ต้อลม (Pinguecula) มีลักษณะเป็นก้อนสีขาวเหลือง อาจเป็นแผ่นหรือนูนเล็กน้อยที่บริเวณเยื่อตาซึ่งคลุมอยู่บนตาขาวทางด้านข้างของกระจกตาหรือที่เรียกว่า “ตาดำ” ส่วนต้อเนื้อ (pterygium) มีรากศัพท์มาจากภาษากรีก (pteryx/pterygos ซึ่งแปลว่า ปีก) ลักษณะเหมือนแผ่นเนื้อสีแดงหรือชมพู รูปสามเหลี่ยมคล้ายปีกนก งอกจากบริเวณเยื่อตา โดยมียอดสามเหลี่ยมอยู่ทางด้านกระจกตา ต้อเนื้อจะค่อยๆ โตอย่างช้าๆ มีขนาดหลากหลายตั้งแต่ขนาดเล็กและดูฝ่อไปจนถึงขนาดใหญ่ อาจโตอย่างรวดเร็วและมีเส้นเลือดมาเลี้ยงจำนวนมาก ถ้าเป็นมากอาจลามเข้าถึงกลางกระจกตาและปิดบังการมองเห็นได้ ต้อเนื้อเป็นเนื้องอกที่ไม่อันตราย ทั้งต้อลมและต้อเนื้อไม่ใช่มะเร็ง
ต้อลมและต้อเนื้อ มักพบระหว่างเปลือกตาบนและล่างซึ่งเป็นตำแหน่งที่โดนแสงแดด โดยพบที่หัวตามากกว่าหางตา อย่างไรก็ตามสามารถพบบนตาขาวทางด้านหัวตา หางตา หรือพบทั้งสองตำแหน่งได้ในคราวเดียวกัน ต้อลมต่างจากต้อเนื้อตรงที่ต้อลมจะไม่ลุกลามไปบนกระจกตา ต้อลมและต้อเนื้ออาจมีการอักเสบ ทำให้มีอาการแสบ เคืองตา ตาแดงหรือปวดตาได้
อาการของต้อลมและต้อเนื้อ
ผู้ที่เป็นต้อลมและต้อเนื้อจะมีอาการที่หลากหลาย ตั้งแต่ไม่มีอาการเลยจนถึงมีอาการตาแดง บวม คันตา เคืองตา แสบตา น้ำตาไหล ปวดหรือรู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมในตา ต้อลมมีขนาดใหญ่ ขึ้นได้ แต่มักเป็นไปอย่างช้าๆ
โดยทั่วไปต้อลมและต้อเนื้อจะไม่ทำให้ตามัว ยกเว้นต้อเนื้อที่เป็นมากและลามเข้ากลางกระจกตา ซึ่งมีความสัมพันธ์โดยตรงกับเยื่อตาที่มีการยกตัวขึ้นและกระจกตาที่อยู่โดยรอบ สาเหตุหลักของการเห็นลดลงเกิดจากตัวต้อเนื้อเองที่มีผลต่อการหักเหของแสง ภาวะสายตาเอียงจากก้อนเนื้อที่ลามขึ้นไปบนกระจกตา การบดบังหรือการทำให้แนว/แกนการมองเห็น (visual axis) ขุ่น รวมถึงการอักเสบของต้อเนื้อซ้ำๆ ซึ่งไม่สามารถบรรเทาให้ดีขึ้นได้ด้วยการรักษาโดยยาหยอดและ/หรือยาป้ายเฉพาะที่ โดยทั่วไปแล้วต้อเนื้อจะไม่ทำให้การมองเห็นลดลงมากอย่างผิดปกติ
ประเภทของต้อเนื้อ
ต้อเนื้อสามารถจำแนกได้หลายแบบ ยกตัวอย่างเช่น ตามตำแหน่งที่ลามไปยังกระจกตา ตามลักษณะต้อเนื้อที่ฝ่อหรืออักเสบ หรือตามความผิดปกติของกระจกตา (Corneal higher-order irregularity) ที่เกิดขึ้น เป็นต้น
การป้องกันและการรักษาต้อลมต้อเนื้อ
ต้อลมและต้อเนื้อที่เป็นไม่มากหรือไม่มีอาการผิดปกติ สามารถปล่อยทิ้งไว้ได้โดยไม่มีอันตราย และมีข้อควรปฏิบัติดังนี้
- หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นหรือปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรค
- สวมแว่นกันแดดเมื่อออกกลางแจ้ง เพื่อลดการโดนรังสี UV ช่วยป้องกันไม่ให้เป็นต้อลมและ/หรือต้อเนื้อ ในกรณีที่เป็นแล้ว การใส่แว่นกันแดดจะช่วยป้องกันไม่ให้เป็นมากขึ้นและช่วยลดอาการต่างๆ ได้
- ยาหยอดตาหรือสารหล่อลื่น เช่น ยาหยอดตาผสมสเตียรอยด์ในระยะสั้น น้ำตาเทียม ใช้ในกรณีที่มีอาการเพื่อบรรเทาการระคายเคืองตาและทำให้ตาไม่แดง อย่างไรก็ตามยาหยอดตานั้นไม่สามารถทำให้ต้อลมและต้อเนื้อหายไปได้
- การผ่าตัด โดยมากทำในกรณีที่ต้อเนื้อลุกลามเข้าไปบนกระจกตาพอสมควร มีการมองเห็นลดลงจากต้อเนื้ออย่างผิดปกติ หรือเพื่อความสวยงาม ถ้าเป็นน้อยไม่จำเป็นต้องทำผ่าตัด ส่วนต้อลมไม่จำเป็นต้องผ่าตัดออกเพราะไม่มีอันตรายต่อตา การเลือกวิธีผ่าตัดแบบใดนั้นขึ้นอยู่กับสภาพต้อเนื้อและคนไข้เป็นหลัก
