ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นคือ เกิดการปิดกั้นของทางเดินหายใจขณะหลับ ทำให้อากาศไม่สามารถผ่านหรือผ่านได้น้อย ส่งผลให้เกิดภาวะออกซิเจนในเลือดลดลง มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดสูงขึ้น ความดันโลหิตสูงขึ้น ระบบประสาทอัตโนมัติทำงานมากขึ้น และเพื่อที่จะหยุดภาวะการหายใจระหว่างนอนหลับ สมองจะเกิดการตื่นขึ้น บางครั้งสั้นมากเป็นวินาที ซึ่งผู้ป่วยมักจะไม่รู้ตัวว่าได้ตื่นขึ้น เหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นหลายครั้งในหนึ่งคืน ในรายที่มีอาการมากอาจเกิดขึ้นมากกว่าร้อยครั้งใน 1 ชั่วโมง ส่งผลให้มีคุณภาพการนอนที่ไม่ดี ตื่นมาไม่สดชื่น รู้สึกอ่อนเพลีย การจดจำไม่ดี เป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดอุบัติเหตุบนท้องถนน และในทำงานที่พบบ่อย

จากหลายการศึกษาพบว่าภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน การดื้อต่ออินซูลิน ภาวะอ้วนลงพุง นอกจากนี้ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นยังพบได้บ่อยในผู้ที่มีภาวะหลอดเลือดหัวใจ หลอดเลือดสมอง และหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งเป็นไปได้ว่าภาวะหยุดหายใจระหว่างการนอนหลับอาจเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคเหล่านี้

ภาวะที่มีการปิดกั้นของทางเดินหายใจส่วนต้นทำให้ลมหายใจลดลง หรือขาดหายเป็นระยะ มีผลทำให้ระดับออกซิเจนในเลือดลดลง และกระตุ้นสมองตื่นตัว ไม่สามารถนอนหลับต่อเนื่องได้ตามปกติ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นเป็นภาวะที่พบได้บ่อยที่สุดในกลุ่มโรคที่มีการหายใจผิดปกติในช่วงการนอนหลับ ในปัจจุบันมีแนวโน้มที่จะพบภาวะนี้เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากการเพิ่มขึ้นของอุบัติการณ์โรคอ้วน นั่นเอง เราสามารถแบ่งความรุนแรงของภาวะหยุดหายใจขณะหลับได้ดังนี้

• การหยุดหายใจ (Apnea) คือภาวะที่อากาศไม่สามารถผ่านทางเกินหายใจได้
• การหายใจแผ่ว (Hypopnea) คือภาวะที่อากาศผ่านทางเดินหายใจได้ลดลง

การตรวจการนอนหลับ (Polysomnography) มีหลายวิธีได้แก่

• การตรวจการนอนหลับมาตรฐานในห่องปฎิบัติการ In lab Polysomnography
• การตรวจการนอนหลับนอกสถานที่ Home Sleep Test โดยใช้ค่า Apnea Hypopnea Index (AHI) ในการบอกความรุนแรง

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น วินิจฉัยได้จากการหยุดหายใจหรือหายใจแผ่วอย่างน้อย 5 ครั้งต่อชั่วโมง โดยค่านี้ได้มาจาก Apnea บวกกับ Hypopnea และหารด้วย total sleep time หรือระยะเวลาที่หลับ คูณด้วย 60 ซึ่งก็คือจำนวนครั้งที่เกิดภาวะปิดกั้นทางเดินหายใจในหนึ่งชั่วโมง

ความรุนแรงของภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

• AHI น้อยกว่า 5 ต่อชั่วโมง คือ ปกติ
• AHI มากกว่า หรือเท่ากับ 5 แต่น้อยกว่า 15 ต่อชั่วโมง คือรุนแรงน้อย
• AHI มากกว่า หรือเท่ากับ 15 แต่น้อยกว่า 30 ต่อชั่วโมง คือรุนแรงปานกลาง
• AHI มากกกว่าหรือเท่ากับ 30 ต่อชั่วโมง คือรุนแรงมาก

อาการที่พบบ่อย ได้แก่ กรนเสียงดัง ง่วงนอนตลอดเวลา ตื่นนอนมาแล้วรู้สึกไม่สดชื่น อ่อนเพลีย นอนกระสับกระส่าย ตื่นตอนกลางคืนเพราะหายใจไม่ออก หรือสำลัก ปวดศีรษะ ปากแห้ง เจ็บคอหลังตื่นนอน ปัสสาวะตอนกลางคืนหลายครั้ง สมาธิการจดจำไม่ดี กรนเสียงดัง หรือมีอาการหายใจเฮือก

ใครบ้างที่เสี่ยง

น้ำหนักที่มากพบว่า ร้อยละ 60 ของผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น ตั้งแต่ 15 ครั้ง ต่อชั่วโมง เกิดจากโรคอ้วน ส่วนสาเหตุในคนที่น้ำหนักปกติเกิดจากโครงสร้างของใบหน้าและกะโหลก ศีรษะ ต่อมทอนซิน และอดีนนอยด์โต คอหนา ลิ้นโต ภาวะหมดประจำเดือน โรคทางต่อมไร้ท่อ ได้แก่ ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย โรคกล้ามเรื้ออ่อนแรงบางชนิด การดื่มสุรา การใช้ยานอนหลับ การคัดจมูก หายใจไม่สะดวกจากโพรงจมูกบวม หรือจากโครงสร้างจมูกที่ผิดปกติจะส่งผลให้ภาวะหยุดหายใจระหว่างนอนหลับแย่ลง ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อทำการตรวจวินิจฉัย โดยแพทย์จะทำการซักประวัติ และตรวจร่างกาย ดูประวัติโรคร่วม และทำการตรวจโรคร่วม แล้วพิจารณาตรวจการนอนกลับ Polysomnography ทั้งนี้ การตรวจมาตรฐาน ผู้ป่วยต้องนอนในโรงพยาบาล 1 คืน ภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าที่ผู้ชำนาญการ จะทำการติดตั้งอุปกรณ์ซึ่งจะทำการตรวจคลื่นสมอง (EEG) โดยตรวจวัดร่วมกับการเคลื่อนไหวของตา (EOG) และคาง (Chin EMG) เพื่อวัดระดับการนอน (Sleep Stages) ว่ามีรูปแบบอย่างไร เช่น ตื่น หลับตื่น หลับลึก หรือฝัน มากน้อยเพียงใด

การตรวจการหายใจสามารถวัดได้ว่าภาวะหยุดหายใจระหว่างนอนหลับมีความรุนแรงระดับใด กี่ครั้งในช่วงเวลาที่ทำ ตรวจระดับออกซิเจน อัตราการเต้นของหัวใจ การเคลื่อนไหวของขาและแขน นอกจากนี้การตรวจการนอนหลับนอกสถานที่ Home Sleep Test มีข้อดีสะดวกแก่ผู้ป่วยโดยสามารถนำเครื่องไปติดตั้งองที่บ้าน การติดตั้งไม่ยุ่งยาก โดยแพทย์จะพิจารณา ว่าผู้ป่วยรายใดมีความเหมาะสมในการเลือกการตรวจชนิดนี้ เนื่องจากการตรวจมีความแม่นยำน้อยกว่าการมาตรวจที่โรงพยาบาล

การรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น

การใช้เครื่องช่วยหายใจแรงดันบวก Continuous Positive Airway Pressure (CPAP) คือการรักษามาตรฐาน สามารถลดอาการของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นได้เมื่อใช้ต่อเนื่อง