การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (Stool Occult Blood Test) คืออะไร ?
การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ หรือ Stool Occult Blood Test (FOBT) เป็นการตรวจคัดกรองเพื่อหาเลือดปริมาณเล็กน้อยที่ปนอยู่ในอุจจาระ ซึ่งมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า การตรวจนี้ช่วยค้นหาความผิดปกติในระบบทางเดินอาหาร และเป็นหนึ่งในวิธีสำคัญในการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
ทำไมต้องตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ
การตรวจนี้มีความสำคัญเพราะช่วยค้นหาความผิดปกติในระบบทางเดินอาหารตั้งแต่ยังไม่มีอาการ โดยเฉพาะมะเร็งลำไส้ใหญ่ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของคนไทย และพบมากขึ้นเรื่อย ๆ การตรวจนี้ช่วยให้แพทย์สามารถวินิจฉัยโรคได้เร็ว และรักษาได้ทันท่วงที
ประโยชน์ของการตรวจ
- คัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ และติ่งเนื้อ (โพลิป)
- หาสาเหตุของภาวะซีดหรือโลหิตจาง
- ตรวจหาภาวะเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร
- เหมาะสำหรับผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงสูง เช่น
-
- อายุ 45 ปีขึ้นไป
- มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้
- มีอาการถ่ายปนมูก ปนเลือด ถ่ายดำ
- มีอาการปวดท้องเรื้อรังไม่ทราบสาเหตุ
วิธีการตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ ปัจจุบันมี 2 วิธีหลักที่ใช้ในโรงพยาบาล
- Guaiac-based FOBT (gFOBT)
- ใช้สารเคมีตรวจปฏิกิริยากับฮีโมโกลบินในอุจจาระ
- ต้องงดอาหารบางชนิด เช่น เนื้อแดง, บีทรูท, ผักที่มีธาตุเหล็กสูง
- อาจต้องงดยาบางชนิด เช่น แอสไพริน, ยากลุ่ม NSAIDs, วิตามินซี
- Immunochemical FOBT (iFOBT) หรือ FIT
- ใช้เทคโนโลยีตรวจจับแอนติบอดีต่อฮีโมโกลบินในอุจจาระโดยเฉพาะ
- แม่นยำสูงและไม่ต้องงดอาหารหรือยา ก่อนตรวจ
- ได้รับความนิยมมากในปัจจุบัน เพราะสะดวก รวดเร็ว และผลตรวจเชื่อถือได้ (ที่โรงพยาบาลพญาไท 2 ใช้วิธีนี้ในการตรวจ)
- เป็นวิธีที่แม่นยำในการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ โดยมีความไวสูงถึงร้อยละ 79 และความจำเพาะสูงถึงร้อยละ 94
การเตรียมตัวก่อนตรวจ
- งดยาบางชนิด เช่น แอสไพริน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือ NSAIDs (ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ)
- หลีกเลี่ยงอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงหรือเนื้อแดง 2–3 วันก่อนตรวจ หากใช้วิธี gFOBT
- ควรเลื่อนการตรวจหากอยู่ในช่วงมีประจำเดือน เพื่อป้องกันผลบวกปลอม
การแปลผลตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ
ผลลบ (Negative)
- ไม่พบเลือดแฝงในอุจจาระ
- สำหรับคนทั่วไป แนะนำตรวจซ้ำทุกปี เริ่มตั้งแต่อายุ 45 ปีขึ้นไป
ผลบวก (Positive)
- พบเลือดแฝงในอุจจาระ
- ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งแน่นอน ต้องทำการตรวจเพิ่มเติมต่อไป กล่าวคือการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy) เพื่อหาสาเหตุ
ข้อดีของการตรวจ
- ตรวจง่าย ไม่เจ็บ ไม่ต้องเตรียมตัวก่อนตรวจ
- ช่วยคัดกรองโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
- เหมาะกับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อมะเร็งลำไส้ใหญ่
ข้อจำกัดของการตรวจ
- ไม่สามารถบอกตำแหน่งเลือดออกที่แน่ชัด
- อาจให้ผลบวกปลอม หรือผลลบปลอมได้
- หากผลเป็นบวก จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมด้วยวิธีอื่นเพื่อหาสาเหตุต่อไป
ควรตรวจเลือดแฝงในอุจจาระเมื่อไร ?
- ผู้ที่อายุ 45 ปีขึ้นไป ควรตรวจคัดกรองเป็นประจำปีละครั้ง
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ หรือเคยพบติ่งเนื้อในลำไส้
- ผู้ที่มีอาการผิดปกติ เช่น ถ่ายเป็นเลือด ถ่ายดำ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือปวดท้องเรื้อรัง
การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (Stool Occult Blood Test) เป็นวิธีคัดกรองที่ง่าย ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพสูงในการ ค้นหาความผิดปกติในระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะมะเร็งลำไส้ใหญ่ หากพบความผิดปกติตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยเพิ่มโอกาสในการรักษาและลดความเสี่ยงการเกิดโรครุนแรงในอนาคต
พญ. ณัฐธิดา ศรีบัวทอง
อายุรแพทย์ระบบทางเดินอาหารและตับ
โรงพยาบาลพญาไท 2
