หัวใจวายขณะวิ่ง! ภัยเงียบที่ป้องกันได้ด้วยการตรวจสุขภาพหัวใจก่อนการวิ่ง

การออกกำลังกายนับเป็นข้อควรปฏิบัติที่ดีต่อสุขภาพ แต่หากคุณเพิ่งเริ่มต้นเป็นนักวิ่งมือใหม่ หรือเป็นนักวิ่งมือโปรอยู่แล้วแต่ต้องการอัพเลเวลการวิ่งหรือการออกกำลังกายให้หนักขึ้น การตรวจสุขภาพก่อนการออกกำลังกายและการวิ่ง (Cardiovascular pre-participation screening) ก็ถือว่าเป็นสิ่งที่สำคัญ เพื่อตรวจหาความเสี่ยงของโรคหัวใจ และป้องกันการเสียชีวิตเฉียบพลันขณะออกกำลังกาย

ร่างกายแข็งแรง…ไม่ได้แปลว่าไม่เสี่ยงโรคหัวใจ

จากสถิติพบการเสียชีวิตเฉียบพลันในกลุ่มนักวิ่งที่ร่างกายแข็งแรง (healthy long-distance runners) ประมาณ 1 ต่อ 15,000  ถึง 1 ต่อ 150,000 ต่อปี หรือแปลง่าย ๆ ว่า ถ้าใน 1 ปีนั้น มีนักวิ่งเข้าแข่งขัน ประมาณ 200,000 คน ก็จะพบผู้เสียชีวิตเฉียบพลันอยู่ที่ประมาณ 1-2 ราย

ใครบ้าง? ที่เข้าข่ายว่าเป็นกลุ่มเสี่ยง

• ผู้ที่แพทย์วินิจฉัยว่า เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจตีบตัน หัวใจขาดเลือด หรือกล้ามเนื้อหัวใจตายมาก่อน
• ผู้ที่แพทย์วินิจฉัยว่า เป็นโรคกล้ามเนื้อหัวใจ โรคเยื่อหุ้มหัวใจ โรคหัวใจแต่กำเนิด หัวใจล้มเหลว หรือ โรคหัวใจและหลอดเลือดร่วมกับหัวใจขาดเลือด การเต้นหัวใจผิดปกติรุนแรง หรือ การทำงานของหัวใจผิดปกติ
• ผู้ที่มีอาการที่เข้าได้กับโรคหัวใจและหลอดเลือด เช่น แน่นหน้าอก เจ็บหน้าอก เจ็บบริเวณกราม หรือ เหนื่อยง่าย หายใจไม่สะดวก เวลานั่ง เวลานอนราบ เวลาออกกำลังกาย เวลายกของหนัก เวลาโมโห ตื่นเต้น, หายใจไม่สะดวกเวลากลางคืนจนต้องตื่นลุกมานั่งหายใจ, ใจสั่น รู้สึกหัวใจเต้นผิดจังหวะ, รู้สึกเวียนศีรษะ จะเป็นลม หรือ เคยหมดสติ โดยเฉพาะเวลาออกกำลังกาย หรือเวลาลุกเปลี่ยนท่า
• ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด เช่น ประวัติครอบครัวญาติสายตรง (ชายอายุน้อยกว่า 55 ปี หญิงอายุน้อยกว่า 65 ปี) ที่ป่วยหรือตายจากโรคหัวใจและหลอดเลือด มีพฤติกรรมสูบบุหรี่ เป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันผิดปกติ หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• ผู้ที่สงสัย หรือ ไม่แน่ใจว่าตนเองเสี่ยงหรือไม่

การตรวจสุขภาพก่อนการออกกำลังกายและวิ่ง ประกอบด้วยอะไรบ้าง

1. การซักประวัติ อาทิ ความสม่ำเสมอในการออกกำลังกาย ระดับความหนักที่ต้องการออกกำลังกาย อาการที่เกี่ยวข้องกับโรคหัวใจ เช่น หน้ามืด เป็นลม เเน่นหน้าอก ใจสั่น ปัจจัยเสี่ยงของโรคหัวใจ รวมทั้งประวัติครอบครัว เป็นต้น
2. การตรวจร่างกาย โดยเฉพาะระบบหัวใจและหลอดเลือด
3. แบบประเมินมาตรฐาน เช่น PAR-Q+
4. การส่งตรวจเพิ่มเติม เพื่อค้นหาปัจจัยเสี่ยงของโรคหัวใจ เช่น ค่าไขมันในเลือด การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG)
5. การส่งตรวจเพิ่มเติมอื่นๆ เมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น Exercise stress test, Echocardiogram, Cardiac imaging

ไม่ว่ายังไงแล้ว การวิ่งออกกำลังกายก็ยังคงเป็นพฤติกรรมที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพองค์รวม เพียงแต่ขอฝากไว้…ให้นักวิ่งใส่ใจประเมินตนเอง ไม่มองข้ามสัญญาณเตือนที่เกิดขึ้น ไม่หักโหมออกกำลังกายจนหนักเกินไป และถ้าหากมีอาการผิดปกติก็ไม่ชะล่าใจที่จะเข้ามาตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ที่มา:

1. คำแนะนำสำหรับนักกีฬาหรือผู้เริ่มเล่นกีฬาเพื่อป้องกันการเสียชีวิตเฉียบพลันจากการเล่นกีฬา, ชมรมป้องกันและฟื้นฟูหัวใจ สมาคมแพทย์โรคหัวใจแห่งประเทศไทยฯ
2. Lluıs Mont, et al. Pre-participation cardiovascular evaluation forathletic participants to prevent sudden death: Position paper from the EHRA and the EACPR, branches of the ESC. Endorsed by APHRS, HRS, and SOLAECE. Europace (2017)19, 139–163
3. Riebe, Deborah, et al. Updating ACSM’s Recommendations for Exercise Preparticipation Health Screening, Medicine & Science in Sports & Exercise: (Nov2015)47, 2473-2479