់នោះម្នាក់ផ្សេង ព្រោះមិនយល់ថាអ្វីដែលឃើញគឺជាកញ្ចក់ដែលបញ្ចាំងរូបភាព។ ប៉ុន្តែមនុស្សចាស់ធម្មតា ការមិនយល់អំពីអ្វីដែលឃើញកើតឡើងពីបញ្ហាផ្លូវចិត្ត ដែលកើតពីការធ្លាក់ចុះនៃស្រមោលភ្នែក ធ្វើឲ្យមើលមិនច្បាស់ ហើយមិនដឹងថាអ្វីដែលឃើញគឺជាអ្វី

6. មានបញ្ហាក្នុងការស្វែងរក ឬប្រើពាក្យសមរម្យក្នុងការនិយាយ ឬសរសេរ
អ្នកជំងឺអាល់សៃមើភ្លេចបញ្ហាក្នុងការចូលរួមក្នុងការពិភាក្សា ដូចជាមានទម្លាប់ឈប់និយាយកណ្តាលពិភាក្សា ហើយមិនដឹងថាត្រូវនិយាយបន្តយ៉ាងដូចម្តេច។ ការពិភាក្សាមិនមានព័ត៌មានលម្អិត ព្រោះភ្លេចព័ត៌មានដែលធ្លាប់ចងចាំបាន ជាញឹកញាប់រៀបចំលំដាប់ពាក្យខុស និយាយពាក្យ ឬប្រយោគម្តងទៀត មិនអាចគិតពាក្យបាន ហើយហៅឈ្មោះវត្ថុខុស មិនអាចហៅឈ្មោះវត្ថុដូចជា កៅអី ឡាន។ ប៉ុន្តែមនុស្សចាស់ធម្មតា អាចមានការមិនគិតពាក្យបានខ្លះៗ ប៉ុន្តែកើតឡើងតែម្ដងម្កាល ហើយអាចគិតពាក្យនោះឡើងវិញបានក្រោយមក

7. ភ្លេចវត្ថុ
ពេលដែលអ្នកជំងឺដាក់វត្ថុទៅកន្លែងថ្មីដែលមិនធ្លាប់ដាក់ ហើយមិនអាចចងចាំថាដាក់វត្ថុទាំងនោះនៅឯណា ហើយពេលឃើញវត្ថុទាំងនោះជាញឹកញាប់គិតថាមាននរណាម្នាក់លួច ឬមាននរណាម្នាក់យកប្ដូរទីតាំង ឬដាក់វត្ថុខុសកន្លែង ហើយនៅតែបន្តរស់នៅដូចមិនគិតថាវាជារឿងមិនធម្មតា ដូចជា ដាក់រីម៉ូតទូរទស្សន៍ក្នុងទូរទឹកកក ពេលស្វែងរកវត្ថុប្រើប្រាស់នៅផ្ទះដែលធ្លាប់ដាក់ជាប្រចាំ មិនអាចស្វែងរកបាន ព្រោះភ្លេចទីតាំងដែលធ្លាប់ដាក់វត្ថុនោះជាប្រចាំ ឬស្វែងរកវត្ថុនោះនៅកន្លែងដែលមិនគួរដាក់។ ប៉ុន្តែមនុស្សចាស់ធម្មតា ទោះបីដាក់វត្ថុខុសកន្លែង ឬភ្លេចថាដាក់នៅឯណាក្នុងខ្លះៗ ប៉ុន្តេលើកក្រោយស្វែងរកឃើញ នឹងដឹងថាខ្លួនឯងបានដាក់វត្ថុខុសកន្លែង

8. សមត្ថភាពក្នុងការសម្រេចចិត្តធ្លាក់ចុះ ឬបាត់បង់
អ្នកជំងឺភ្លេចមិនអាចសម្រេចចិត្តថាត្រូវធ្វើអ្វីជាមួយខ្លួនឯងនៅក្នុងស្ថានភាពផ្សេងៗ ដូចជាមិនលាងទឹក មិនតុបតែងខ្លួនពេលត្រូវទៅព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជាមនុស្សចាស់ទូទៅ អាចកើតឡើងពីការស្ទាក់ស្ទើរ ឬអស់កម្លាំងរហូតមិនចង់លាងទឹក មិនចង់តុបតែងខ្លួនបាន

9. មានការបែកបាក់ និងកាត់បន្ថយការចូលរួមសង្គម
អ្នកជំងឺមានអារម្មណ៍មិនចង់ចូលរួមសកម្មភាពដែលធ្លាប់ចូលចិត្ត មិនចង់ធ្វើការងារដែលធ្លាប់ធ្វើដោយគ្មានហេតុផល មិនចង់ជួបមនុស្ស ធុញទ្រាន់ មិនយកចិត្តទុកដាក់ ឬមិនរំភើបចំពោះអ្វីដែលនៅជុំវិញ។ ស្ថិតនៅក្នុងបន្ទប់តែម្ដង ព្រោះមិនចង់ឲ្យនរណាដឹងថាខ្លួនមានបញ្ហា។ ប៉ុន្តែស្ថានភាពនេះនៅក្នុងមនុស្សចាស់ធម្មតា អាចកើតឡើងពីការខ្លាចការងារ មានបញ្ហាគ្រួសារ ដូច្នេះមិនចង់ធ្វើសកម្មភាពអ្វី ព្រោះនៅតែមានសំពាធចិត្ត

10. អារម្មណ៍ និងបុគ្គលិកលក្ខណៈផ្លាស់ប្តូរ
អ្នកជំងឺអាល់សៃមើនឹងមានអាការខឹងខ្លាចងាយនៅពេលនៅកន្លែងដែលមិនស្គាល់ មានអាការស្រឡះច្រឡំ មានការភ័យខ្លាច ស្រក់ទឹកភ្នែក ការព្រួយបារម្ភ និងភ័យខ្លាច។ សម្រាប់មនុស្សចាស់ធម្មតា ក៏អាចមានអាកប្បកិរិយាខ្លះៗផ្លាស់ប្តូរបានដែរ ប៉ុន្តែមិនថេរ នឹងត្រឡប់ទៅមានអារម្មណ៍ល្អ និយាយរីករាយធម្មតា ព្រោះការកើតមានស្ថានភាពផ្សេងៗ គឺកើតឡើងដោយសារស្ថានភាពជុំវិញពេលនោះ ហើយពេលចេញពីស្ថានភាពនោះ នឹងជាសះស្បើយដោយខ្លួនឯង

ពីរោគសញ្ញា និងអាកប្បកិរិយាទាំងអស់នេះ អាចមើលឃើញថា ការខ្វះចងចាំ ឬអាកប្បកិរិយាផ្លាស់ប្តូរជារឿងមិនធម្មតា ៤ ផ្នែក គឺ ១. ផ្នែកចងចាំ ២. ផ្នែកគំនិត ៣. ផ្នែកពាក្យនិយាយ ៤. ផ្នែកអាកប្បកិរិយា ឬសកម្មភាព។ ដូច្នេះយើងត្រូវពិចារណាទាំង ៤ ផ្នែកជាមួយគ្នា ថា រោគសញ្ញាផ្សេងៗដែលកើតឡើង តើសម្របសម្រួលជាជំងឺអាល់សៃមើឬអត់ ព្រោះបញ្ហាចងចាំ ឬការខ្វះចងចាំ ពិតប្រាកដជាអាចកើតមាននៅក្នុងមនុស្សធម្មតាបានដែរ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនប្រាកដ គួរតែទៅពិគ្រោះវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាលបន្តទៅ

(ព័ត៌មានយោងពី alz.org; alzheimer’s association)

ពេទ្យនាង នពាស្រី ឆាយស៊ីណូណាន់គុល
វេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសផ្នែកប្រសាទ
មជ្ឈមណ្ឌលខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធប្រសាទ មន្ទីរពេទ្យព្យាយ៉ាធៃ 1