ต้อกระจก (Cataract) เป็นโรคที่เกิดจากความขุ่นของเลนส์ตา ซึ่งปกติเลนส์ตาจะมีความใส ทำหน้าที่ช่วยให้แสงผ่านเข้าสู่จอประสาทตาได้อย่างชัดเจน แต่เมื่อเลนส์ตาขุ่นแสงจะผ่านได้น้อยลง ส่งผลให้การมองเห็นพร่ามัว เหมือนมองผ่านหมอกควัน ทำให้ใช้ชีวิตประจำวันลำบากขึ้น โดยมักเกิดขึ้นตามอายุที่เพิ่มมากขึ้น และเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียการมองเห็นในผู้สูงอายุทั่วโลก

อาการของต้อกระจก

หากมีอาการเหล่านี้ ควรรีบตรวจตา โดยจักษุแพทย์ เพื่อประเมินว่ามีภาวะต้อกระจกหรือไม่

มองเห็นภาพพร่ามัวหรือเบลอ โดยเฉพาะเวลากลางวันจ้า
มองเห็นสีซีดลง หรือเหมือนมีหมอกบังตา
เห็นแสงกระจายหรือแสงจ้าในเวลากลางคืน
ต้องเปลี่ยนแว่นสายตาบ่อยครั้ง
ในรายที่เป็นมาก อาจเห็นเงาหรือภาพซ้อน

การวินิจฉัยต้อกระจก จักษุแพทย์จะทำการตรวจด้วยเครื่องมือเฉพาะ เช่น

การตรวจความชัดของสายตา (Visual Acuity Test)
การตรวจด้วยกล้อง Slit Lamp เพื่อดูความขุ่นของเลนส์ตา
การวัดความดันตา เพื่อแยกโรคอื่นที่อาจร่วมด้วย เช่น ต้อหิน

สาเหตุของต้อกระจก มักเกิดจาก

อายุที่มากขึ้น (Age-related cataract) เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด เมื่ออายุมากขึ้น โปรตีนในเลนส์ตาจะเสื่อมและจับตัวกันจนเกิดความขุ่น
ต้อกระจกจากอุบัติเหตุหรือการบาดเจ็บ (Traumatic cataract) เช่น ถูกกระแทกที่ดวงตา หรือได้รับบาดเจ็บจากวัตถุแหลมคม
ต้อกระจกจากโรคหรือภาวะทางร่างกาย เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคตาบางชนิด
ต้อกระจกจากยาและสารเคมี โดยเฉพาะการใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์เป็นเวลานาน
ต้อกระจกแต่กำเนิด (Congenital cataract) พบในทารกแรกเกิดจากพันธุกรรม หรือการติดเชื้อของมารดาระหว่างตั้งครรภ์
ปัจจัยอื่น ๆ เช่น การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ การสัมผัสแสงแดดรุนแรง (รังสี UV) เป็นเวลานาน หรือขาดสารอาหารบางชนิด เช่น วิตามิน C และ E

การรักษา และการผ่าตัดต้อกระจก

ในระยะแรก หากต้อกระจกยังไม่มาก แพทย์อาจแนะนำให้ปรับการใช้ชีวิต เช่น เพิ่มแสงสว่างขณะอ่านหนังสือ หรือใช้แว่นสายตาช่วย แต่หากต้อกระจกเริ่มรบกวนการมองเห็นในชีวิตประจำวัน การผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์เทียม (Cataract Surgery) จะเป็นทางเลือกที่ได้ผลชัดเจนที่สุด การผ่าตัดใช้เวลาประมาณ 15–30 นาที และผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับบ้านได้ในวันเดียว และสามารถปรับแก้ค่าสายตาสั้น ยาว เอียง ไปพร้อมกัน

ขั้นตอนการผ่าตัด

ใช้ยาชาหยอดตา ไม่ต้องดมยาสลบ
เปิดแผลขนาดเล็กบริเวณกระจกตา
สลายเลนส์ที่ขุ่นด้วยคลื่นเสียงอัลตราซาวด์ (Phacoemulsification)
นำเลนส์เทียม (Intraocular Lens – IOL) ใส่แทนเลนส์เดิม
แผลผ่าตัดมีขนาดเล็กมาก จึงไม่ต้องเย็บ

ชนิดของเลนส์เทียม (Intraocular Lens : IOL)

หลังการผ่าตัดนำเลนส์ธรรมชาติที่ขุ่นออก แพทย์จะใส่ “เลนส์เทียม” เข้าไปแทนที่ เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมามองเห็นได้ชัดเจนอีกครั้ง ปัจจุบันเทคโนโลยีของเลนส์เทียมมีให้เลือกหลายชนิด โดยแต่ละแบบออกแบบมา เพื่อรองรับความต้องการและลักษณะสายตาที่แตกต่างกันของผู้ป่วย

1. Monofocal Lens – เลนส์เทียมระยะเดียว เป็นเลนส์เทียมมาตรฐานที่ช่วยให้มองเห็นได้ชัดในระยะใดระยะหนึ่ง อย่างระยะไกล เช่น มองถนน หรือดูทีวี หรือระยะใกล้ เช่น อ่านหนังสือ หรือใช้โทรศัพท์ ผู้ที่เลือกเลนส์ชนิดนี้อาจยังต้องใช้แว่นสายตาในบางกิจกรรม เช่น หากปรับเลนส์ให้เห็นไกลชัด ก็อาจต้องใส่แว่นอ่านหนังสือในระยะใกล้

เหมาะสำหรับ ผู้ที่ต้องการผลการมองเห็นชัดเจนระยะเดียว ไม่กังวลเรื่องการใช้แว่นตาช่วยในบางเวลา

2. Multifocal Lens – เลนส์เทียมหลายระยะ เป็นเลนส์เทียมที่ออกแบบให้สามารถมองเห็นได้ทั้งระยะใกล้ กลาง และไกลในเลนส์เดียว ช่วยลดการพึ่งพาแว่นสายตาหลังผ่าตัด เหมาะกับผู้ที่ต้องการการมองเห็นครอบคลุมในชีวิตประจำวัน เช่น ขับรถ ดูโทรศัพท์ หรืออ่านหนังสือ เทคโนโลยีของเลนส์กลุ่มนี้มีทั้งแบบ Diffractive (แยกแสงหลายระดับ) และ Extended Depth of Focus – EDOF (เพิ่มช่วงความชัดลึก) ซึ่งให้ภาพต่อเนื่องเป็นธรรมชาติมากขึ้น

เหมาะสำหรับ ผู้ที่ต้องการมองเห็นได้หลายระยะ และต้องการลดการใช้แว่นสายตาหลังผ่าตัด

3. Toric Lens – เลนส์เทียมแก้สายตาเอียง เลนส์ชนิดนี้มีคุณสมบัติพิเศษในการแก้ปัญหาสายตาเอียง (Astigmatism) ร่วมกับการมองเห็นพร่ามัวจากต้อกระจกได้ในครั้งเดียว โดยแพทย์จะวัดค่าความเอียงของกระจกตาอย่างละเอียด เพื่อกำหนดตำแหน่งและองศาของเลนส์ให้เหมาะสมที่สุด

เหมาะสำหรับ : ผู้ที่มีภาวะสายตาเอียงร่วมด้วย ซึ่งหากใช้เลนส์ชนิดนี้จะช่วยให้มองเห็นคมชัดขึ้น โดยไม่ต้องพึ่งแว่นสายตาพิเศษหลังผ่าตัด

4. Aspheric Lens – เลนส์เทียมที่ให้ภาพคมชัดธรรมชาติ เลนส์ชนิดนี้ถูกออกแบบให้มีรูปทรงใกล้เคียงกับเลนส์ธรรมชาติของมนุษย์ ช่วยลดความคลาดของแสง (Spherical Aberration) ทำให้ภาพคมชัดขึ้น โดยเฉพาะในที่แสงน้อยหรือเวลากลางคืน

เหมาะสำหรับ ผู้ที่ต้องการคุณภาพการมองเห็นสูงสุด เช่น ขับรถกลางคืน หรือใช้สายตาในงานละเอียด

5. Blue Light Filtering Lens – เลนส์กรองแสงสีฟ้า เลนส์เทียมชนิดนี้มีคุณสมบัติในการกรองแสงสีฟ้าที่มาจากจอคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ หรือแสงแดดบางส่วน ซึ่งอาจช่วยลดความเมื่อยล้าของดวงตาและป้องกันผลกระทบต่อจอประสาทตาในระยะยาว

เหมาะสำหรับ ผู้ที่ใช้สายตากับหน้าจอเป็นเวลานาน หรือมีความเสี่ยงต่อโรคจอประสาทตาเสื่อม (Macular Degeneration)

การเลือกชนิดของเลนส์เทียมควรพิจารณาร่วมกับจักษุแพทย์ โดยอิงจาก พฤติกรรมการใช้ชีวิต (เช่น อ่านหนังสือ ขับรถกลางคืน ใช้คอมพิวเตอร์บ่อย) งบประมาณและความคาดหวังหลังผ่าตัด ภาวะสายตาเดิมของผู้ป่วย เช่น สายตาเอียง หรือโรคตาร่วมอื่น การผ่าตัดต้อกระจกพร้อมใส่เลนส์เทียมที่เหมาะสม จะช่วยให้การมองเห็นกลับมาชัดเจน เป็นธรรมชาติ และช่วยให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

เทคนิคการดูแลตนเองหลังผ่าตัดต้อกระจก

การผ่าตัดต้อกระจกเป็นหัตถการที่ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพสูง แต่การดูแลหลังผ่าตัดอย่างถูกวิธีมี ความสำคัญมาก เพราะช่วยให้แผลหายเร็ว ลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน และทำให้การมองเห็นกลับมา ชัดเจนได้อย่างเต็มที่ โดยทั่วไปสายตาจะเริ่มดีขึ้นภายใน 1–2 วันหลังผ่าตัด และสามารถมองเห็นชัด เต็มที่ภายในไม่กี่สัปดาห์ ทุกคนสามารถดูแลตนเองง่ายๆ ได้แก่

หยอดยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ
ดูแลความสะอาดของดวงตาอย่างเคร่งครัด ล้างมือทุกครั้งก่อนหยอดยา หรือสัมผัสดวงตา
หลีกเลี่ยงการขยี้ตา หรือให้สิ่งสกปรกเข้าตา
งดน้ำเข้าตาประมาณ 2-4 สัปดาห์
งดยกของหนัก และออกกำลังกายแรง ๆ ชั่วคราว
มาพบแพทย์ตามนัดทุกครั้ง เพื่อประเมินการฟื้นตัวของสายตา

โรคต้อกระจกเป็นภาวะที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ แม้จะไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่หากปล่อยไว้ โดยไม่รักษา อาจทำให้สูญเสียการมองเห็นได้ถาวร การตรวจสุขภาพตาเป็นประจำและพบแพทย์ตั้งแต่ระยะแรกเริ่มจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่าง เหมาะสม และป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

หากคุณเริ่มมีอาการมองเห็นพร่ามัว เห็นแสงกระจาย หรือรู้สึกว่าการมองเห็นเปลี่ยนไปจากเดิม
ขอแนะนำให้เข้ารับการตรวจโดย แพทย์เฉพาะทางจักษุ โรงพยาบาลพญาไท 2 ซึ่งมีทีมแพทย์ และเทคโนโลยีทันสมัยในการตรวจวินิจฉัย และผ่าตัดต้อกระจกอย่างปลอดภัย เพื่อให้คุณกลับมามองเห็นได้ชัดอีกครั้งอย่างมั่นใจ

ผศ. พญ. ปรารถนา หิรัญพัทรวงศ์

จักษุแพทย์เฉพาะทางด้านต้อหิน ต้อกระจก

ต้อกระจก (Cataract) โรคตาที่รักษาได้ด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์เทียม