โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) เป็นภาวะที่เกิดจากความผิดปกติของการกำเนิดและการนำกระแสไฟฟ้าภายในหัวใจ ส่งผลให้หัวใจเต้นเร็วเกินไป ช้าเกินไป หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ จนกระทบต่อการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง ภาวะนี้อาจพัฒนาไปสู่ โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ภาวะหัวใจวาย และหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
จังหวะการเต้นหัวใจปกติเป็นอย่างไร
โดยทั่วไป หัวใจคนปกติจะเต้นประมาณ 60 – 100 ครั้งต่อนาที แต่เมื่อเกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ อัตราการเต้นอาจผิดปกติใน 3 ลักษณะหลัก ได้แก่
- หัวใจเต้นช้ากว่าปกติ (Bradycardia) – น้อยกว่า 60 ครั้งต่อนาที
- หัวใจเต้นเร็วกว่าปกติ (Tachycardia) – มากกว่า 100 ครั้งต่อนาที
- หัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ (Irregular Rhythm) – เต้นพลิ้วหรือสะดุด
สาเหตุของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
- ปัจจัยภายในร่างกาย
- ความผิดปกติของ ยีนและโครงสร้างหัวใจที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม
- โรคประจำตัว เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ, โรคกล้ามเนื้อหัวใจ, โรคไทรอยด์, โรคอ้วน, เบาหวาน, ไตวาย
- ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Obstructive Sleep Apnea)
- ปัจจัยจากพฤติกรรมและสภาพจิตใจ
- สูบบุหรี่ หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
- ดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนสูง เช่น กาแฟ, ชา, น้ำอัดลม, เครื่องดื่มชูกำลัง
- ความเครียด วิตกกังวล หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
- ปัจจัยภายนอกอื่น ๆ
- ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เช่น ยาแก้หวัดที่มี ซูโดอีเฟดรีน (Pseudoephedrine), ยาลดน้ำหนักที่มีไซบูทรามีน (Sibutramine) หรือยากระตุ้นระบบประสาท
- ผลข้างเคียงจากวัคซีนบางชนิด
- การใช้สารเสพติด เช่น แอมเฟตามีน กัญชา
สัญญาณเตือนหากมีอาการเหล่านี้ ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที
- รู้สึกใจสั่น ใจหวิว หรือหัวใจเต้นแรง
- เหนื่อยง่ายหรืออ่อนเพลีย
- รู้สึกหายใจติดขัด หายใจไม่ทั่วท้อง
- เจ็บหน้าอกจี๊ด ๆ หรือแน่นหน้าอก
- หน้ามืด บ้านหมุน หรือวิงเวียนศีรษะ
- เป็นลม หมดสติ
ชนิดของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
- หัวใจเต้นเร็วกว่าปกติ (Tachycardia)
- Atrial Fibrillation (AFib) หัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว เต้นไม่สม่ำเสมอ
- Atrial Flutter (AFlut) หัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว แต่ยังมีจังหวะสม่ำเสมอ
- Supraventricular Tachycardia (SVT) กระแสไฟฟ้าผิดปกติจากหัวใจห้องบน ทำให้การเต้นของหัวใจเร็วเกินปกติ
- Ventricular Tachycardia (VT) หัวใจห้องล่างเต้นเร็วผิดปกติ อาจทำให้หัวใจหยุดเต้น
- Ventricular Fibrillation (VFib) หัวใจห้องล่างเต้นระรัว ไม่สัมพันธ์กับห้องอื่น ๆ อันตรายถึงชีวิต
- หัวใจเต้นช้ากว่าปกติ (Bradycardia)
- Sick Sinus Syndrome จุดกำเนิดกระแสไฟฟ้าทำงานบกพร่อง ทำให้หัวใจเต้นช้าผิดปกติ
- Conduction Block กระแสไฟฟ้าหัวใจถูกบล็อก ทำให้หัวใจเต้นช้าหรือหยุดชั่วคราว
การวินิจฉัยโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ แพทย์จะเลือกวิธีตรวจตามอาการและความรุนแรง เช่น
- ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram : EKG)
- ติดเครื่องบันทึกคลื่นหัวใจ 24 ชั่วโมง (Holter Monitoring)
- การทดสอบหัวใจด้วยการออกกำลังกาย (Exercise Stress Test)
- ตรวจหัวใจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง (Echocardiogram)
- การสวนหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Angiography : CAG)
วิธีการรักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและชนิดของภาวะ โดยแบ่งออกเป็น 5 วิธีหลัก
- การใช้ยาควบคุมจังหวะหัวใจ เช่น Amiodarone, Flecainide (ใช้ภายใต้การดูแลแพทย์)
- การกระตุ้นหัวใจด้วยไฟฟ้า (Cardioversion) เพื่อฟื้นฟูจังหวะการเต้นให้ปกติ
- การใช้สายสวนจี้กล้ามเนื้อหัวใจ (Ablation Therapy) ทำลายเนื้อเยื่อที่เป็นต้นเหตุของการเต้นผิดจังหวะ
- การใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pacemaker) สำหรับผู้ที่หัวใจเต้นช้า
- การฝังเครื่องกระตุกไฟฟ้าหัวใจอัตโนมัติ (AICD) เพื่อช่วยในภาวะหัวใจห้องล่างสั่นพลิ้ว หรือเต้นเร็วผิดปกติ
- การขยายหลอดเลือดหัวใจ ในกรณีที่หัวใจเต้นผิดปกติ เกิดจากปัญหาของหลอดเลือดหัวใจตีบ/ตัน
สิ่งที่ควรทำ
- ดื่มน้ำให้เพียงพอ วันละ 6–8 แก้ว
- พักผ่อนให้เพียงพอ 6–8 ชั่วโมง
- รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ไขมันต่ำ
- ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม
- ทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
- เข้ารับการตรวจติดตามกับแพทย์ตามนัด
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- งดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
- หลีกเลี่ยงการอดนอนหรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
- งดออกกำลังกายหักโหม
- อย่าละเลยการตรวจสุขภาพตามนัดหมาย
การป้องกันโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
- ควบคุมความเครียดและดูแลสุขภาพจิต
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอแต่ไม่หักโหม
- เลือกรับประทานอาหารที่ดีต่อหัวใจ
- ตรวจสุขภาพประจำปี
- ปรึกษาแพทย์หากมีประวัติโรคหัวใจในครอบครัว พิจารณาการตรวจทางพันธุกรรม (Heart Genome)
หากคุณมีอาการใจสั่น เหนื่อยง่าย หรือสงสัยว่าหัวใจเต้นผิดจังหวะ ควรเข้ารับการตรวจและวินิจฉัยโดยแพทย์เฉพาะทาง ศูนย์หัวใจ โรงพยาบาลพญาไท 2
นพ. นิธิพล ปิยะศิริศิลป์
อายุรแพทย์เฉพาะทางด้านโรคหัวใจ
โรงพยาบาลพญาไท 2
