โรคหัวใจพิการแต่กำเนิดเป็นโรคที่พบบ่อยในเด็ก ในประเทศไทยพบประมาณ 5-8 คนจากเด็ก 1,000 คน โรคหัวใจพิการแต่กำเนิดมีหลายชนิด แต่ละชนิดมีความแตกต่างกันทั้งด้านพยาธิสภาพ และอาการที่แสดง ดังนั้น การรักษาและดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงต้องแตกต่างกันไปด้วย ในกลุ่มผู้ป่วยที่มีพยาธิสภาพรุนแรง หากได้รับการวินิจฉัยล่าช้า อาจส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนซึ่งเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตได้
โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด ส่วนใหญ่ยังไม่ทราบสาเหตุ แต่สันนิษฐานว่าเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น ความผิดปกติของพันธุกรรม ขณะตั้งครรภ์มีการติดเชื้อ การได้รับยาบางชนิด การใช้สารเสพติด การได้รับรังสี ตั้งครรภ์เมื่อมีอายุมาก และครอบครัวมีประวัติโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด
ชนิดของโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด แบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ได้ 2 กลุ่ม
- ชนิดเขียว เป็นอาการที่เกิดจากเลือดดำไหลเข้าสู่เส้นเลือดแดงที่ส่งไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ในร่างกายทำให้เด็กมีลักษณะผิวหนังหรือกล้ามเนื้อเขียวคล้ำ มักพบอาการเขียวที่เด่นชัดในบริเวณปลายมือ ปลายเท้า ริมฝีปาก และใบหน้า
- ชนิดไม่เขียว เป็นอาการที่เกิดเนื่องจากร่างกายได้รับออกซิเจนที่ส่งมากับเลือดไม่เพียงพอ และหัวใจมีการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ได้น้อยลงทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถทำกิจกรรมที่ต้องออกแรงมากได้เหมือนคนปกติ ในวัยทารกจะมีอาการเหนื่อยง่ายขณะดูดนม เมื่อเด็กอายุมากจะมีอาการเหนื่อยง่ายเมื่อทำกิจกรรมหรือออกแรงทำสิ่งใดๆ หากมีการทำกิจกรรมที่หนักอย่างต่อเนื่องอาจทำให้ร่างกาย และสมองขาดออกซิเจน และเป็นลมหมดสติได้ง่าย
อาการ
เริ่มจากไม่มีอาการจนถึงอาการรุนแรง อาการที่ผู้ปกครองควรสงสัยว่าบุตรหลานของท่านเป็นโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด คือ
- เหนื่อยง่ายเมื่อเทียบกับเด็กปกติ
- เมื่ออยู่ในวัยทารกพบว่าต้องดูดนมใช้เวลานาน ดูดนมแล้วพักบ่อย หายใจเร็ว หายใจจมูกหรือซี่โครงบาน
- สังเกตจากลิ้น เยื่อบุตา ริมฝีปาก ปลายมือปลายเท้าเป็นสีคล้ำ
- ติดเชื้อทางเดินหายใจ เช่น เป็นหวัดหรือปอดบวมบ่อย
- เด็กขาดการเจริญเติบโต หรือโตต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน
- ลักษณะภายนอกผิดปกติ เช่น กลุ่มอาการดาวน์
- หน้าอกผิดรูป ยุบ หรือโป่งมากผิดปกติ นิ้วปุ้ม
- หัวใจเต้นเร็วและแรงผิดปกติ
หากมีการสังเกตอาการดังที่กล่าวมาแล้ว ควรปรึกษากุมารแพทย์เฉพาะทางโรคหัวใจเพิ่มเติมเมื่อสงสัยโรคหัวใจพิการ โดยกุมารแพทย์โรคหัวใจจะพิจารณาการตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม เช่น การตรวจคลื่นหัวใจ เอกซเรย์หัวใจ คลื่นเสียงความถี่สูงหัวใจและการสวนหัวใจ เพื่อให้ได้การวินิจฉัยที่แน่นอน
การดูแลและรักษา
เนื่องจากโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดมีหลายชนิด การรักษาจึงขึ้นกับชนิดของโรคและอายุของผู้ป่วย บางชนิดใช้การรักษาแบบประคับประครองด้วยยา หรือรักษาด้วยการผ่าตัด อย่างไรก็ตามการรักษาด้วยยาจะช่วยให้การทำงานของหัวใจดีขึ้น แต่ไม่สามารถแก้ไขความผิดปกติ การรักษาที่ได้ผลดีคือการผ่าตัด และการรักษาด้วยอุปกรณ์พิเศษทางสายสวน (Interventional Cardiac Catheterization) ดังนั้น ผู้ปกครองควรสอบถามข้อมูลการดูแลรักษาเพิ่มเติมจากกุมารแพทย์เฉพาะทางโรคหัวใจที่ดูแลบุตรหลานของท่าน ส่วนของผู้ที่ดูแลควรมีความรู้ระหว่างเด็กรอรับการผ่าตัดอย่างถูกต้อง เช่นเดียวกับเด็กทั่วไป คือ ด้านอาหารและโภชนาการ ในรายที่มีอาการหัวใจวาย หายใจหอบ ควรงดรับประทานอาหารเค็ม การเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรคโดยการออกกำลังกายที่พอเหมาะ การป้องกันภาวะแทรกซ้อน เช่น การติดเชื้อจากฟันและช่องปาก เป็นต้น
