การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) มุ่งสู่คุณภาพชีวิตที่ดีของผู้ป่วยและครอบครัว
ความเจ็บป่วยในผู้ป่วยระยะสุดท้าย เป็นเรื่องที่ต้องอาศัยความรู้ ความเข้าใจ หากครอบครัวใดกำลังเผชิญกับปัญหานี้ การรู้แนวทางการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองจะช่วยลดความทุกข์ทรมานที่ผู้ป่วยได้รับจากอาการที่เกิดขึ้น และช่วยให้ทั้งตัวผู้ป่วย ญาติ และผู้ดูแล มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้
หัวข้อที่น่าสนใจ
- การดูแลแบบประคับประคอง หรือ Palliative Care คืออะไร ?
- เป้าหมายและวิธีการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง
- ใครบ้างที่ควรได้รับการดูแลแบบประคับประคอง ?
- สถานที่ที่เหมาะสมกับการดูแลแบบประคับประคอง
- จะเข้าถึงการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) ได้อย่างไร ?
- แนวทางการดูแลแบบประคับประคอง โรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์
- ดูแลและใส่ใจอย่างรอบด้าน ห่วงใย ดูแลจิตใจคนข้างหลัง
การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) คืออะไร ?
การดูแลแบบประคับประคอง หรือ Palliative Care คือการดูแลทางการแพทย์แบบองค์รวมที่มุ่งเน้นการเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัว ช่วยลดความเจ็บปวด ความทุกข์ทรมานทั้งด้านร่างกาย จิตใจ ตลอดจนสังคม และจิตวิญญาณ โดยจะคำนึงถึงความต้องการ (The living will) ของผู้ป่วยและครอบครัวเป็นสำคัญ
เป้าหมายและวิธีการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง
การดูแลแบบประคับประคอง มีเป้าหมายเพื่อบรรเทาอาการไม่สุขสบายต่างๆ ที่เกิดกับผู้ป่วย ซึ่งไม่ใช่การดูแลเฉพาะผู้ป่วยที่ใกล้เสียชีวิตหรือผู้ป่วยระยะสุดท้ายเท่านั้น แต่เป็นการดูแลในภาพกว้างทั้งในกลุ่มผู้ป่วยที่เริ่มเผชิญกับโรคที่คุกคามต่อชีวิต (life-threatening illness) หรือมีภาวะเจ็บป่วยที่อาจเป็นอันตรายต่อชีวิตในอนาคต เป็นการดูแลเพื่อป้องกันและบรรเทาความทุกข์ทรมาน ร่วมกับการดูแลทางด้านจิตใจและจิตวิญญาณ รวมถึงรักษาโรคที่เป็นอยู่เท่าที่จะพอรักษาได้
ซึ่งหลักการการดูแลจะเริ่มจากการที่แพทย์ได้ประเมินทั้งปัญหาสุขภาพทางร่างกายและสภาพจิตใจของผู้ป่วย จากนั้นจะวางแผนการรักษา โดยใช้วิธีรักษาอาการเจ็บปวดต่างๆ อย่างเหมาะสมเป็นรายบุคคล โดยมุ่งหวังว่าจะให้ผู้ป่วยเข้าสู่วาระสุดท้ายของชีวิตอย่างสุขสบาย ไม่เร่งการเสียชีวิต และไม่ยืดการเสียชีวิต ช่วยให้ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถมีความสัมพันธ์ที่ดีในวาระสุดท้าย รวมถึงทำให้สังคมได้ตระหนักถึงคุณค่าของการดูแลรักษาแบบประคับประคอง
ใครบ้างที่ควรได้รับการดูแลแบบประคับประคอง ?
ทุกคนที่กำลังเผชิญกับโรคที่มีภาวะคุกคามซึ่งอาจทำให้ถึงชีวิต วิธีการการดูแลแบบประคับประคองถือเป็นทางเลือกหนึ่งที่สามารถทำให้คุณภาพชีวิตของคนไข้และครอบครัวดีขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มต่างๆ ดังนี้
- ผู้ป่วยกลุ่มโรคมะเร็ง ผู้ป่วยโรคมะเร็งเป็นกลุ่มที่สามารถเข้าถึงการรักษาดูแลแบบประคับประคองได้เร็ว เพราะเป็นกลุ่มที่อยู่ในการดูแลของแพทย์ตั้งแต่รับรู้การมีอยู่ของโรค จึงมีความรู้ความเข้าใจในตัวโรคและทราบแนวทางการรักษาที่เหมาะสม ทั้งในกรณีระยะแพร่กระจายและในกรณีที่ไม่สามารถรักษาได้ ซึ่งผู้ป่วยโรคมะเร็งมักมีความเสี่ยงในการเกิดอาการแทรกซ้อนต่างๆ เช่น อาการปวด หอบเหนื่อย คลื่นไส้ เครียด ซึมเศร้า หรือมีโรคแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมา ทำให้ผู้ป่วยเจ็บปวดจากโรคมากขึ้นได้
การดูแลแบบประคับประคองในผู้ป่วยโรคมะเร็งอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ทุกฝ่ายเข้าใจเป้าหมายของการรักษาได้เป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นการรักษาเพื่อให้หายจากโรค รักษาตามอาการ หรือรักษาเพื่อบรรเทาความเจ็บปวด เป็นต้น
- ผู้ป่วยกลุ่มอวัยวะล้มเหลว ผู้ป่วยในกลุ่มนี้ เช่น ผู้ป่วยโรคไตวายระยะสุดท้าย โรคถุงลมโป่งพองระยะสุดท้าย โรคหัวใจวายเรื้อรังรุนแรง รวมถึงโรคตับแข็งระยะท้ายๆ ทั้งหมดนี้เป็นกลุ่มโรคที่มีจำนวนผู้ป่วยมากแต่เข้าถึงการรักษาได้น้อย ทำให้นานวันไปร่างกายของผู้ป่วยจะยิ่งแย่ลงหรือทรุดลงแบบเฉียบพลัน
- ผู้ป่วยกลุ่มเปราะบาง/สมองเสื่อม ผู้ป่วยสมองเสื่อม เส้นเลือดสมองตีบ แตก รวมถึงผู้ป่วยภาวะติดเตียงที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ และสภาพร่างกายเสื่อมถอยลง เป็นกลุ่มที่มีภาวะพึ่งพามาก
การดูแลแบบประคับประคองในผู้ป่วยเหล่านี้ แต่ละคนก็มีอาการแตกต่างกันไป จึงไม่มีแบบแผนที่ชัดเจน การเข้าใจธรรมชาติของโรคและวางแผนการดูแลเป็นอย่างดี เช่น ให้การรักษาพฤติกรรมที่เป็นปัญหา ดูแลด้านโภชนาการ ดูสภาพจิตใจ ลดภาวะแทรกซ้อน ลดความทุกข์จากโรค การให้การดูแลที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายจะช่วยให้ร่างกายและจิตใจของผู้ป่วยสุขสบายขึ้น
ส่วนในกรณีที่รักษาไม่ได้ เพื่อให้ผู้ป่วยมีความสุขสบายในช่วงสุดท้ายของโรคเท่าที่จะทำได้ การดูแลจะคำนึงถึงคุณภาพชีวิตที่ดีเท่าที่จะยังดำเนินต่อไปได้มากกว่า จึงมุ่งเน้นการรักษาที่รักษาคุณภาพชีวิตเป็นหลัก
สถานที่ที่เหมาะสมกับการดูแลแบบประคับประคอง
การดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองสามารถทำได้ทั้งที่บ้านและที่โรงพยาบาล ขึ้นอยู่กับอาการของผู้ป่วย โดยทางโรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์ มีบริการทั้งสองรูปแบบ คือ
- ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการรุนแรง มีโรคแทรกซ้อน มีภาวะติดเชื้อ จำเป็นต้องได้รับการดูแลที่โรงพยาบาลอย่างต่อเนื่อง เพื่อรักษาอาการให้อยู่ในภาวะสงบ จากนั้นถึงจะให้กลับไปดูแลต่อที่บ้านได้ โดยปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์
- ในการดูแลผู้ป่วยที่บ้าน ทีมรักษาการดูแลแบบประคับประคองจะช่วยวางแผนการรักษา ปรับสภาพแวดล้อม และประสานงานในการเยี่ยมบ้าน ตรวจสุขภาพถึงบ้านในกรณีที่ไม่สะดวกพาผู้ป่วยมาโรงพยาบาล หรือมีอุปสรรคในการเคลื่อนย้ายผู้ป่วย
จะเข้าถึงการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) ได้อย่างไร ?
ปัจจุบัน ทางโรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์ มีบริการให้คำปรึกษา ติดตามผลการรักษา สำหรับผู้ป่วยที่รับการรักษาของโรงพยาบาลผ่านช่องทางต่างๆ เพื่อให้ญาติหรือผู้ดูแลสามารถปรึกษา สอบถาม และแจ้งอาการของผู้ป่วยได้อย่างรวดเร็ว
แนวทางการดูแลแบบประคับประคอง รพ.พญาไท นวมินทร์
เริ่มจากการที่ผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ว่าป่วยเป็นโรคที่รักษาไม่หายขาด จนกระทั่งผู้ป่วยอยู่ในระยะท้ายของโรคหรือกำลังจะเสียชีวิตจากโรค โดยการดูแลแบบประคับประคอง ของทางโรงพยาบาลมีเป้าหมายในการดูแลรักษารอบด้านที่เน้นการมีชีวิตอยู่อย่างมีคุณภาพ และยอมรับว่าการจากลาย่อมเป็นส่วนหนึ่งในธรรมชาติของชีวิต
- การดูแลแบบประคับประคองด้านร่างกาย จะเป็นดูแลครอบคลุมหลากหลายรูปแบบ เช่น
- การใช้ยาแผนปัจจุบันเพื่อบรรเทาอาการต่างๆ ทั้งยาในกลุ่มมอร์ฟีนและยาที่ไม่ใช่มอร์ฟีน
- การใช้ยาทางเลือกอื่นๆ รวมทั้งการใช้สาร CBD เพื่อบรรเทาอาการและผลข้างเคียง เช่น อาการปวด คลื่นไส้อาเจียน อาการนอนไม่หลับ เป็นต้น
- การรักษาแบบอื่นๆ เพื่อบรรเทาอาการและผลข้างเคียง
- การทำกายภาพบำบัดและฟื้นฟูสมรรถภาพ
- การปรับเปลี่ยนทางโภชนาการเพื่อความเหมาะสมในแต่ละช่วงเวลา
- การดูแลแบบประคับประคองด้านจิตใจ ให้คำปรึกษา พูดคุย รับฟัง ช่วยบรรเทาความวิตกกังวลและความเครียดทางด้านจิตใจ เข้าใจเป้าหมายและความคาดหวังที่แท้จริงของผู้ป่วยและครอบครัว
- การดูแลแบบประคับประคองด้านสังคม เมื่อผู้ป่วยมีอาการเจ็บป่วย การคิดว่าตนเองเป็นภาระเป็นสิ่งที่เลี่ยงได้ยาก บ่อยครั้งที่ผู้ป่วยไม่กล้าพูดคุยกับญาติหรือผู้ดูแลเกี่ยวกับความรู้สึกและสิ่งที่ต้องเผชิญ การดูแลแบบประคับประคองของทางโรงพยาบาลจะมีทีมเจ้าหน้าที่เข้าไปช่วยเหลือโดย Expert Care ที่เข้าไปเยี่ยม พูดคุย สอบถาม รวมถึงตรวจสุขภาพ รับ-ส่งผู้ป่วย ให้การช่วยเหลือผู้ป่วยในการหารือกับญาติและผู้ดูแล ช่วยหาทางออกในกรณีที่ผู้ดูแลรู้สึกว่ามีปัญหารุมเร้า
- การดูแลแบบประคับประคองด้านจิตวิญญาณ การดูแลผู้ป่วยในโรคที่รักษาไม่หาย อาจมีความต้องการอยู่ในสถานที่ที่เงียบสงบ ต้องการให้ญาติมาเฝ้าดูแลอย่างใกล้ชิด ทางโรงพยาบาลและญาติผู้ป่วยจะช่วยกันค้นหาเป้าหมาย เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้ป่วยให้ดีที่สุด ช่วยออกแบบสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการดูแลผู้ป่วยและสะดวกต่อคนในครอบครัว ซึ่งจะสอดคล้องกับความปรารถนา ความเชื่อ ความรัก การให้อภัย รวมถึงศาสนาและพิธีกรรมต่างๆ
ดูแลและใส่ใจอย่างรอบด้าน ห่วงใย ดูแลจิตใจคนข้างหลัง
ขั้นตอนสุดท้ายของการดูแลแบบประคับประคองในกรณีที่ผู้ป่วยเสียชีวิต การดูแลญาติและครอบครัว พร้อมให้บริการและคำปรึกษาจะช่วยให้คุณภาพชีวิตของครอบครัวนั้นๆ ดีขึ้น บ่อยครั้งที่เราพบว่าผู้ดูแลผู้ป่วยหมดเป้าหมายในชีวิตหลังจากผู้ป่วยเสียชีวิต เพราะใช้เวลาดูแลผู้ป่วยอย่างทุ่มเทมานาน การเข้าไปช่วยเหลือครอบครัวและญาติของผู้ป่วยให้รับมือกับการสูญเสีย รวมทั้งเตรียมความพร้อมสำหรับการเดินหน้าต่อไปในการใช้ชีวิตจึงสำคัญไม่แพ้กัน
การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative care) เป็นบริการที่ทางโรงพยาบาลพญาไท นวมินทร์ จะช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัว ที่กำลังเผชิญหน้ากับโรคที่คุกคามต่อชีวิต (life-threatening illness) ซึ่งไม่จำกัดว่าจะต้องเป็นโรคมะเร็งเท่านั้น การดูแลจะประกอบด้วยการให้คำปรึกษา วางแผนการป้องกัน และให้การรักษาแบบผสมผสานทั้งการใช้ยาและไม่ใช้ยา หรือใช้การรักษาทางเลือกอื่นๆ รวมถึงการใช้ CBD (สารสกัดจากกัญชา) ร่วมด้วย เพื่อบรรเทาความทุกข์ ลดความเจ็บ ลดความทรมานทั้งทางร่างกายและจิตใจ ไปจนถึงให้การดูแลครอบครัวของผู้ป่วยในการรับมือหลังการสูญเสียเพื่อการใช้ชีวิตต่อไปอย่างมีเป้าหมาย
