ปกติแล้วคนเราจะมีเกณฑ์มาตรฐานความคมชัดของสายตาที่จะมองเห็นได้ตามอายุ ซึ่งโรคสายตาขี้เกียจ หรือ Lazy Eye จะทำให้ดวงตามีปัญหามองเห็นภาพลดลง โดยเกิดจากการส่งกระแสรับภาพระหว่างตา และสมองทำงานไม่เต็มที่ เนื่องจากรับภาพจากตาเพียงข้างใดข้างหนึ่ง มากกว่าอีกข้าง หรือสมองเพิกเฉยต่อการรับภาพในตาข้างที่ด้อยกว่า ทำให้การมองเห็นของตาข้างนั้นลดลง อาจเกิดได้จากตาเข ตาเหล่ โรคทางสายตา หรือมีค่าสายตาที่ผิดปกติและไม่ได้รับการแก้ไข ทำให้ใช้ตาข้างเดียวในการมอง จนทำให้สมองส่วนของการมองเห็นไม่ได้รับการพัฒนาตามปกติ โรคตาขี้เกียจส่วนใหญ่ มักพบในเด็ก เพราะผู้ใหญ่นั้นจะมีกระบวนการพัฒนาของสมองได้เต็มที่แล้ว แต่ทั้งนี้ ก็อาจเกิดขึ้นกับผู้ใหญ่บางรายมีอาการที่ส่งผลมาตั้งแต่เด็ก และไม่เคยตรวจพบ หรือทำการรักษาเลย
เรียนรู้ให้ดีอาการนี้ (อาจ) เป็นตาขี้เกียจ
โรคสายตาขี้เกียจถึงจะเกิดขึ้นตั้งแต่วัยเด็ก แต่ก็เป็นโรคที่สามารถป้องกัน และรักษาให้หายได้ ก่อนอายุประมาณ 8 – 9 ปี ซึ่งพ่อ แม่ หรือผู้ปกครองควรจะต้องสังเกตอาการของบุตรหลาน ดังต่อไปนี้
- มีลักษณะตาวาว
- อายุครบ 3 เดือนแล้ว แต่ไม่มองจ้องหน้าพ่อ แม่
- ตาไม่ขยับมองตามสิ่งของ เมื่ออายุครบ 6 เดือน
- อายุครบ 2 ปี แต่ยังมองได้แค่วัตถุระยะใกล้ หรือเดินชนบ่อย
เมื่อไหร่ก็ตามที่พบอาการผิดปกติเหล่านี้ ควรต้องรีบไปพบแพทย์ เพราะหากปล่อยไว้โดยไม่รักษา หรือทำการรักษาหลังจากอายุ 9 ปีขึ้นไป อาจไม่ได้ผลจนทำให้สายตาข้างนั้นมีปัญหาการมองเห็นไปตลอดชีวิต
ตัวการหลักโรคตาขี้เกียจ
ตาเหล่ ตาขี้เกียจที่เกิดเนื่องจากตาเหล่เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด เนื่องจากว่าเด็กที่ตาเหล่ จะใช้ตาข้างที่ตรงเพียงข้างเดียวในการมอง และจะไม่ใช้ตาข้างที่เหล่ในการมอง ทำให้ตาข้างที่เหล่มัวลง จนทำให้เป็นตาขี้เกียจได้ในที่สุด สำหรับการรักษา ตาขี้เกียจจากอาการตาเหล่ที่ให้ผลดีที่สุด คือการปิดตาข้างที่ดี เพื่อกระตุ้นให้เด็กใช้เฉพาะตาข้างที่เหล่ ในกรณีที่เป็นตาขี้เกียจชนิดไม่รุนแรง อาจใช้ยาหยอดขยายม่านตา หยอดตาข้างดี ทำให้ตามัวลง เด็กก็จะใช้ตาข้างที่ขี้เกียจแทน โดยการที่เด็กเริ่มใช้ตาข้างที่ผิดปกติอยู่ตลอดเวลาจะช่วยให้พัฒนาการของดวงตาค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับ และเมื่อสายตากลับมาปกติเท่ากับตาข้างที่ดี จึงทำการผ่าตัดกล้ามเนื้อตา เพื่อทำให้ตาตรง ตาทั้งสองข้างก็จะสามารถใช้ร่วมกันได้ ทั้งนี้การรักษาจะยิ่งได้ผลดีในเด็กอายุน้อย และใช้เวลาในการรักษาสั้นกว่าเด็กที่อายุมาก
นอกจากนี้ตาขี้เกียจยังอาจเกิดได้จากสาเหตุอื่นๆ ได้แก่ สายตาผิดปกติ คือมีสายตาสั้น สายตายาว สายตาเอียง ตาข้างที่มีสายตาผิดปกติมากกว่าจะเห็นภาพไม่ชัด เด็กจึงไม่ใช้ตาข้างนั้น ทำให้เกิดตาขี้เกียจได้ ซึ่งสามารถทำการรักษาได้ด้วยการใส่แว่นสายตาที่เหมาะสม รวมถึงสาเหตุที่เกิดจากโรคตาต่างๆ ที่ทำให้ตาไม่ได้ใช้ในการมอง เช่น มีโรคตาตั้งแต่กำเนิด หรือเป็นในช่วงเด็ก ทำให้ตามัว จึงไม่ได้ใช้ตาข้างนั้น เมื่อรักษาโรคนั้นหายดีแล้ว สายตาก็ไม่กลับมาดีตามที่ควรจะเป็น โดยจะต้องรักษาโรคตาที่เป็นอยู่ก่อนโดยเร็ว
รีบรักษาก่อน…ตาเสีย
การรักษาตาขี้เกียจสามารถทำได้ด้วยหลัก 4C ดังนี้
- Correct Cause คือแก้ที่สาเหตุของปัญหาตาขี้เกียจ
- Correct Refractive Error ใส่แว่นตามมาตรฐานสายตา
- Correct Dominance ลดการทำงานของตาข้างดี แล้วกระตุ้นตาข้างที่ขี้เกียจให้ขยัน ด้วยการ
-
- ปิดตาข้างดี
- หยอดขยายม่านตาข้างดี
- ทำเลนส์แว่นตาข้างที่ดีให้ขุ่นลง
- เล่นวิดีโอเกมที่กระตุ้นให้ใช้การรวมแสงจากตา 2 ข้าง
- Correct Strabismus หลังจากรักษาโรคตาขี้เกียจแล้วจะต้องทำการแก้ไขตาเหล่ ซึ่งบางรายที่คงเหลืออาการตาเหล่ไม่มากอาจใช้การปรับแว่นสายตาให้มีแผ่นปริซึม ที่ช่วยรวมแสงทดแทนการผ่าตัดได้
โรคตาขี้เกียจในเด็ก สามารถป้องกันและตรวจพบได้ตั้งแต่เริ่มต้น โดยผู้ปกครองต้องพาเด็กไปรับการตรวจกับจักษุแพทย์ แม้ว่าจะไม่พบความผิดปกติใดๆ ก็ควรมาตรวจดวงตาอย่างละเอียดในครั้งแรก อายุระหว่าง 3 – 5 ปี เพื่อตรวจหาความผิดปกติ และทำการรักษาก่อนที่จะสายเกินไป โดยโรงพยาบาลพญาไท พหลโยธิน มีจักษุแพทย์เฉพาะทางที่คอยดูแลครอบคลุมปัญหาทุกโรคตาในเด็ก เพื่อให้ลูกหลานซึ่งเป็นเหมือนแก้วตาดวงใจ มีดวงตาที่สดใสปลอดภัยจากโรคทางสายตาตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม
