ต่อมไทรอยด์เป็นต่อมไร้ท่อที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในร่างกาย มีรูปร่างคล้ายปีกผีเสื้อ ตั้งอยู่บริเวณหน้าหลอดลมใต้กล่องเสียง ต่อมไทรอยด์มีหน้าที่สร้างไทรอยด์ฮอร์โมน ซึ่งมีความจำเป็นอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิต โดยมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเผาผลาญพลังงานและควบคุมระดับอุณหภูมิของร่างกาย ทั้งยังมีผลโดยตรงต่อการทำงานของสมอง กล้ามเนื้อ และอวัยวะต่างๆ ทั้งหมด
ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย…คืออะไร
ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย หรือต่อมไทรอยด์ทำงานลดลง (Hypothyroid) คือภาวะที่ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนออกมาน้อยกว่าความต้องการตามปกติของร่างกายทำให้เกิดการขาดฮอร์โมน ซึ่งแสดงออกมาเป็นอาการต่างๆ ทางร่างกายได้อย่างมากมาย
อาการที่สังเกตได้…เมื่อเป็นไฮโปไทรอยด์
- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ทำอะไรเชื่องช้า ขี้หนาว
- เบื่ออาหาร
- ท้องผูก
- น้ำหนักขึ้น
- หน้าบวม หนังตาบวม เสียงแหบ ผิวหยาบและแห้ง ผมแห้งและร่วง
- กล้ามเนื้อเป็นตะคริว
- ความจำเสื่อม
- ชีพจรเต้นช้า, ความดันโลหิตสูง
- ไขมันและโคเลสเตอรอลสูง
- ในสตรีอาจมีประจำเดือนผิดปกติ เป็นได้ทั้งขาดประจำเดือน หรือประจำเดือนมามาก ซึ่งส่งผลให้มีบุตรยาก
- ในเด็กจะมีตัวเตี้ย เชาวน์ปัญญาต่ำ, ต่อมไทรอยด์มีขนาดโต
ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย…เกิดจากอะไร
- การขาดสารไอโอดีน ซึ่งพบมากในจังหวัดทางภาคเหนือและภาคะวันออกเฉียงเหนือ
- เป็นโรคต่อมไทรอยด์อักเสบเรื้อรัง
- หลังการรักษาภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษด้วยสารรังสีไอโอดีน หรือการผ่าตัด
- การได้ยารักษาโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษในขนาดที่มากเกินไป
- การได้รับยาบางชนิดที่ใช้ในการรักษาโรคจิตประสาท และโรคหัวใจ
- โรคของต่อมใต้สมอง หรือในสมองเอง ภายหลังการผ่าตัดสมอง หรือได้รับการฉายแสงบริเวณสมอง
การวินิจฉัยภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย
แพทย์จะทำการซักประวัติ ดูจากลักษณะอาการ และการตรวจเลือดประกอบกัน
การรักษา…ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย
- ทำได้โดยการรับประทานยาหรือไทรอยด์ฮอร์โมน เพื่อให้ระดับฮอร์โมนอยู่ในเกณฑ์ปกติ เนื่องจากภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย ส่วนใหญ่มักเป็นการพร่องฮอร์โมนชนิดถาวร จึงมีความจำเป็นต้องรับประทานยาตลอดชีวิต
- ผู้ป่วยควรได้รับการตรวจระดับไทรอยด์ฮอร์โมนในเลือดเป็นระยะ เพื่อติดตามผลการรักษาและการปรับยา
ใครที่ควร “ตรวจคัดกรองต่อมไทรอยด์”
- ในเด็กแรกเกิดทุกราย เนื่องจากการรักษาภาวะนี้ในเด็ก ถ้าช้าเกินไปจะมีผลต่อสติปัญญาของเด็ก
- ผู้ที่อายุมากกว่า 60 ปี
- สมาคมต่อมไทรอยด์แห่งประเทศสหรัฐอเมริกาแนะนำให้มีการตรวจคัดกรองในสตรีที่อายุมากกว่า 35 ปี และตรวจทุก 5 ปี หลังจากการตรวจครั้งแรก
- ในผู้ป่วยซึ่งมีโอกาสเกิดภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยได้มากกว่าคนทั่วไป ได้แก่
-
- ผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยาบางชนิด เช่น ลิเธียม อะมิโอดาโรน ซึ่งผู้ป่วยเหล่านี้ควรได้รับการตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของต่อมไทรอยด์เป็นระยะ
- ผู้ที่เป็นโรคออโตอิมมูนของระบบอื่น
- ผู้ป่วยโรคเบาหวานประเภทที่ 1 หากพบอาการผิดปกติ อย่ารอช้า ควรรีบพบอายุรแพทย์โรคเบาหวานและต่อมไร้ท่อ เพื่อตรวจวินิจฉัย และรักษาต่อไป
พญ. อยุทธินี สิงหโกวินท์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคต่อมไร้ท่อและเมตะบอลิสม
ศูนย์เบาหวานและต่อมไร้ท่อ โรงพยาบาลพญาไท 2
