การผ่าตัดต้อหินโดยวิธีเลียนแบบธรรมชาติหรือ deep sclerectomy เป็นวิธีหนึ่งที่ใช้หลักการระบายน้ำออกจากดวงตาและมีถุงน้ำเกิดขึ้นบนผิวลูกตาเช่นเดียวกันกับวิธีมาตรฐาน (trabeculectomy) มีข้อแตกต่างสำคัญ 2 ประการ คือ การผ่าตัดต้อหินโดยวิธีเลียนแบบธรรมชาติไม่มีรูทะลุ หรือทางเชื่อมต่อระหว่างภายใน และภายนอกลูกตา (nonpenetrating filtering procedure) และมีการสร้างแอ่งเก็บสารน้ำเพิ่มขึ้นในชั้นตาขาว (scleral lake) แอ่งนี้จะอยู่ใต้ต่อแผ่นเนื้อเยื่อตาขาวคล้ายกับที่พบใน trabeculectomy เนื่องจากแอ่งน้ำต้องคงสภาพเป็นช่องอยู่ตลอด ดังนั้นจึงต้องมีการใส่อุปกรณ์หรือสารพิเศษเพื่อช่วยค้ำจุน (space maintainer) ร่วมกับการทำ deep sclerectomy เสมอ
ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดต้อหินโดยวิธีเลียนแบบธรรมชาติ (deep sclerectomy) ได้แก่
- ต้อหินมุมเปิดทั้งชนิดปฐมภูมิและทุติยภูมิ (primary and secondary open angle glaucomas)
- ต้อหินที่เกิดจากการอักเสบภายในลูกตา (uveitic glaucoma) ซึ่ง deep sclerectomy ทำให้เกิดการอักเสบน้อยกว่า
- ต้อหินในคนสายตาสั้น (high myopes) ซึ่งมีความเสี่ยงสูงต่อการหลุดลอกของชั้นคอรอยด์เมื่อผ่าตัดด้วยวิธีมาตรฐาน (trabeculectomy)
กลุ่มที่ทำได้ แต่ต้องระวังและผลการรักษาอาจไม่เป็นดังคาด
- ต้อหินแต่กำเนิด (congenital glaucoma)
- ต้อหินชนิดมุมตาแคบ (narrow angle)
- ต้อหินที่เกิดจากการบาดเจ็บของมุมตา (post traumatic angle recession)
- เคยยิงเลเซอร์บางประเภทที่มุมตามาก่อน
ข้อห้ามในการผ่าตัดต้อหินโดยวิธีเลียนแบบธรรมชาติ (deep sclerectomy) ได้แก่
- ต้อหินมุมปิดทั้งชนิดปฐมภูมิและทุติยภูมิ (primary and secondary angle-closure glaucomas)
- ต้อหินที่เกิดจากเส้นเลือดงอกผิดปกติในลูกตา (neovascular glaucoma)
- ต้อหินที่เกิดจากความผิดปกติของม่านตา กระจกตาและเซลล์ชั้นในสุดของกระจกตา (Iridocorneal endothelial syndrome, ICE)
ESNOPER CLIP หรือ ESNOPER CLIP uveoscleral implant (AJL OPHTHALMIC, S.A., Vitoria-Gasteiz, Araba, Spain) เป็นอุปกรณ์พิเศษชนิดหนึ่งที่ใช้สำหรับการผ่าตัดต้อหินโดยวิธีเลียนแบบธรรมชาติ (deep sclerectomy) ในผู้ป่วยต้อหินชนิดมุมตาเปิด (open angle glaucoma) ทำจาก nonionic polymer ของ 2- hydroxyethyl methacrylate (HEMA) เพื่อป้องกันการเกาะติดของโปรตีนบนผิว มีคุณสมบัติไม่ละลาย ลักษณะเป็นแผ่นบางใสรูปสี่เหลี่ยมคางหมูที่พับงอได้ (ภาพ A) ขนาด 5.50 x 1.30 x 2.20 มิลลิเมตร และ หนา 0.2 มิลลิเมตร มีรูระบายในตัว 3 ตำแหน่ง ช่วยเพิ่มการไหลออกของสารน้ำ (aqueous humor) จากช่องหน้าลูกตา ออกสู่ภายนอกผ่านทุกระบบทั้งกลไกปกติ ซึ่งได้แก่ ภายในตาขาว (intrascleral) และช่องว่างใต้ต่อพื้นผิวด้านในของตาขาว (supraciliary space) และเส้นทางเสริม (uveoscleral outflow) โดยการซึมผ่านเนื้อเยื่อชนิดต่างๆ
เมื่อพับครึ่ง ส่วนล่างของ ESNOPER CLIP จะมีร่องด้านข้าง (notched plate) และถูกสอดเข้าไปที่ ตำแหน่งเหนือต่อชั้นคอรอยด์ (suprachoroidal space) ส่วนที่เป็นร่องจะช่วยป้องกันไม่ให้ ESNOPER CLIP เคลื่อนที่ ทำให้ไม่ต้องเย็บอุปกรณ์เพื่อยึดติดกับเนื้อเยื่อตา ส่วนบนจะวางอยู่ที่พื้นของแอ่งเก็บสารน้ำในชั้นตาขาว (scleral lake) เพื่อคงสภาพแอ่งให้เป็นช่องและช่วยระบายสารน้ำ
ESNOPER CLIP บรรจุอยู่ในขวดแก้วปลอดเชื้อ (ภาพ B) มีตัวคีบ และแช่อยู่ในน้ำบริสุทธิ์ (highly purified water) เพื่อคงความชุ่มชื้น มีอายุ 3 ปีนับจากวันผลิตและได้รับเครื่องหมาย CE 2797 รับรองมาตรฐานความปลอดภัย สุขภาพและการปกป้องสิ่งแวดล้อมตามข้อกำหนดของสหภาพยุโรป (EU) ในทวีปยุโรป
พญ.ณฐมน ศรีสำราญ
จักษุแพทย์เฉพาะทางต้อหิน
ศูนย์ตาและเลเซอร์ โรงพยาบาลพญาไท 1
