ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด คืออะไร อาการ สาเหตุ วิธีรับมือที่คุณแม่ไม่ควมองข้าม

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด คืออะไร ?

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด (Postpartum Depression) คือภาวะความผิดปกติทางอารมณ์และจิตใจที่เกิดขึ้นกับคุณแม่หลังคลอดบุตร โดยมักเกิดภายใน 4 สัปดาห์แรกหลังคลอด แต่อาจพบได้ยาวนานถึง 1 ปีหลังคลอด หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ภาวะนี้ไม่ใช่เรื่องอ่อนแอ และไม่ใช่ความผิดของคุณแม่ แต่เป็นปัญหาสุขภาพที่สามารถเกิดขึ้นได้กับคุณแม่ทุกคน

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ต่างจาก Baby Blues อย่างไร ?

คุณแม่หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า Baby Blues ซึ่งเป็นภาวะอารมณ์แปรปรวนหลังคลอดที่พบได้บ่อย แต่มีความแตกต่างจากภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ดังนี้

อาการภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ที่ควรสังเกต

หากคุณแม่มีอาการเหล่านี้ต่อเนื่อง นานเกิน 2 สัปดาห์ ควรให้ความสำคัญและมาพบแพทย์

• รู้สึกเศร้า หดหู่ ว่างเปล่า
• ร้องไห้ง่าย หงุดหงิด อารมณ์แปรปรวน
• เหนื่อยล้า ไม่มีแรง แม้พักผ่อนเพียงพอ
• รู้สึกผิด คิดว่าตัวเองเป็นแม่ที่ไม่ดี
• ไม่สนใจสิ่งที่เคยชอบ
• นอนไม่หลับ หรือหลับมากผิดปกติ
• เบื่ออาหาร หรือกินมากผิดปกติ
• ไม่อยากดูแลลูก หรือรู้สึกไม่ผูกพันกับลูก
• มีความคิดทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น

สาเหตุของภาวะซึมเศร้าหลังคลอด

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่

1. การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน หลังคลอด ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนลดลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลต่ออารมณ์
2. ความเหนื่อยล้าและการพักผ่อนไม่เพียงพอ การดูแลทารกแรกเกิด ทำให้คุณแม่พักผ่อนไม่เพียงพอ
3. ความเครียดและแรงกดดัน ทั้งจากบทบาทความเป็นแม่ ความคาดหวังของครอบครัว หรือปัญหาทางเศรษฐกิจ
4. ประวัติสุขภาพจิต คุณแม่ที่เคยมีภาวะซึมเศร้า หรือวิตกกังวลมาก่อน มีความเสี่ยงสูงขึ้น

ควรรีบพบแพทย์ หากมีอาการต่อไปนี้

1.   อาการทางอารมณ์และความคิด

• • รู้สึกเศร้า หดหู่ สิ้นหวัง หรือร้องไห้ง่าย ต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์
  • รู้สึกผิด โทษตัวเอง มองว่าตนเองเป็นแม่ที่ไม่ดี
  • ไม่รู้สึกรักหรือผูกพันกับลูก รู้สึกเฉยชา
  • วิตกกังวลมากผิดปกติ กลัวว่าจะทำร้ายลูกโดยไม่ตั้งใจ

2.   อาการทางพฤติกรรมและการใช้ชีวิต

• • นอนไม่หลับหรือนอนมากผิดปกติ แม้ลูกหลับแล้ว
  • เบื่ออาหารหรือกินมากผิดปกติ
  • เหนื่อยล้า อ่อนเพลีย ไม่มีแรง ไม่มีแรงจูงใจทำสิ่งที่เคยชอบ
  • แยกตัว ไม่อยากพบปะผู้คน

สัญญาณอันตรายต้องพบแพทย์ด่วน

• มีความคิดทำร้ายตนเอง หรือคิดอยากตาย
• มีความคิดทำร้ายลูก
• มีอาการสับสน ประสาทหลอน หรือหลงผิด

แนวทางการรักษาภาวะซึมเศร้าหลังคลอด  ได้แก่

1. การพูดคุยปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา
2. การบำบัดทางจิตใจ (Psychotherapy)
3. การใช้ยา (ในกรณีจำเป็น และอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์)
4. การสนับสนุนจากครอบครัวและคนใกล้ชิด

วิธีดูแลตัวเองเมื่อเริ่มมีภาวะซึมเศร้าหลังคลอด

• พูดคุยความรู้สึกกับคนที่ไว้ใจ
• ขอความช่วยเหลือในการดูแลลูก
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• ดูแลโภชนาการให้เหมาะสม
• ออกกำลังกายเบา ๆ ตามคำแนะนำแพทย์
• หลีกเลี่ยงการโทษตัวเอง

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด…ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และคุณแม่ไม่จำเป็นต้องเผชิญลำพัง

อาการเศร้า หดหู่ เหนื่อยล้า หรือรู้สึกไม่ผูกพันกับลูกหลังคลอด อาจไม่ใช่แค่ “อารมณ์อ่อนไหว” แต่คือภาวะซึมเศร้าหลังคลอดที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ยิ่งเริ่มรักษาเร็ว ยิ่งช่วยให้อาการดีขึ้น ลดภาวะแทรกซ้อน และทำให้คุณแม่กลับมาแข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจได้ไวขึ้น

หากคุณแม่ หรือคนใกล้ชิดเริ่มสังเกตเห็นสัญญาณผิดปกติ อย่ารอให้สายเกินไป เพียงแค่เปิดใจพูดคุยกับแพทย์เฉพาะทาง เราพร้อมอยู่เคียงข้างคุณแม่ทุกก้าวของการฟื้นฟู

พญ. ธาริณี อธิบธานนท์

สูตินรีแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์

โรงพยาบาลพญาไท 2