ภาวะไตวายเฉียบพลันหลังฉีดสี
หมายถึง ภาวะที่เกิดขึ้นหลังจากผู้ป่วยได้รับการฉีดสารทึบรังสี ซึ่งเป็นสารที่ใช้เพื่อช่วยให้เห็นรายละเอียดของหลอดเลือดหรือความผิดปกติภายในร่างกายได้ชัดเจนมากขึ้นจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan)
ภาวะไตวายเฉียบพลัน
หมายถึง ภาวะที่ค่าครีเอตินินในเลือดเพิ่มขึ้น ≥ 0.3 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตรภายใน 48 ชั่วโมง หรือเพิ่มขึ้น ≥ 1.5 เท่าจากระดับปกติเดิม และ/หรือมีปริมาณปัสสาวะลดลงเหลือน้อยกว่า 0.5 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม เป็นระยะเวลาอย่างน้อย 6 ชั่วโมง
กลไกของการเกิดภาวะไตวายหลังฉีดสี
(Contrast-Induced Acute Kidney Injury: CI-AKI) ยังไม่ทราบแน่ชัดมีสันนิษฐานว่าเกิดจากความที่สารทึบแสงเป็นพิษต่อเยื่อบุเซลล์ไตโดยตรง และมีการปล่อยอนุมูนอิสระออกมา อีกสันนิษฐานคือเกี่ยวข้องกับความเข้มข้นของสารทึบทำให้การปรับตัวของเซลล์ไตไม่ทัน และเป็นพิษต่อเซลล์โดยอ้อม
การเกิดภาวะไตวายเฉียบพลันหลังการฉีดสี
พบได้มากในคนไข้ที่มีปัจจัยเสี่ยงตามกลไกการเกิดโรคเช่นโรคไตอยู่เดิมก็จะทำให้ความสามารถในการปรับตัวของเซลล์ไตนั้นไม่ดี และยิ่งถ้าค่าอัตรารกรองไต (glomerular filtration rate; GFR) น้อยกว่า 30 มิลลิลิตรต่อนาที หรือมีภาวะไตวายเฉียบพลันนั้นยิ่งเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง ปัจจัยอื่นๆ เช่น สูงอายุ เบาหวาน โรคหัวใจวาย โลหิตจาง มีภาวะช็อกความดันต่ำและต้องการยากระตุ้นความดันอยู่ เป็นต้น
ซึ่งปัจจัยของสารทึบแสงก็มีผลตามกลไกการเกิดโรคถ้าเป็นชนิดของสารทึบแสงที่มีความเข้มข้นสูงหรือใช้ปริมาณของสารทึบแสงเป็นปริมาณมากก็จะเพิ่มความเสี่ยงโดยพบว่าทุก ๆ 100 มิลลิลิตรของสารทุกแสงที่เพิ่มขึ้นจะเพิ่มความเสี่ยงของภาวะไตวายหลังฉีดสีไปอีก
ภาวะไตวายเฉียบพลันหลังฉีดสีจะเกิดขึ้นภายใน 48 ชั่วโมงและพบได้ว่าอาการครีเอตินินจะกลับมาเป็นปกติภายในสามถึงเจ็ดวัน อย่างไรก็ตามมีผู้ป่วยบางคนในกลุ่มเสี่ยงสูงอาจมีความจำเป็นต้องฟอกไตชั่วคราว
โดยทั่วไปแล้วหมอจะทำการเตรียมตัวผู้ป่วยก่อนฉีดสีไม่ว่าจะเป็นการรักษาโรคประจำตัวให้สารน้ำให้เพียงพอเลือกสารทึบแสงที่ปลอดภัยกับไต อย่างไรก็ตามถ้าเป็นกรณีฉุกเฉิน เช่นจำเป็นต้องสวนหลอดเลือดทันที จำเป็นจะต้องทำซีทีสแกนและใช้สารทึบแสง แพทย์จะอธิบายถึงความเสี่ยงของภาวะไตวายเฉียบพลันไว้และป้องกันให้ดีที่สุดเท่าที่จะทำได้
ในมุมมองของแพทย์
ภาวะไตวายเฉียบพลันหลังการฉีดสารทึบรังสีไม่ได้น่ากลัวอย่างที่หลายคนกังวล เนื่องจากสามารถป้องกันได้ในระดับหนึ่ง บทความนี้จึงต้องการให้ผู้ป่วยที่กำลังจะได้รับการฉีดสารทึบแสง ได้เข้าใจถึงหลักการเบื้องต้น กลุ่มเสี่ยง และปัจจัยที่สามารถป้องกันหรือปรับแก้ได้ก่อนเข้ารับการตรวจ
หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีความกังวลเกี่ยวกับภาวะนี้ แนะนำให้เข้ารับการปรึกษาจากแพทย์เฉพาะทาง เพื่อประเมินความเสี่ยงและวางแผนการป้องกันอย่างเหมาะสม ที่โรงพยาบาลพญาไท 2 เรายินดีให้การดูแลด้วยความใส่ใจและความชำนาญในทุกขั้นตอน
พญ. เมธินี สุทธิไวยกิจ
แพทย์เฉพาะทางด้านโรคไต
ศูนย์ไตเทียม โรงพยาบาลพญาไท 2
